سلسله سوم‌: جانوران‌

11. بازداري‌. قبلاً ديده‌ايم كه تعداد زيادي رساله درباره‌ٴ شكار در سده‌هاي دوازدهم و سيزدهم‌ تأليف شده بود. اين موجب شگفتي نيست‌، چون شكار و به‌ويژه شكار با قوش و باز ورزش‌ ممتاز عصر بود. بازداري‌، به‌صورتي كه در غرب عمل مي‌شد، بسيار پرخرج و بنابراين محدود بود، ولي اين امر براي كساني كه از عهده برمي‌آمدند، بر جاذبه و محبوبيت آن مي‌افزود. اهلي‌ كردن‌، تربيت و مراقبت بازها و ساير پرندگان شكاري چنان مشكلات زيادي داشت كه به‌ كتاب‌هاي آموزشي نياز افتاد، آن هم كتاب‌هايي كه اربابان تنبل به‌آساني بتوانند بخوانند. اين امر وجود كتاب‌هاي بازداري به زبان‌هاي متعدد را توضيح مي‌دهد.
در بررسي آثار اوليه (مقدمه‌، ج 2، ص 848 ـ 850)1 ذكر رساله‌ٴ معروف ((دانكوس شاه‌)) (سيزدهم ـ 2) را فراموش كرده‌ام‌، كه احتمالاً در اصل به‌زبان فرانسه نوشته شده (حدود 1284) ولي به‌زودي به لاتيني و ايتاليايي ترجمه شده بود. مهم‌ترين رساله‌ٴ عصر مورد بحث ما را يكي‌ از شاه‌زادگان كاستيلي به‌نام دُن خوان مانوئل نوشت‌. كتاب خانگي (1325) او را بايستي اولين اثر اسپانيايي در نوع خودش دانست‌. اين كتاب منحصراً درباره‌ٴ بازداري است‌. رساله‌ٴ ديگر را پيش از سال 1328 ويليام تويسي بازدار ادوارد دوم و جان گيفورد به‌زبان فرانسه‌ٴ نورمان براي او نوشتند؛ يادداشت مربوط به گاستُن فبوس (چهاردهم ـ 2) را ببينيد. بعدها ترجمه‌اي از آن به زبان‌ انگليسي انجام گرفت‌، نسخه‌ٴ خطي‌2 (حدود 1420) در يازده فصل مختصر درباره‌ٴ آموزش شكار خرگوش و گوزن و شكار به‌طور سواره و پياده است‌. كتاب لذت كه يكي از كتاب‌هاي ((شاه‌وار و ملكه‌پسند)) است‌، به نيمه‌ٴ دوم قرن تعلق دارد و در فصل پانزدهم از آن سخن خواهيم گفت‌. از سوي ديگر، برخي كتاب‌هاي ايتاليايي را مي‌توان مربوط به آغاز قرن دانست‌؛ منظور نسخه‌ٴ موجود در واتيكان به نام دو رساله درباره‌ٴ پرندگان شكاري و رساله‌ٴ بازداري در كتاب‌خانه‌ٴ آمبروزياناست‌، كه ترجمه‌اي ايتاليايي از كتاب دانكوس شاه و شايد كتاب گاندولفوي‌3 ايراني‌

1. پس‌از چاپ مقدمه‌، ج‌2 ترجمه‌ٴ كامل فن شكار فردريك دوم (سيزدهم ـ 1)، به‌وسيله‌ٴ كيسي وود (متوفا 1942)، با همكاري ف‌. مارجوري فايف منتشر شده‌ است‌.
(quarto, 750 p., 186 pl., Stanford University, 1943; Isis 35, 182-84)
اين چاپ عالي شامل مطالب فراواني درباره‌ٴ بازداري در سده‌هاي ميانه است و به خاطر اطلاعات عميق وود در اين زمينه ارزش فراواني دارد.
Cotton Vespasian A XII .2
3. نام گاندولفو در ايتاليايي نامتداول نيست‌، ولي در فارسي چنين نامي وجود ندارد. نخستين آثار بازداري غرب ديْن خود را به مأخذهاي عربي و فارسي به‌ شيوه‌هاي گوناگوني ابراز مي‌كردند و Gandolfo persiano يكي از اين شيوه‌هاست‌.