پياده‌نظام سويس بود (1315). اين نخستين جنگ براي كسب استقلال سويس بود. ولي‌ بيست‌وچهار سال پيش از آن (در 1291) بود كه كنفدراسيون سويس تشكيل شد.1
هنوز از دو حادثه‌ٴ بسيار مهم ذكري نشده است‌، چون مقارن اواخر اين عصر اتفاق افتادند و سايه‌ٴ آنها بر روي عصر بعدي سنگيني مي‌كرد: جنگ صد ساله و مرگ سياه (طاعون‌). آغاز جنگ صدساله‌ در سال 1337، و تاج‌گذاري ادوارد سوم در گنت در 1340 به عنوان شاه فرانسه‌، منشأ دوران رنج و بدبختي درازي شد (1337 - 1453). مرگ سياه (1348 - 1349) سراسر اروپا را به كام خود كشيد. اين بلاي عظيم موجب گسستگي شديدي در سده‌ٴ چهاردهم شد و آن را به دو بخش تقسيم كرد.
پاره‌اي از پيش‌رفت‌هاي معماري مي‌تواند ما را در تكميل بررسي كلي خود از مسيحيت‌ غربي ياري كند. در سال 1304 ((تالار پارچه‌ٴ)) ايپر تكميل شد، در 1312 كليساي جامع گرونا، در 1324 جبهه‌ٴ غربي كليساي جامع يورك‌، در 1327 تالار اجتماعات شهر سي‌ينا، در سال 1328 فانوس‌خانه‌ٴ گوتيك كليساي جامع اِلي‌، در 1335 شبستان و جايگاه سرودخوانان كليساي جامع‌ گلاستر، در 1350 مناره‌ٴ كليساي جامع سالزبري و شبستان كليساي جامع گلاسكو. اين فهرست‌ را مي‌توان به‌آساني ادامه داد، ولي همين‌قدر منظور ما را كفايت مي‌كند.
ايوان اول ملقب به كاليتا (كيسه‌ٴ پول‌) به خاطر آمادگي‌اش در ((همكاري‌)) با تاتارها و استعدادش در از پشت خنجر زدن به آنان‌، توانست قدرت اميرنشين مسكو را تا حد زيادي‌ افزايش دهد. اين ايوان دانيلوويچ (1304 - 1340) نوه‌ٴ آلكساندرنفسكي (1236 - 1263، اميرنووگرود و بعدها امير ولاديمير)؛ دوك مسكو (1325) و سپس مهين دوك‌ولاديمير (1328) شد. او سپاه تاتار را در جنگ با امراي روسي رهبري كرد، از آنان براي تاتارها خراج‌ گردآورد و بخشي از آن را براي مقاصد خويش مصرف كرد (از اين‌رو لقبش ((كيسه‌ٴ پول‌)) بود). او توانست مسكو را به مركز ثقل سياسي تبديل كند، هم‌چنين به مركز ديني‌، زيرا پطروس‌، مطران‌ بزرگ‌، را از ولاديمير به پاي‌تخت خويش آورد. صومعه‌ٴ تثليث در نزديكي مسكو در حدود 1335 به دست قديس سرگيوس تأسيس شد و در زمان فرمان‌روايي ايوان كاليتا (1325 - 1340) از لحاظ قدمت و اهميت‌، به صورت دومين مركز مذهبي روسيه درآمد (اولي سنت‌ سوفيا2 در كي‌يف بود كه در زمان فرمان‌رواي ياروسلاو فرزانه 1019 - 1054 بنا شد).

1. عضوهاي اصلي كنفدراسيون در سال 1291 سه ناحيه‌ٴ جنگلي شويتس‌، اوري و اونتروالدن بودند. در سال 1332 لوسرن‌، در 1351 زوريخ‌، در 1352 گلاروس و در 1353 برن به آنها پيوستند. در زمان حاضر (مه 1942) اين كنفدراسيون كوچك (650 ساله‌) هنوز مشعل آزادي در اروپاي‌ِ ويران شده است‌.
2. از آن رو اين كليسا را سنت سوفيا مي‌نامند، كه مانند اياصوفيه به يك موضوع انتزاعي‌، يعني حكمت الهي اختصاص نيافته‌، بلكه به نام يك زن است‌، يعني‌ سوفياي بيوه‌، مادر ايمان‌، اميد و احسان -- سه فرزندي كه در زمان امپراتوري هادريانوس (117 - 138) قرباني شدند و سوفيا سه روز بعد در گذشت‌. هر سال‌ در روز سي‌ام سپتامبر به ياد او جشن مي‌گيرند. عبادت سنت سوفيا و فرزندانش در كليساي ارتدكس بسيار رايج است‌.