بياموزند و براي امور قضايي‌، براي كسب شئون اجتماعي و براي تحصيلات عالي بايد فرانسه را مي‌آموختند. تصور نتيجه‌ٴ اين امر آسان است‌. اغلبشان فرانسه و لاتيني را به‌خوبي نمي‌دانستند و انگليسي را همان‌قدر بد حرف مي‌زدند كه خارجي‌هاي داراي لهجه‌. حتي براي اداره‌ٴ كشيش‌هاي‌ معمولي چنان مقررات سختي وجود داشت كه اسقف‌ها ناگزير بودند دايم مراقب و گوش به‌زنگ‌ باشند، زيرا بسياري از كشيشان به‌قدر كافي لاتيني نمي‌دانستند تا كتاب مقدس و بخشنامه‌ها را بخوانند بدون اين‌كه در معني آنها گاه دچار اشتباه شوند (كولتن‌. 1940).
بنابراين‌، در انگلستان هم يك ادبيات سه‌زبانه وجود داشت‌. مهم‌ترين كتاب‌ها به لاتيني‌ نوشته مي‌شدند، چون آن زبان داراي اعتبار ديني بود؛ در وهله‌ٴ دوم كتاب‌ها به زبان فرانسه بودند، چون اين زبان مقبوليت اجتماعي داشت‌؛ زبان انگليسي به نيازهاي خانه و دل اختصاص يافته‌ بود، كه البته ناچيز به نظر مي‌رسيد، ولي خوش‌بختانه اين نيازها بسيار فراوان بود.
براي نشان دادن خدماتي كه در انگلستان از زبان فرانسه انتظار مي‌رفت‌، كافي است بريتُن را به‌خاطر آوريم كه منتخب قواعد و آداب هانري دو براكتون (سيزدهم ـ 2) به زبان فرانسه بود و در اواخر سده‌ٴ سيزدهم نوشته شد. اين نشان مي‌دهد كه در آن هنگام فرانسه به تدريج جانشين‌ لاتيني مي‌شد و گروهي بودند كه برايشان فرانسه‌، يعني زبان رسمي فرانسه‌، بيش از لاتيني يا انگليسي مفهوم و پذيرفتني بود. پيتر لانگتافتي تاريخ انگلستان را به شعر فرانسه سرود و نيكلاس تروت تاريخ جهان را به زبان فرانسه نوشت و سپس به لاتيني ترجمه كرد. ويليام‌ تويسي و جان گيفرد براي ادوارد دوم رساله‌اي درباب شكار نوشتند. رانولف هيگدن در كتاب‌ جامع‌التواريخ خود اطلاعات عجيبي درباره‌ٴ آموزش زبان فرانسه از سن شيرخوارگي به بعد عرضه‌ كرده است‌. در آكسفورد و كمبريج به آموزش زبان فرانسه تاحدي توجه شد. در كوينز كالج‌، كه در سال 1341 در آكسفورد تأسيس شد، به استادان اجازه دادند تا به‌جاي لاتيني به زبان فرانسه‌ درس بدهند؛ البته زبان انگليسي اصلاً مطرح نبود. در مدرسه‌ٴ پمبروك‌، كه در سال 1347 در كمبريج تأسيس شد، به شاگردان فرانسوي اولويت داده مي‌شد. اين ممكن است ناشي از اين امر بوده باشد كه موٴسس پمبروك يك زن فرانسوي بود؛ يعني ماري دختر كنت سن‌پل (در آن زمان‌ بيوه‌ٴ ارل پمبروك‌) يا ناشي از علاقه به اصلاح آموزش زبان فرانسه بوده باشد.1 دانش‌جويان‌ انگليسي نيازمند واژه‌نامه‌هايي بودند تا واژه‌هاي فرانسه را بياموزند و حفظ كنند و چنين‌ واژه‌نامه‌هايي (انگليسي ـ فرانسه يا انگليسي ـ فرانسه ـ لاتيني‌) از سده‌ٴ دوازدهم به بعد، يا پيش از آن فراهم شده بود. از جمله‌:
1. فرهنگ واژه‌هاي حقوقي انگليسي ـ فرانسه (حدود 1130 ـ 1150) كه قريب 40 نسخه‌ٴ

Leach (p. 195, 1916); Rashdall (3, 162, 208, 305, 1936) .1