ولي در جنگ‌هاي 1161 و 1162، و بار ديگر در جنگ 1232، در برابر مغول از اين وسايل‌ استفاده كردند. اين ادعا كه در 1232، تفنگ به كار برده‌اند ناشي از بد فهميدن متن‌هاي تاريخي‌ است‌. اگر هم آنان ازباروت استفاده كرده باشند فقط به صورت نارنجك يا موشك بوده است‌.
ممكن است چينيان كاشف شوره باشند، يا دست كم اين كشف توسط مسلمانان‌، كه اغلب‌ در كشورشان يا در خارج با آنان در ارتباط بودند، بدانان رسيده است‌. بايد توجه داشت كه شوره‌ در مناطق گرمسيري خيلي فراوان‌تر از مناطق سرد به دست مي‌آيد. تا چندين سده پس از اختراع‌ باروت‌، نياز روزافزون اروپاييان به شوره از هند تأمين مي‌شد، و اين تجارت مهم در انحصار ونيزيان قرار داشت‌.
2. كارهاي مسلمانان‌. اين فرض كه مسلمانان اطلاعاتي از شوره داشتند با مطالعه‌ٴ رساله‌ٴ حسن‌ رماح (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌)، تقويت مي‌شود و او روش تصفيه‌ٴ اين ماده را شرح مي‌دهد. از طرف‌ ديگر، در هيچ‌يك از آثار عربي و فارسي سده‌ٴ سيزدهم‌، ذكري از باروت ديده نمي‌شود. ممكن است‌ آنان از باروت سخن گفته باشند، ولي دليلي در دست نيست كه منظورشان همين باروت بوده است‌. يكي از دستورالعمل‌هاي عربي كه برتلو نقل كرده است به منشأ غربي آن اشاره مي‌كند.1
3. كارهاي لاتيني‌. بحث درباره‌ٴ ادعاي كشورهاي لاتيني به آثار دو تن محدود مي‌شود: ماركوس يوناني‌، و راجر بيكن‌.
كتاب آتش‌بازي ماركوس معرف نقطه‌ٴ اوج يك سنت يونان و عربي است‌؛ و در آن مطالبي از دوره‌هاي مختلف‌، به چشم مي‌خورد؛ و نسخه‌ٴ تهيه‌ٴ باروت معرف دوره‌هاي اخير سير تكاملي آن‌ است‌. البته نسخه‌ٴ تهيه‌ٴ باروت در آخرين تحرير آن كه نسخه‌اي از حدود 1300، است ديده‌ مي‌شود. از اين رو، احتمالاً باروت در نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌، كشف شده است‌.
در مورد بيكن هيچ دليلي در دست نيست كه اختراع باروت را به وي نسبت دهيم‌. رساله‌ٴ اسرار طبيعت‌، كه اين ادعا مبتني بر آن بوده‌، اگرنه تماماً، دست كم بخشي از آن منحول است‌. معمايي رمزي كه تصور مي‌شود حاوي نسخه‌ٴ تهيه‌ٴ باروت است‌، به هيچ روي معتبر نيست‌، و تفسيرهايي هم كه از آن شده است جنبه‌ٴ تخيلي دارد. با اين همه‌، احتمالاً بيكن مطالبي درباره‌ٴ باروت مي‌دانسته‌، هم‌چنين با برخي مواد قابل احتراق و آتش‌زا آشنايي داشته است‌.
بيكن در رساله‌ٴ سوم از گردي صحبت مي‌كند كه اگر در داخل پوشش سختي قرار داده شود نيروي انفجاري آن افزايش مي‌يابد. آيا اين باروت بوده است‌؟
اشاره‌ٴ بيكن‌، ما را متوجه اين مطلب مي‌سازد كه اختراع بزرگي كه در جهان انقلابي پديد آورد به هيچ روي نه كشف شوره بوده‌، و نه حتي اختراع باروت‌، بلكه به كار بردن نيروي انفجار براي‌

Berthelot, Chimie au moyen age, vol. 2, 198, 1893 .1