پمبروك (1347)، يا والانس ماري در سال 1347 توسط ماري دو والانس‌، بيوه‌ٴ ايمر دو والانس ارل پمبروك (((كسي كه در يك شب عروس‌، همسر و بيوه شد)))، تأسيس شد. او دختر گي‌، كنت سن پل‌، بود و به‌خاطر فرانسوي بودنش‌، به دانش‌جويان فرانسوي در اعطاي‌ كمك هزينه‌ٴ تحصيلي اولويت داده مي‌شد (رشدال 3، 304 ـ 306).
گانويل (1349). اين كالج به‌وسيله‌ٴ ادموند گانويل براي تدريس هنرها و الاهيات تأسيس‌ شد. ايجاد آن پس از مرگ گانويل (1351) به‌وسيله‌ٴ وصي او ويليام بِيتمَن اسقف نرويچ به‌انجام‌ رسيد. جان كايوس (1510 ـ 1573) پزشك هنري هشتم‌، قديم‌ترين محقق تاريخ كمبريج و استاد كالج از سال 1559 تا پايان عمر، ساختمان ديگري به آن افزود و اينك كالج گانويل و كايوس نام دارد (رشدال 3، 306 ـ 308).
ترينيتي هال (1350). اين كالج را در سال 1350 اسقف ويليام نرويچي تأسيس كرد، كه در بالا از او به‌عنوان وصي گانويل ياد كرديم‌. نام كامل آن كالج دانش‌جويان تثليث مقدس نرويچ بود. كالج براي تحصيل حقوق شرعي و عرفي به‌وجود آمد و امروز هم بيشتر يك كالج حقوق‌ است‌.1 نتيجه اين‌كه مقارن سال 1350 شش كالج در آكسفورد و هفت كالج در كمبريج وجود داشت‌، ولي دوتا از كالج‌هاي كمبريج سرانجام در ترينيتي كالج جذب شدند (1546).

كالج‌هاي پاريس‌

در هيچ جا كالج‌ها به‌اندازه‌ٴ پاريس فراوان و متنوع نبود. براي يك فهرست تاريخي از آن نگاه كنيد به رشدال (1، 536 ـ 539). كالج‌ها با كلژ دو ديزيويت (1180) و سن توما دو لوپارا (لوور، حدود 1186) آغاز شد؛ در سده‌ٴ سيزدهم بيش از هفده كالج به‌اين دوتا افزوده شد، كه‌ معروف‌ترينش سوربن بود (1257، مقدمه‌2، 1753). در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم نيز قريب‌ بيست و هفت‌، و در نيمه‌ٴ دوم يازده كالج ديگر تأسيس شد. فهرست رشدال موٴسسات‌ فرانسيسي و دومينيكي را شامل نيست‌.
حتي ذكر مختصر اين كالج‌ها هم مجال زيادي مي‌خواهد؛ از اين‌رو، تنها از چهارتايش سخن‌ خواهم گفت‌، كاردينال لموان‌، ناوار، مونتَگ‌، ترِگُيا.
كاردينال لموان نخستين كالج سده‌ٴ چهاردهم و مهم‌ترين آنها است‌. آن را در سال 1302 ژان‌ لموان تأسيس كرد. او درحدود 1250 در كرسي ـ آن ـ پونتيو (نزديك آبه ويل در پيكاردي‌) زاده‌ شد و در سال 1313 در آوينيون درگذشت‌. كلاه كاردينالي را از بونيفاكيوس هشتم دريافت كرد و

1. اطلاعاتي را در مورد كالج‌هاي كمبريج مي‌توان در كتاب (R.T. Gunter (1937 يافت‌، گرچه اين كتاب منحصراً به دوره‌هاي بعدي اختصاص دارد.