است كه در شرق فرانسه كتابت و تذهيب شده‌. احتمالاً در ربع دوم سده‌ٴ پانزدهم در بورگوندي‌ (زيباي سنگ‌دل در سال 1424 تأليف شده است‌)؛ در آن 126 تصوير رنگي ديده مي‌شود. اين‌ اطلاعات را دوشيزه بل داكُستاگرين (طي نامه‌ٴ 3 ژوئن 1941 از نيويورك‌) لطف كرده است‌.

ب‌. مـوسيقـي بيـزانسـي‌

مـانوئـل بـرينيـوس‌

مانوئل برينيوس‌. موسيقي‌شناس بيزانسي كه در زمان ميخائيل نهم پالئولوگوس (امپراتور 1295 ـ 1320) برآمد. جزئيات زندگي او معلوم نيست‌، جز اين‌كه يك رساله‌ٴ موسيقي در سه مقاله‌ تأليف كرد، كه آخرين رساله‌ٴ بيزانسي در اين زمينه است‌. اين رساله اساساً از آثار پيشين‌، از قبيل‌ ارسطو (چهارم ـ 2 پ م‌)، اقليدس (سوم ـ 1 پ م‌)، نيكوماخوس (اول ـ 2)، آدراستوس‌ افروديسي (دوم ـ 1)، تيون ازميري (دوم ـ 1)، هم‌چنين از نويسنده‌ٴ اخير يعني گريگوريوس‌ پاكيمِـرِس (سيزدهم ـ 2) اقتباس شده است‌. كتاب فاقد دقت است‌، زيرا موٴلف ذوق تاريخي‌ نداشت‌. مثلاً تاريخ موسيقي را به سه دوره تقسيم كرده‌، پيش از فيثاغورس‌، فيثاغورس و بعد از او. بدين ترتيب موسيقي بيزانس عملاً با همه‌ٴ موسيقي عصر قديم مخلوط شده است .نظريات و كاربردهاي موسيقي به خوبي تفكيك نشده است‌. با اين همه كتاب برينيوس اثري بسيار باارزش‌ چون معدني از اطلاعات موسيقي‌شناسي است (مثلاً براي آوازهاي يونان باستان‌) كه هنوز به‌خوبي مورد كاوش قرار نگرفته است‌. احتمالاً از لحاظ موسيقي مذهبي اهميت زيادي دارد، به‌ويژه از آن لحاظ كه سنت بيزانسي عميق‌تر از كاتوليكي است كه جلوتر از هوكبالد سنت‌ آماندي‌1 (حدود 840 ـ 930) و گويدوي آرتسويي (يازدهم ـ 1) نمي‌توان رد آن را يافت‌.
از تعداد نسخه‌هاي خطي اين اثر پيداست كه از محبوبيتي برخوردار بوده است ــ واليس‌ چهار نسخه از آن را در آكسفورد يافته و باز هم نسخه‌هاي ديگري در جاهاي ديگر هست‌.
هارمونيكا ــ نام اين رساله در چاپ واليس ــ در سه مقاله و به‌ترتيب 9، 15 و 11 بخش‌ است‌. متن بسيار فني و داراي نمودارهاي مفصلي است‌. كه دوتايش را در اينجا نقل مي‌كنيم (ش‌15،16)، گريگوريوس پاكيمِـرِس هم از اين‌گونه نمودارها به‌كار برده و ممكن است سابقه‌ٴ آنها خيلي بيشتر باشد. بخش اول از مقاله‌ٴ اول مقدمه وتاريخ است‌؛ آميزش دايمي انديشه‌هاي‌ موسيقي با اخترشناسي شايان توجه است‌. اين يك سنت فيثاغوري وافلاطوني بود كه تا سده‌ٴ هفدهم بر آموزش نجوم و موسيقي اثر گذاشت (مقايسه كنيد با كپلر).

1 .در مورد هوكبالد سنت آماندي (در اسقف‌نشين تورنه‌) نك‌:
(Max Manitius: Geschichte der lateinischen Literatur des Mittelalters (1, 588-94, Munchen 1911