از بقيه جدا كرد بدون اين كه وحدت آنها شكسته نشود. و درك ما از مجموع آنها به مخاطره نيفتد.
هم‌چنين‌، مي‌توان نتيجه گرفت كه هر چند اسفار سته به چهار بخش مي‌شود، هميشه بايد به خاطر داشت كه آنها مطلقاً مستقل نيستند: (1) تكوين‌، (2) خروج‌، لاويان‌، اعداد، (3) تثنيه‌، (4) يوشع‌.
اسفار سته حاوي تقريباً همهٴ آن چيزهايي است كه ما از قديم‌ترين تاريخ اسرائيل از خلقت تا زمان يوشع مي‌دانيم (حدود 1200 سال‌؟)، و حاوي نظريهٴ عبري مربوط به پيدايش عالم‌، و قانون عبري است‌. بنابراين‌، تلفيقي‌است از حكايت تاريخي و مجموعهٴ قوانين به‌طوري كه جدا كردن آنها دشوار است‌.
تدوين آن مجموعهٴ بزرگ بي‌نهايت پيچيده است‌. نتيجهٴ تحقيقات جديد را به شرح زير مي‌توان خلاصه كرد. قديم‌ترين بخش‌هاي اسفار سته‌، به اصطلاح‌، روايات يهوه‌اي و الوهي‌ است‌. مؤلفان ناشناس آنها به ترتيب ((يا)) و ((الف‌)) خوانده مي‌شوند، كه پيش از اواسط سدهٴ ششم‌ برآمدند، احتمالاً مدتي مديد پيش از آن‌، ممكن است آنان معاصر نخستين انبيا بوده باشند. محتمل است كه ((يا)) در يهوديه و ((الف‌)) در سلطنت شمالي نوشته شده باشد. پس از 621، رشتهٴ تازه‌اي (كه آن را ((تا)) مي‌ناميم‌) به اين روايت دوگانه اضافه شد كه ديدگاه ((تثنيه‌)) را منعكس‌ مي‌كرد. در اين ضمن مجموعهٴ ديگري به وجود آمده بود كه تلفيقي از روايات و قانون بود، و موسوم به سند كاهنان كه با ((كاف‌)) (يا ((س ك‌))) نشان داده شده است‌. زماني در سدهٴ پنجم‌، احتمالاً در اواسط آن‌، در ايام عزرا1، اين چهار رشته به‌هم تابيده شده و اسفار سته اساساً به وجود آمده بود.
براي تكميل اين داستان‌، مي‌توانم اين مطلب را بيفزايم كه اسفار خمسه و كتاب‌هاي تاريخي‌ (يوشع و پادشاهان‌)2 احتمالاً مدتي قبل يا مقارن 300 ق م به ترتيب فعلي تحرير شده است‌، گرچه تا سدهٴ دوم ميلادي متن عبري واحدي تثبيت نشده بود.

عزرا

عزرا در حدود 459 - 444 برآمد. او كاهن و مورخ عبري بود كه در 458 از بابل به اورشليم آمد (در سال هفتم پادشاهي اردشير). او در حدود 443 كتابي در تاريخ نوشت‌. برخي از يادداشت‌هاي او در كتاب موسوم به عزرا (عهد عتيق‌) موجود است كه احتمالاً در حدود 300 ق م نوشته شده است‌.3

1 .نك يادداشت من راجع به عزرا.
2 .راجع به كتاب داوران و كتاب پادشاهان نگاه كنيد به يادداشت من دربارهٴ تاريخ عبري در سدهٴ هفتم ق م‌. داستان دلكش راعوث (روت‌) (كه در تورات‌ مسيحي ميان كتاب داوران و كتاب اول سموئيل گنجانده شده‌) بسيار متأخرتر از آنها تأليف شده است‌.
3 .بهتر است كتاب عزرا هم با كتاب نحميا بررسي شود، آن دو در عهد عتيق عبري تنها يك كتاب را تشكيل‌ºَّ مي‌دهد (موسوم به عزرا) و در آنجا در قسمت آخر شرح مربوط به تاريخ اسرائيل قرار دارد. اين‌ها مربوط است به عصر مابين بازگشت به فلسطين پس از تسخير بابل (536) تا دومين ديدار نحميا از فلسطين‌ (432). بعضي فصول كتاب عزرا (فصل چهارم آيهٴ 8 تا فصل 6، آيهٴ 18؛ و فصل هفتم‌، آيهٴ 12 - 26) در اصل به آرامي نوشته شده‌، به زباني كه به تدريج از سدهٴ پنجم به بعد، در فلسطين جانشين عبري شده بود.