5. ايسلند. محاوره‌اي با عنوان آيينه‌ٴ شاهي‌، كه قبلاً از آن سخن گفته‌ايم ــ از جمله در مورد مطالب جغرافيايي آن ــ شرحي از وظايف پادشاهي دارد. عجيب است كه يكي از قديمي‌ترين‌ رساله‌هاي اروپا راجع به نظريه‌ٴ دولت به زبان ايسلندي نوشته شده است‌.
6. يهوديان اسپانيا. حَرِزي اخلاق و سياست ارسطو را از عربي به عبري ترجمه كرد.
7. مسلمانان مصر. ابن حاجب نحوي رساله‌اي در باب فقه مالكي نوشت و در آن آموزش‌هاي‌ مصري و مغربي را هماهنگ ساخت‌. فقه مالكي اساساً فقه خلافت غربي بود و تا امروز هم‌ بدين وضع باقي مانده است‌.
8. چين‌. چنگيزخان‌، سازمان‌دهنده‌ٴ بزرگ مغول‌، مجموعه قوانين جديدي به ملت خويش عرضه كرد.
قبلاً، از كتاب آموزش‌هايي براي بازرسان مرگ‌هاي مشكوك‌، تأليف سونگ تزئو، در بخش‌ طب سخن گفتيم‌. اين كتاب تا زمان ما، ملاك كار مأموران جنايي در چين بوده است‌.
9. ژاپن‌. مجموعه قوانين جديدي به نام جوئئي ـ شيكيموكو 1 در 1232، صادر شد. هدف آن‌ تثبيت اصول جديد فئودالي در ژاپن بود، و از آن نظر بر مجموعه‌هاي حقوقي پيشين برتري داشت‌.

خلاصه‌

هر مجموعه قوانين و هر كوششي در زمينه‌ٴ حقوق در هر كشوري كه صورت گيرد براي آن داراي‌ اهميت حياتي است‌. ولي اگر بخواهيم تنها كارهايي را كه داراي اهميت جهاني بوده است يادآور شويم درمي‌يابيم كه مهم‌ترين اقدام يكي صدور ماگناكارتا بود، كه ميثاقي مقدس براي مردم‌ انگلستان‌، ولي منبع الهامي براي مردم سراسر جهان به‌شمار مي‌رفت‌؛ و ديگري رشد حقوق‌ رومي در بولونيا بود.

يد. زبان‌شناسي‌

1. لاتيني‌. دو نحوي به نام‌هاي هوگوتيوي پيزايي و الكساندر نكام در اين سده‌، به كار خويش‌ ادامه دادند. چون هوگوتيو در 1212، وفات يافت و الكساندر در 1217.
ابرهارد بتوني‌، اهل فلاندر، دو منظومه‌ٴ دستوري تأليف كرد2، كه يكي از آنها به عنوان كتاب‌ درسي مورد استفاده اراسموس قرار گرفت‌. واژه‌نامه‌ٴ جان گارلندي فهرستي از واژه‌ها بود، شبيه‌ كتاب الكساندر نكام‌، ولي خيلي استادانه‌تر.3 جان از نخستين صاحب‌نظران دستور زبان بود كه‌ مساعي او اين علم را تا سطح فلسفه بالا برد. تا اين زمان‌، مهم‌ترين مراجع استناد دوناتوس و

Jōei-shikimoku .1
Graecismus, Labyrinthus .2
3 .در ضمن معلوم مي‌شود اول بار او واژه‌ٴ Dictionarius را براي واژه‌نامه معرفي كرده است‌.