جني اساساً به جنبه‌هاي فلسفي زبان‌شناسي توجه داشت‌. همه‌ٴ اينان در شرق برآمدند، و همه‌شان‌، جز آخري‌، ايراني بودند. تنها نحوي عرب در مغرب ابن قوطيه بود كه نخستين كتاب را در باب صرف افعال نوشت‌. مقارن همان ايام‌، جامع‌ترين واژه‌نامه‌ٴ سرياني قرون وسطي به‌ وسيله‌ٴ باربَهْلول تأليف شد.
گرچه نحويان مسلمان و سرياني از بيكارگي بسي به دور بودند، با اين حال فعاليت‌هايشان‌ در مقايسه با نحويان يهودي معاصرشان ناچيز مي‌نمود. مسلماً نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دهم عصر طلايي‌ دستور زبان عبري بود. اين امر تا حدود زيادي مرهون تبليغات قرائيه بود كه حيات فكري يهود را تا حدود زيادي وسعت بخشيدند. قبلاً خاطرنشان كردم كه از لحاظ يهوديان (هم‌چنين از لحاظ مسلمانان‌) مطالعات دستوري تا حدود زيادي يك وظيفه‌ٴ ديني تلقي مي‌شد. عقايد انتقادي‌ قرائيه بهترين متكلمان يهود را، خواه راست كيش بودند، يا نبودند وادار ساخت تا با وسعت‌ بيشتري تعاليم ديني خويش را مورد پژوهش مجدد قرار دهند. اين كار مستلزم فهم بهتر زبان‌ عبري بود. اين مطالعات زبان‌شناسي در يك زمان به وسيله‌ٴ قرائيه و مخالفانشان دنبال شد: مثلاً سهل بن مَظْلِيَح و داود بن ابراهيم قرائي بودند؛ سهل يك دستور زبان و يك واژه‌ٴنامه‌ٴ عبري‌ نوشت كه رواج عام يافت‌؛ داود بن ابراهيم هم واژه‌نامه‌اي تأليف كرد كه حاوي گزيده‌اي از دستور زبان عبري و مقايسه‌اي ميان زبان‌هاي عبري و عربي بود -- بايد توجه داشت كه همه‌ٴ اين‌ها به‌ عربي نوشته شد.
سهل از يهوديان فلسطين بود و داود مراكشي‌، نحويان راست كيش در قرطبه از حمايت‌ حسداي برخوردار بودند. مناهم بن سروق نخستين واژه‌نامه‌ٴ كامل كتاب مقدس را تأليف كرد، اين‌ واژه‌نامه حاوي تعدادي ملاحظات دستوري بود، و به زبان عبري نوشته شده بود. دُنَش بن لَبْرَط (كه از سورا هجرت كرده بود) عروض تازه‌اي بر مبناي عروض عربي ايجاد كرد. بالاخره‌، حَيُّوج‌ دستور زبان عبري را به عربي نوشت‌، كه مي‌توان آن را مبناي مطالعه‌ٴ علمي اين موضوع دانست‌. اين دستور زبان اساساً بر مبناي دستور زبان عربي بود، ولي حيوج توانسته بود از مباحثات‌ فراوان متكلمان يهود بهره برگيرد و نتايج عمده‌ٴ آنها را تلخيص كند.
برجسته‌ترين زبان‌شناس معاصر در امپراتوري بيزانس سويداس بود. او واژه‌نامه‌ٴ يوناني‌ بزرگي تدوين كرد، حاوي مقدار زيادي اطلاعات گوناگون‌، كه عملاً دايرةالمعارف كوچكي بود.
در اين اثنا، زبان‌شناسي لاتيني هنوز كاملاً در مرحله‌ٴ كودكي بود. آبوي فلوري به بحث در باب عروض و تلفظ پرداخت‌. ايلفريك دستور زباني نوشت با منتخباتي كه از كتاب پريسكيان‌ ترجمه كرده بود؛ و رساله‌اي در باب محاوره‌ٴ لاتيني تأليف كرد. با اين حال‌، علاقه‌ٴ ما بيشتر به‌ لغت‌نامه‌ٴ اوست كه قديم‌ترين واژه‌نامه‌ٴ موجود لاتيني به انگليسي به شمار مي‌رود. ايلفريك‌ كتاب‌هاي متعددي را به آنگلوساكسوني ترجمه كرد.