فرانچسكو گيچيارديني فلورانسي (1482 ـ 1540)، مارك فان فارناويك گنتي (1518 ـ 1569)، ژاك مارشال نوپورتي (1537 ـ 1609). در كتاب شخص اخيرالذكر به‌نام توصيف فلاندر (آنتوِرپ‌1596)، در ذيل بيرفليه درباره‌ٴ ويلم بوكلس و اختراعش بحث مي‌شود. اظهارات او اغلب در آثار بعدي نقل شده است‌.1
اما برگرديم به اختراع كه فرايندي پيچيده داشت‌، چون به عمليات متعددي نياز داشت‌: خالي‌ كردن شكم‌، بريدن و دور انداختن زوايد، نمك‌سود كردن‌، بسته‌بندي‌؛ كه هريك ممكن بود به‌طرق گوناگوني انجام شود و آماده‌ٴ پذيرفتن اصلاحات تدريجي بود. براي ارزيابي كار بوكلس‌، بايد آنچه را كه او انجام داده بود دقيقاً دانست و اين امر غيرممكن است‌. به‌علاوه‌، اين اختراع‌ ممكن است كلاً يا جزئاً به اهتمام افراد متعددي كه در حرفه‌ٴ ماهي‌فروشي بودند انجام گرفته‌ باشد. بالاخره‌، تميز ميان يك اختراع و بهره‌برداري صنعتي و اقتصادي از آن هميشه دشوار است‌. آيا بوكلس مخترع روش نو بود، يا موجد صنعتي نو؟
مسلم است كه در سده‌ٴ چهاردهم اصلاح چشم‌گيري در آن صنعت پديد آمد، اصلاحي كه‌ وضع اقتصادي هلند و بي‌شك اروپا را دست‌خوش تحول شاياني ساخت‌؛ بايد افتخار آن را از ويلم بوكلس بدانيم‌، چون هيچ نام ديگري از آن عصر در رقابت با او ذكر نشده است‌. اين اختراع‌، به احتمال زياد هلندي بود و مسلم است كه هلند بيشترين بهره را از آن برد.2 اين صنعت‌ به‌صورت حيرت‌انگيزي در زيلاند رشد كرد و موجب رونق آن سرزمين شد. اطلاعات زيادي در مورد آن واقعه در كتاب‌هاي مربوط به تاريخ هلند، به‌ويژه تاريخ اقتصادي يا تاريخ حقوقي آن‌، ديده مي‌شود، چون صنعت ماهي شور داراي چنان اهميتي شد كه موجب تدوين مقررات زياد و دقيقي گرديد. جامع‌ترين مقررات به فرمان شارل پنجم در سال 1519 صادر شد.
مي‌توان دريافت كه مزاياي اختراع بوكلس به‌زودي درك شد و مقبره‌اش مورد احترام‌ هم‌ميهنانش قرار گرفت‌. گفته مي‌شود شارل پنجم در 30 اوت 1556 همراه دو خواهرش از آن‌ مقبره ديدار كرد. هيچ سند مكتوبي در اين مورد به‌دست نياورده‌ام‌، ولي داستان مي‌تواند قابل‌ قبول باشد. چون مي‌دانيم كه شارل كن اندكي پس از استعفايش‌، همراه دو خواهرش از گنت‌ ديدار كرده و به زلاند رفته است‌. او در 17 سپتامبر 1556 براي آخرين سفرش با كشتي عازم‌ اسپانيا شد. بي‌شك بزرگان فلوشينگ توجه مهمانان عالي‌قدر خود را به صنايع شيلات زيلاند و باني آن جلب كرده‌اند. گور بوكلس در پايان سده‌ٴ هفدهم هنوز بر جاي بود، ولي اينك همراه با بخش بزرگي از شهر ناپديد شده و در كام دريا فرو رفته است‌.

1. در اينجا موٴلف برخي مرجع‌ها و نقل قول‌ها را درباره‌ٴ بوكلس و اختراعش ذكر كرده است‌. ــ م‌.
2. توجه كنيد كه واژه‌ٴ روسي ((ماهي آزاد هلندي‌)) gollandskiya seledki هم حاكي از منشأ هلندي است‌، هرچند ممكن است اشاره به صادرات آن در عصر جديد باشد.