رم (1303)

اين دانشگاه شهري به‌وسيله‌ٴ بونيفاكيوس هشتم در سال 1303 تأسيس شد و جدا از مدرسه‌ٴ دربار پاپ بود، كه اينوكنتيوس چهارم در سال‌هاي 1244 ـ 1245 تأسيس كرده بود. دانشگاه شهري در دوره‌ٴ ((جدايي بزرگ‌))1 از ميان رفت‌؛ ايوگنيوس چهارم در سال 1431 آن را احيا كرد. ظاهراً دو دانشگاه‌ در زمان لئون دهم (1513 ـ 1521) با هم يكي شدند و در ساپينتزا (دارالحكمه در رم‌) استقرار يافتند. از قرار معلوم‌، در آن استاد بيش از شاگرد بود (رشدال 2، 28 ـ 31، 38 ـ 39).

آوينيون (1303)

در سده‌ٴ سيزدهم در آوينيون يك مدرسه‌ٴ حقوق وجود داشت‌، ولي دانشگاه را بونيفاكيوس هشتم‌ در سال 1303 تأسيس كرد. در دوران اسارت پاپ‌ها (1309 ـ 1376) اين دانشگاه از مقبوليتي‌ برخوردار شد، ولي با انتقال دربار پاپ‌، تدريجاً راه زوال پيمود، (رشدال 2، 173 ـ 181).

پروجا (1308)

در جريان سده‌ٴ سيزدهم مدرسه‌هاي شهري رشد كردند و در سال 1308 كلمنس پنجم آنها را به‌عنوان دانشگاه به رسميت شناخت‌. يوحناي بيست‌ودوم در سال 1318 منشور تازه‌اي صادر كرد و منشوري هم در سال 1355 از امپراتور دريافت شد. اين دانشگاه به‌خاطر مدرسه‌ٴ حقوقش‌، به‌ويژه از سال 1316 به‌بعد شهرتي به‌دست آورد، از هنگامي كه ياكوبو دو بِلْويسي به استادي‌ حقوق مدني آن تعيين شد. جوواني آندرياي فقيه و بارتولوس (چهاردهم ـ 2)، و بالدو دلي‌ اوبالدي (چهاردهم ـ 2)، حقوق‌دانان نامي در آنجا تدريس كردند؛ و دو قرن بعد، يكي از استادان‌ آنجا به‌نام آلبريكو جنتيلي (1552 ـ 1608)، تدريس حقوق مدني را در آكسفورد آغاز كرد (1578) و از بنيان‌گذاران حقوق بين‌المللي بود (رشدال 2، 40 ـ 43).

ترِويزو (1318)

دانشگاه ترِويزو منشور تأسيس خود را در سال 1318 دريافت كرد و اين منشور نه از سوي پاپ‌، بلكه از طرف فردريك اتريشي مدعي امپراتوري (و رقيب لودويگ باواريايي‌) بود. اين دانشگاه‌ اهميتي نيافت و بسيار زود از ميان رفت‌. ونيزيان در سال 1339 ترويزو را تسخير و در سال‌1407تحصيل را در جاي ديگري جز دانشگاه پادوا را ممنوع كردند (رشدال 2، 43).

1 .جدايي (يا شقاق‌) بزرگ Great Schism گاهي به انشعاب پديد آمده در كليساي غربي در فاصله‌ٴ سال‌هاي 1378 تا 1417 در اثر پيدايش مخالفان پاپ در آن‌ اطلاق مي‌گردد. پس از انتخاب مارتينوس پنجم به‌عنوان پاپ (1417 تا 1431) اين جدايي پايان يافت‌. ــ و.