هزيود1

هزيود در آسكرا2 نزديك كوه هليكون‌3 در بئوسيا4، در سدهٴ هشتم پيش از ميلاد، احتمالاً در نيمهٴ اول آن قرن زاده شد. او پدر شعر تعليمي يوناني است‌. از آثار منسوب به او تنها يكي‌، مهم‌ترينش‌، مسلماً اصل است‌، كه كارها و روزها نام دارد. دومين كتاب از لحاظ اهميت‌، يعني‌، انساب خدايان‌، نيز احتمالاً اثر هزيود است‌، ولي داراي ملحقات بعدي است‌. كارها و روزها از لحاظ ما مورد علاقهٴ خاصي است‌، زيرا حاوي دستورات كشاورزي و دريانوردي‌، تقويمي از ايام‌ سعد و نحس و امثال آن است‌. هستهٴ اصلي اين اثر يقيناً مقدم بر قرن هفتم است‌. تصور هزيود از ادوار خمسهٴ جهان‌، كه چهارتايش به وسيلهٴ فلزات مشخص شده -- زر، سيم‌، مفرغ و آهن -- نيز داراي اهميت خاصي است‌. در آن‌، هيچ مطلبي راجع به ستارگان به چشم نمي‌خورد، ولي به‌طور كلي ممكن است براساس تجربهٴ بابلي مبتني بوده باشد (نك ل‌. و. كينگ‌: تاريخ بابل‌5). قسمت‌ اول انساب خدايان با پيدايش جهان مربوط مي‌شود.

ج‌. نخستين انبياي عبري و يك شاه بزرگ‌

عاموس‌6

عاموس اهل تقوع در جنوب بيت‌اللحم بود. او در بيت‌ئيل به موعظه پرداخت و در حوالي 765 تا 750 شهرت يافت‌. او قديم‌ترين پيامبر عبري است كه درباره‌اش معلومات قطعي داريم‌، از اين‌ رو مي‌توان او را باني توحيد ناميد. به هر صورت‌، نظريهٴ جهان مبتني بر اخلاق و مفهوم يك‌ خداي يگانه‌، عالم و عادل‌، كه به نام او منتشر شده‌، نخستين نوع موجود از اين گونه‌ اعتقادات‌اند.7 كتاب عاموس در 9 فصل‌، در هر دو شريعت يهودي و مسيحي بخشي از عهد عتيق‌ است‌. فصل 8 ، آيهٴ 9، كتاب عاموس احتمالاً اشاره‌اي به كسوف سال 763 نينواست‌؛ كسوفي كه‌ از نظر تعيين گاه‌شناسي بابل و مصر اهميت فراواني دارد.8 كتاب عاموس در ميان كتب نبوات عهد عتيق يكي از سالم مانده‌ترين آنهاست‌.9

Hesiod .1
Ascra .2
Helicon .3
Boeotia .4
L. W. King: History of Babylon.1915 ,p 302, New York .5
6.در اينجا و در هر جاي ديگر اين كتاب‌، در مورد اسامي و اصطلاحات عبري مترجم از عبارات‌، اصطلاحات و رسم‌الخط ترجمهٴ فارسي كتاب مقدس‌، چاپ‌ لندن‌، 1954 پيروي كرده است‌. - م‌.
7 .يعني اگر گاتها متأخر بر كتاب عاموس باشد، كه مسلم نيست (نك يادداشت من راجع به زرتشت‌، سدهٴ هفتم ق م‌)، به هر صورت‌، عبريان و ايرانيان توحيد را مستقلاً كشف كردند.
8 .تاريخ 787 كه اغلب در حاشيهٴ تورات راجع به اين كسوف نوشته شده‌، نادرست است‌.
9 .اگر سخن اخير مؤلف را دربارهٴ كتاب عاموس بپذيريم‌، ناگزير نمي‌توانيم عاموس را قديم‌ترين پيامبر عبري كه معلوماتي قطعي درباره‌اش داريم‌، بدانيم‌، چه‌ در همين كتاب عاموس (باب 2: 10 - 11) عاموس از جانب خدا خروج بني اسرائيل از مصر، سرگرداني چهل‌ساله‌شان در بيابان و ظهور انبياي پيشين را در ميان‌ بني اسرائيل به آنان يادآور شده است‌. - و.