(در نزديكي ليل يا محلي كه در سال 1304 فيليپ زيبا فلاندريان را شكست داد) زخم برداشت‌. به واسطه‌ٴ معلول شدن مدتي در آراس به سر برد و در آنجا نوشتن تاريخ خود را آغاز كرد. بعداً در پاريس مقيم شد وتوانست تاريخش را (چنان كه خود مي‌گويد) با مراجعه به بايگاني سن دني در سال‌هاي 1306 ـ 1307 بازنويسي كند. در سال 1313 در پاريس موقعيت مستحكمي نداشت‌ و به او قصه‌گو لقب داده بودند؛ در سال 1316 هنوز زنده بود.
تاريخ او منظوم است (21510 بيت‌) و درباره‌ٴ شاهان فرانسه از فيليپ دوم (شاه 1180 ـ 1223) تا فيليپ چهارم (شاه 1285 ـ 1314)، كه اين كتاب به افتخار او تأليف شده است‌. به‌ دليل دوره‌ٴ 1296 ـ 1304 (كه حدود 8000 بيت بدان اختصاص يافته‌) شايان توجه است‌، به‌ويژه به‌علت جنگ‌هاي فلاندر (1301 ـ 1304).

ژوانـويـل‌

ژان دو ژوانويل‌1 (1224 ـ 1319). مورخ فرانسوي‌؛ از بزرگ‌ترين مورخان سده‌هاي ميانه‌. موٴلف‌ زندگي‌نامه‌ٴ سن لويي‌.
ژان دو ژوانويل در سال 1224 در قلعه‌ٴ ژوانويل (در استان مارن عليا در شامپاني‌) زاده شد. در كودكي والدينش را از دست داد و تيبوي چهارم‌، كنت شامپاني‌، او را بزرگ كرد. همين كه به سن‌ رشد رسيد به مقام پيش‌كاري شامپاني منصوب شد، كه مقام موروثي خانوادگي‌اش بود.
در سال 1248 خانه‌، همسر و فرزندانش را ترك گفت تا در جنگ صليبي ششم شركت جويد. در قبرس با لويي نهم ملاقات كرد، كه در آنجا پايگاهي ايجاد كرده بود. سال بعد (1249) لويي‌ نهم روانه‌ٴ دمياط شد، كه آن را گشود و قصد داشت از آنجا دولت مصر را سرنگون سازد. صليبيان‌ به‌دليل بي‌نظمي و هم‌چنين بر اثر اسهال خوني و اسكوربوت ضعيف شدند و سرانجام در منصوره از سلطان المعظم تورانشاه ايوبي شكست خوردند؛ و لويي همراه بقاياي سپاهش اسير شد. قرارداد صلح به‌علت رانده شدن ايوبيان از مصر به‌دست مماليك بحري به تأخير افتاد. پس‌ از صلح‌، لويي و ژوانويل در فلسطين ماندند تا در سال 1345 به فرانسه بازگشتند. هنگامي كه‌ لويي نهم در سال‌هاي 1267 ـ 1270 جنگ صليبي نوي به راه انداخت (جنگ هفتم‌)، ژوانويل‌ كناره گرفت و در خانه‌ٴ خود ماند؛ بايد خاطرنشان كنيم كه لويي اندكي پس از پياده شدنش در تونس (قرطاجنه‌) در سال 1270 از بيماري طاعون مرد. در سال 1283 فيليپ سوم شجاع اداره‌ٴ كنت‌نشين شامپاني را در دوره‌ٴ صغيري ژان ناواري‌2 به ژوانويل سپرد. در سال 1315 كه 91 سال‌

Jean de Joinville .1
2. ژان (1272 ـ 1305) يگانه دختر كنت شامپاني‌، يعني هانري اول (ستبر) بود، كه پادشاهي ناوار را هم داشت‌. اين دختر در سال 1284 با فيليپ چهارم زيبا ازدواج كرد (شاه فرانسه 1285 ـ 1314) و از سال 1285 ملكه‌ٴ فرانسه شد. بدين‌سان پادشاهي‌هاي فرانسه‌، ناوار و شامپاني يكي شد. ژوانويل از اتباع كنت‌ شامپاني و شاه ناوار بود و نه تابع شاه فرانسه‌.