ولي همه‌گير نبود. وباي موحش آسيايي پيش از سده‌ٴ نوزدهم در اروپا ناشناس بود. درآثار قديم‌ آسيايي‌، سانسكريتي‌، تبتي‌، يا چيني ممكن است اشاره‌هايي به آن باشد، ولي اين اشاره‌ها غيرصريح و ناموثق است‌. نخستين بيماري‌هاي همه‌گير ثبت شده در هند مربوط است به‌ گانجام‌، مدرس 1780؛ هاردوار (هاري دوارا يا گنگه دوارا) سراهانپور، اوتارپرادش 1783؛ جيسوبنگال 1817. وباي بنگال در سراسر هندوستان انتشار يافت و در سال 1823 به قفقاز و حوضه‌ٴ ولگا در روسيه رسيد و اروپا را تهديد كرد. اينك‌، به‌صورت يك بيماري همه‌گير درآمده‌ كه ترس زيادي پديد آورده‌، هرچند به اندازه‌ٴ طاعون تلفات نداشته است‌.
تعريف دقيق اين بيماري‌ها تنها پس از كشف و تكوين باكتري‌شناسي ميسر شد. انواع عفوني‌ از لحاظ باليني از بسياري جهات مشابه است و آنها را از لحاظ باكتري‌هاي مولدشان به طريق‌ علمي تميز داده و تعريف كرده‌اند. مثلاً وباي آسيايي با حضور ميكروب ويبريوكُما در بدن بيمار تشخيص داده مي‌شود، كه در سال 1883 توسط رابرت كخ كشف شد. اين كشف تنها پس از بحث‌هاي طولاني پذيرفته شد، زيرا رفتار آن داراي بي‌نظمي غريبي است (مثلاً ممكن است‌ بي‌تحرك باشد و جنبش آن در جاها و زمان‌هاي مختلف تفاوت كند).
وباي آسيايي بومي آسياست‌، ولي جاي اصلي آن هند است‌. بارها در اروپا شايع شده‌، 1831 ـ 1832؛ 1837؛ 1847؛ 1853؛ 1865 ـ 1866 و جز آن‌.
يكي از علل انتشار آن به سوي غرب حج بود و مكه از مراكز عمده‌ٴ انتشار آن به‌شمار مي‌رفت‌. از سال 1866 به بعد، سازمان بين‌المللي قرنطينه بيشتر توجه خود را به مقابله با انتشار وبا صرف كرد و اين در وهله‌ٴ اول مستلزم بهداشت حج بود.1

داءالرقص

در اثناي آخرين ربع سده‌ٴ چهاردهم در سرزمين‌هاي آلماني بيماري همه‌گير غريبي انتشار يافت‌ كه آن را رقص حضرت يحيي يا رقص قديس ويتوس مي‌ناميدند. زيرا هر سال در حوالي ايام‌ جشن آنان در ماه ژوئن به اوج خود مي‌رسيد.2 بيماران به رقصي وحشيانه مي‌پرداختند تا از پا درمي‌آمدند.

1. سفرهاي زيارتي به‌طور كلي وسيله‌ٴ بسيار مناسبي براي انتشار بيماري‌هاي همه‌گير است‌. زيارت مكه و مدينه خيلي كمتر از آنچه تصور مي‌رود خطرناك‌ بود، چون اين شهرهاي مقدس را بيابان احاطه كرده است‌. با اين‌همه در فصول مساعد 25 درصد و در فصول بعد 40 درصد از زايران مرده يا ناپديد شده‌اند (ايسيس‌، ش 20، ص 500 ـ 501).
2. عيد ويتوس‌، مُدِستوس و كرِسِنتيا روز پانزدهم ژوئن است‌؛ آنان در حدود 303 در زمان ديوكلتيان به شهادت رسيدند. عيد حضرت يحيي تعميددهنده روز بيست و چهارم ژوئن است‌.