شرح او هم به‌خاطر روشن ساختن رقابت‌هاي فلسفي آن عصر جالب است و تاحدي گستاخي و نيش و كنايه در آن ديده مي‌شود. به عقيده‌ٴ كاردينال ارله بينش كلي او نوعي نامگرايي با رنگ و بوي فلسفه‌ٴ اسكوت‌، يا فلسفه‌ٴ اسكوت با رنگ و بوي نامگرايي است‌.
جالب است توجه شود كه اوبرتو دچمبرو پدر دو انسانگرا به نام‌هاي آنجلو و پير كانديدو منشي و بعدها پيشكار پطروس كرتي بود و ارتباطش با او از سال 1390 يا پيش از آن آغاز شده بود.

2. ارمنستان
هوانس اُرُدني

عالم ديني و فيلسوف ارمني از كليساي گريگوري ارمني (وفات‌: در سال 1388):
نام خانوادگي او گاخيك و پدرش هوانس امير قلعه‌ٴ والانت (يا واخانت‌) در استان اُرُدن بود. او برادرزاده‌ٴ سركيس (اسقف سونيك در سال 1337) و شاگرد اشعيا نيكي (در ارمنستان ايران‌)، رئيس صومعه‌ٴ كلازور در سونيك‌؛ سپس به صومعه‌ٴ آبراگون (درتاتِو) رفت و جانشين عمويش‌ سركيس در رياست آن‌جا شد. او مطران سونيك شد ولي هرگز اسقف نبود. در مقام مدرس‌ شهرتي يافت و شاگردان بسيار داشت كه معروف‌ترينشان گريگور تاتِوي است‌. مخالفت با برادران متحد را كه هوادار اتحاد با كليساي روم بودند رهبري كرد.
تفسيرهايي بر انجيل يوحنا، نامه‌هاي پولس رسول ، توضيحات بر قاطيغورياس و باري ارمينياس‌، گزيده‌اي از مواعظ فيلون يهودي (اول ـ1) و برخي مواعظ خودش از جمله‌ٴ آثار اوست‌.

گريگور تاتِوي

عالم ديني ارمني از كليساي گريگوري (1342ـ1410).
گريگور تاتِوي (يا داتِوي‌) در سال 1346 در استان واجوتزور زاده شد؛ و به همين نسبت‌ معروف گرديد. او رهبر مخالفت با برادران متحد (يعني هواداران مذهب كاتوليك‌) بود و مورد خشم آنان‌، هم‌چنان‌كه ارمنيان گريگوري او را مي‌ستودند و پس از مرگ به او لقبي دادند كه‌ معادل عطارد است‌. تحت رهبري او صومعه‌ٴ تاتِو كانون اقدامات ضد رومي و ضد لاتيني گرديد.
او در سال 1410 از دنيا رفت‌.
اصلي‌ترين تأليفش كه در سال 1397 نوشت‌، كتاب پرسش‌ها (و پاسخ‌ها)ست كه رساله‌اي‌ كلامي است بيشتر در ردّ يهوديان‌، مانويان‌، مسلمانان و بدعتگزاران مسيحي‌. در آن عقايد راست‌كيشان ارمني درباره‌ٴ مقولات اساسي از قبيل خلقت‌، ظهور، پايان عالم و روز جزا بيان شده‌ است‌. تأليف اين رساله‌ٴ مهم ارمني در سال 1397 وقتي جالب‌تر مي‌نمايد كه به‌خاطر آوريم