ظاهراً پزشكاني از چين به ژاپن دعوت شده‌اند، يكي در 414 و ديگري در حدود 428. اين‌ يكي از قديم‌ترين حلقه‌ها ميان تمدن‌هاي چيني و ژاپني است‌.

8. تاريخ‌نويسي هلنيستي‌، رومي‌، ارمني و چيني‌. براي منظور تركيبي ما بهتر است مورخان‌ غربي را به دو گروه قسمت كنيم -- بت‌پرست و مسيحي‌؛ اين دو گروه تقريباً با هم برابرند.
از گروه اول است ايوناپيوس‌، كه تاريخ زمان خود (از 270 تا 404) و يك سلسله شرح‌ احوال فيلسوفان نوافلاطوني را نوشت‌؛ زوسيموس كه تاريخ امپراتوري روم را تا غارت روم به‌ دست آلاريك در 410 نوشت‌؛ واولومپيودوروس كيمياگر كه تاريخ امپراتوري غربي را از 407 تا 425 نوشت‌.
مورخان مسيحي عبارت بودند از سقراط قسطنطيني كه تأليف اوزبيوس را تا 439 تكميل‌ كرد؛ سوزومن و تئودورتس‌، كه اين هر سه به يوناني نوشتند؛ اوروسيوس اسپانيايي كه نخستين‌ تاريخ جهان مسيحيت را نوشت‌.
موسي‌خورني‌، شاگرد مسروپ‌، شرح تاريخ ارمنستان را تا 440 نوشت‌.
فان يه سال‌نامه‌هاي رسمي سلسلهٴ هان شرقي (25 تا 220) را تدوين كرد.

9. قانون رومي و بربري‌. مجموعهٴ تئودوسياني‌، كه به نام تئودوسيوس دوم‌، امپراتور شرق از 408 تا 450، ناميده شد، در ژانويهٴ 439 انتشار يافت‌. اين مجموعه در قوانين بعدي روم و كشورهاي بيگانه تأثير زيادي به جاي گذاشت‌. مجموعهٴ آركرياني‌، كه لب آن احتمالاً از اواسط سدهٴ پنجم است‌، مجموعه‌اي از اسناد اداري است كه از لحاظ مساحي رومي و مسائل مشابه‌ ديگر فوايد زيادي دارد.
مهم‌ترين سند از قانون قديم ايرلندي سنچوس مور نام دارد كه در 438 تحرير شده است‌.

10. زبان‌شناسي ارمني و يوناني‌. ترجمهٴ كتاب مقدس به حبشي‌، ارمني و گرجي كه در فقرهٴ دوم‌ از آن سخن گفتيم مسلماً از لحاظ زبان‌شناسي داراي فوايد زيادي است -- هر يك نشانهٴ آغاز زبان‌ تازه‌اي است‌، نشانهٴ آغاز نوع آگاهانه‌اي از تمدن است‌. در مورد زبان ارمني اين مطلب بسيار مهم‌ است‌. مسروپ‌، متوفي در 440، نه تنها كتاب مقدس را به زبان خويش ترجمه كرد، بلكه الفباي‌ ارمني تازه‌اي اختراع كرد، اولين الفباي موفق را. سرانجام بايد او را پدر ادبيات ارمني شناخت‌.
بايد دو لغت‌نويس يوناني را نام برد -- اوريون كه واژه‌نامه‌اي وجه اشتقاقي تدوين كرد، و هسوخيوس كه گويا اثر گم‌شدهٴ او جامع‌ترين واژه‌نامهٴ يوناني عهد قديم بوده است‌.

11. اشارات نهايي‌. اين عصر، روزگار پيروزي علم نبود، بلكه بيشتر دوران بذرافشاني انتشار فرهنگ بود. محصول اندك است‌، ولي دوران بذرافشاني پيگير و وسيعي است‌، كه بعدها بارور خواهد شد. بسياري برزيگر و بذرافشان بودند، و در بسياري زمينه‌ها با چنان حرارتي به كار پرداختند كه منظرهٴ آن واقعاً جذاب است‌. اگر تنها بزرگان را در نظر آوريم قديس پاتريك در