صنعتگران دينان امكان داد مس و قلع لازم را به‌آساني به‌دست آورند و ظرف‌هايشان را خوب به‌ بازارها بفرستند. بدبختانه ((جنگ گاو)) كه در سال 1273 ميان نامُور و لي‌يژ درگرفت و رقابت‌ بي‌رحمانه ميان دينان و بووني‌1 (همسايگانش در مسير رود موز)، برتري دينان را از ميان برد. در اواخر سده‌ٴ چهاردهم اين برتري از ميان رفته و اين صنعت در بسياري نقاط رشد كرده بود.
در اينجا نمونه‌هايي از انتشار اين صنعت را در كشورهاي مختلف ذكر مي‌كنيم‌. درهاي مفرغي‌ را در نظر بگيريد.2 در سال 1300 دروازه‌هاي كليساي سان ماركو در ونيز توسط برتوتچو ساخته‌ شد؛ در سال 1330 در جنوبي تعميدگاه فلورانس توسط آندريا پيزانو ساخته شد؛ در سال 1335 در كليساي جامع نووگورود؛3 در سال 1337 در جامع طليطله‌، در سال 1337 در كليساي قرطبه‌ و احتمالاً پيش از پايان قرن دروازه‌ٴ بخشايش اشبيليه ساخته شد.
ساختن ناقوس‌هاي بزرگ در سده‌ٴ سيزدهم آغاز گرديد و در سده‌ٴ بعد تعدادشان فزوني بسيار يافت‌. هر كليساي بخش يكي يا دوتا و هر كليساي جامع دست‌كم شش‌تا از آن را داشت‌.
به‌علاوه‌، هر شهر مهمي هم براي خودش ناقوس‌هايي داشت‌، گاه بسيار بزرگ‌، كه آنها را از برج‌ كليسا يا ناقوس‌خانه‌ٴ خاصي مي‌آويختند. بدبختانه تعداد انگشت‌شماري از آنها از حوادث زمان‌ برجاي مانده است‌. فلز آنها براي ريختن ناقوس‌هاي تازه يا توپ‌ها به‌كار رفته است‌.
لوحه‌هاي يادبود برنجي‌. يعني ورقه‌هاي برنجي كه بر روي گورها يا بر ديوارهاي كليسا نصب‌ شده‌اند، از سده‌ٴ سيزدهم پديد آمدند، ولي در آن قرن بسيار اندك بودند. در سده‌ٴ چهاردهم تعداد بيشتري ساخته شد و استعمالشان در سده‌هاي پانزدهم و شانزدهم ادامه يافت‌. در انگلستان‌ تعدادشان بسيار زياد بود و هنوز بالغ بر 4000 تا از آنها باقي است‌، به‌علاوه تعدادي از آنها كه در

1 .بووني Bouvigne نوعي خاك در اختيار داشت كه در ساختن ديگ‌هاي برنجي بدان نياز بود.
2 .بحث از درهاي مفرغي در زير عنوان ظروف‌ريزي ممكن است مورد اعتراض قرار گيرد، زيرا اين واژه معمولاً براي اشياي قابل حمل به‌كار مي‌رود. در اين‌ صورت بايد درها و ناقوس‌ها را از آن جدا كرد. به‌علاوه‌، يك سنت پايدار درهاي مفرغي در سراسر سده‌هاي ميانه وجود داشت كه سابقه‌اش به پانتئون رم (27 پ م‌) و اياصوفيه در قسطنطنيه (اوايل سده‌ٴ ششم‌) مي‌رسيد. ذكر درهاي مفرغي درخور اهميت سده‌ٴ چهاردهم در اينجا ضرري ندارد.
3 .اين در به فرمان واسيلي نووگورودي اسقف اعظم ساخته شد و روي آن تاريخ 6844 (1335) ديده مي‌شود. در سال 1570 به فرمان ايوان مخوف آن را به‌ الكساندروفسكايا اسلوبودا (الكساندرف كنوني در 80 كيلومتري شمال مسكو) انتقال دادند و در جامع اوسپنسكي نصب گرديد. تصاوير روي درها به سبك‌ نوگورودي‌، شبيه كار ايگناتيوس يوناني (برآمدنش 1338)، شمايل‌نگار نووگورودي است‌.