هريگر

يادداشت مرا در فقره‌ٴ تاريخ (ط) در زير ببينيد.

چانگ سسو - هسون‌

چانگ سسو هسون‌1 در حدود 979 در زمان سونگ برآمد. مكانيك‌دان و رياضي‌دان چيني‌. يك‌ كره‌ٴ سماوي ساخت كه با سقوط جيوه حركت مي‌كرد (؟).

آبه سئيمئي‌2

در زمان موراكامي - تنو (سلطنتش از 947 تا 967) برآمد، در 1005 درگذشت‌. منجم بزرگ‌ ژاپني‌. او رسم چيني مربوط به تغيير نام دوره (ننگو)3 را در سال‌هاي اول و پنجاه و هشتم ((دوره‌ٴ شصت‌ساله‌))، در ژاپن متداول كرد.

فرصتي براي گفت‌گو از اين دوره‌ٴ شصت‌ساله دست نداده‌، چون منشأ آن نامعلوم است‌؛ خود چينيان آن را به امپراتور زرد (هوانگ تي‌) از فرمان‌روايان افسانه‌اي‌شان (2698 تا 2598 ق م‌) نسبت مي‌دهند، ولي سندي مربوط به قبل از سلسله‌ٴ هان در دست نيست‌. اين دوره‌ٴ شصت‌ساله‌ به ((چرخه‌ٴ ختايي‌)) معروف است‌، كه هر سال آن را با دو حرف مي‌نامند. يكي از اين دو حرف از مجموعه‌ٴ ساقه‌هاي ده‌تايي (يا آسماني‌) اقتباس شده -- يعني از نام پنج عنصر كه هريك دوبار به‌ حساب مي‌آيد -- و حرف ديگر از مجموعه‌ٴ شاخسارهاي دوازده تايي (يا زميني‌) كه هر كدام به‌ نام جانوري است‌. مجموعه‌ٴ دومي را در سراسر آسياي مركزي و شرقي مي‌توان يافت‌، و احتمالاً داراي منشأ مصري است (يادداشت مرا در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ اول ببينيد).

ه . كيمياگري و فن‌آوري لاتيني و اسلامي‌

هراكليوس‌

كتاب هراكليوس در باب رنگرزي و فن‌آوري رومي‌4 (در سه مقاله كه دو مقاله‌ٴ اول منظوم است‌) احتمالاً در اواخر سده‌ٴ دهم در روم نوشته شده (ممكن است مقاله‌ٴ سوم متأخر باشد). اين كتاب‌ براي تاريخ صنعت و پيشه و هنر حايز اهميت است‌.

Chang Ssu-hsun .1
Abe Seimei .2
3 .در اين باره يادداشت مرا راجع به قانون ژاپني در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ هفتم ببينيد.
Libri Eraclii de coloribus et artibus Romanorun .4