در سال 1302 نماينده‌ٴ او در فرانسه بود. كالج در خيابان سن ويكتور قرار دارد و خياباني كه از محوطه‌ٴ آن مي‌گذرد هنوز به‌نام كاردينال لموان است‌: شارل ژوردن (1817 ـ 1886) تحقيق‌ جالبي درباره‌ٴ اين كالج كرده است‌.
كلژ دو ناوار نخستين بنياد سلطنتي فرانسه در نوع خودش بود، كه در سال 1305 بنابر وصيت‌ ژان دو ناوار (1273 ـ 1305) همسر فيليپ زيبا تأسيس شد. اين كالج بر تپه‌ٴ سنت ژنويو بنا شد و تا سال 1792 باقي بود. در سال 1805 مدرسه‌ٴ پلي‌تكنيك در ساختمان آن مستقر شد. شايد اين معروف‌ترين كالج فرانسه باشد. هانري دوآنژو (بعدها هانري سوم‌) و هانري دوناوار (بعدها هانري چهارم‌) از جمله‌ٴ فارغ‌التحصيلان آن بودند. نيكول ارام (چهارم ـ 2)، پي‌ير دالي (1350 ـ 1420)، ژان ژارسن (1363 ـ 1429)، نيكلا دوكلمانژ (1360 ـ حدود 1440) در شمار استادان‌ آن بودند. تاريخ مفصل اين كالج‌، كه متأسفانه بدان دست‌رسي نيافتم‌، به‌وسيله‌ٴ ژان دولونوي‌ تأليف شده است (2 ج‌، پاريس 1677).1
كلژ دو مونتَـگ در سال 1314 به‌وسيله‌ٴ ژيل ايسلين دو مونتَـگ (متولد اوورنيه حدود 1255، متوفا پاريس 1318)، سراسقف و مهردار سلطنتي فرانسه تأسيس شد و او در تعقيب‌ شهسواران معبد نقش مهمي داشت‌. اين كالج تقريباً در جايي قرار داشت كه امروز كتاب‌خانه‌ٴ سنت ژنويوست‌. در سال 1483، هنگامي كه ژان استاندوك‌2 فلاندري مدير آن بود، تجديد سازمان يافت‌. استاندوك بسيار شكاك و سخت‌گير و مخالف اصلاح‌طلبي بود؛ او در جوار كالج‌ تالار اجتماعات مونتگ را ساخت و زندگي را بر دانش‌جويان تلخ كرد. شعار آن مكان چنين بود: صخره سخت است‌، سختي در ذات اوست‌، دندان‌ها هم تيزند (عبارت اخير اشاره به گرسنگي كشيدن‌ دانش‌جويان فقير بود). كالج تا سال 1844 در خيابان سِت وواز باقي بود. اراسم‌، كالون و ايگناتيوس‌ لويولايي از جمله‌ٴ فارغ‌التحصيلان آن بودند؛ شخص اخيرالذكر و رابله سخت از آنجا بد گفته‌اند.
آخرين كالجي كه مي‌خواهم ذكر كنم كلژ ترِگُياست كه در سال 1325 توسط گيوم دو كوموآن‌، رهبر سرودخوانان كليساي ترِگُـيا واقع در بريتاني‌، تأسيس شد و آن در جايي بود كه معروف‌ترين‌ كالج امروز فرانسه‌، يعني كلژ دو فرانس در سال 1530 به‌وسيله‌ٴ فرانسواي اول در آنجا تأسيس شد.
مورخ آموزش و پرورش تنها نبايد به اين كالج‌هاي پاريسي اكتفا كند، بلكه بايد بسياري ديگر

1. يادداشت مختصري درباره‌ٴ آن و ساير كالج‌هاي پاريس‌، V. Le Clere (Hl 24, 242-47, 1862) General Alvin: L'Ecolepolytechnique et son (quartier (quarto ill., Paris 1932; p. 22-31 . همراه با نقشه‌اي كه كالج ناوار و اطرافش را به‌صورتي‌كه در پايان سده‌ٴ شانزدهم بوده‌، نشان مي‌دهد.
2. او در سال 1453 در مالين زاده شد (يا به احتمال كمتر در سال 1443)، و در سال 1504 در پاريس وفات يافت‌. براي شرح حالش نك‌،
(A. Boersch: Biographie nationale de Belgique (23, 588-99, 1622