فصل چهاردهم‌

عصر پليني‌
(نيمهٴ دوم سدهٴ اول‌)

الف‌. نگاهي به تاريخ علم در نيمهٴ دوم سدهٴ اول‌. ب‌. زمينهٴ ديني‌. ج‌. زمينهٴ فلسفي و فرهنگي‌. د. رياضيات هلنيستي‌. ه . نجوم هلنيستي و چيني‌. و. فيزيك و فن‌آوري رومي و هلنيستي‌. ز. گياه‌شناسي رومي و هلنيستي‌. ح‌. جغرافياي‌ رومي‌، هلنيستي‌، و چيني‌. ط. طب هلنيستي‌. ي‌. تاريخ‌نويسي يهودي‌، رومي و چيني‌. يا. زبان‌شناسي يوناني و لاتيني‌.

الف‌. نگاهي به تاريخ علم در نيمهٴ دوم سدهٴ اول‌

1. نيمهٴ دوم سدهٴ اول عصر رقابت بود. هم‌چنان كه گزيدهٴ زير به روشني نشان خواهد داد، تقريباً در همهٴ زمينه‌ها ظهور مجدد نيروي معنوي به چشم مي‌خورد.

2. زمينهٴ ديني‌. بزرگ‌ترين شخصيت نخستين قلمرو مسيحيت (به جز خود مسيح‌) قديس‌ پولس بود. فعاليت او در نيمهٴ اول قرن آغاز شد، شايد زودتر از سال 30، ولي تا نيمهٴ دوم نه به‌ اوج خود رسيده‌، و نه زبان‌زد شده بود. در اين مقدمه‌، سخن گفتن از پولس آسان‌تر است تا از مسيح‌. دومي تقريباً فراتر از دست‌رس و فهم ماست‌. از اين رو آسان‌تر است كه مساعي پولس را از جنبهٴ واقعي خودش مورد مطالعه قرار دهيم‌. اين مساعي‌، نه تنها بخش مهمي از زمينهٴ ديني‌، بلكه زمينهٴ فلسفي را نيز تشكيل مي‌دهد. پولس نخستين سازمان‌دهندهٴ آيين مسيحي بود، اوست‌ كه نخستين پيروزي پيام مسيحيت را تحقق بخشيد.
احتمالاً در اثناي فرمان‌روايي مينگ‌تي‌، در سال 66 كوشش تازه‌اي براي داخل كردن آيين‌ بودايي به چين صورت گرفت‌، ولي حاصلي به بار نياورد.

3. زمينهٴ فلسفي و فرهنگي‌. از ميان امپراتوران متعدد اين عصر، كلوديوس (41 تا 54)، نرون‌ (54 تا 68) و سه امپراتوران فلاوي (69 تا 96) يعني وسپاسيان (69 تا 79)، تيتوس و