12. (4) | 11-12. { انگلیسی } 10 | 14. * 14
| ترکی |
13. * (5) |  | 12- 13. * 15

* شماره‌هاي دوگانه و شماره‌هاي بعد از 12 در ستون‌هاي اول و سوم ناشي از امور زير است‌: در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم ژاپني (12) همراه با آلماني رده‌هاي 8ـ9 را داشت و ارمني (8) رده‌ٴ يازدهم را. در نيمه‌ٴ دوم ژاپني و ارمني هريك (7) موٴلف عرضه كردند. بنابراين‌، در نيمه‌ٴ دوم ژاپني با 19 نفر در رده‌ٴ 11 و ارمني با 15 نفر همراه با تركي در رده‌هاي 12ـ13 جاي گرفت‌.

2. لاتيني‌

در فصل اول بيان كرديم چگونه معلومات لاتيني در اثناي سده‌هاي ميانه حتي در ميان كشيشان‌ رو به كاهش نهاد، باوجود اين‌كه در مراسم ديني خود بدان نياز داشتند. در اين اثنا، زبان‌هاي‌ بومي مختلف با قدرت و زيبايي رشد كردند. در اوايل قرن مي‌شد زوال و سقوط سريع لاتيني را پيشگويي كرد. ولي يك‌چنين پيشگويي خطا بود. البته‌، رشته‌ٴ تازه‌اي از واقعيات‌، يا مي‌شود گفت يك فضاي روحي تازه‌، به لاتيني فرصت حيات تازه‌اي بخشيده بود. اين عصر نوزايي بود كه به‌تدريج پديدار مي‌شد.
برخي نشانه‌هاي اين تجديد حيات قبلاً نشان داده شد. منادي اصلي پترارك بود كه در سال‌هاي 1333 و 1345 نسخه‌هاي خطي آثار سيسرون را كشف كرد و با موٴلفان لاتيني عصر سيمين به رقابت پرداخت‌. اينك‌، در نيمه‌ٴ دوم قرن چهاردهم مي‌توان به ثمره‌ٴ آن احيا توجه كرد. گزارش ما در هفت بخش است‌، به ترتيب زير: الف‌) انسانگرايي در ايتاليا؛ ب‌) انسانگرايي در فرانسه‌؛ ج‌) انسانگرايي در انگلستان‌؛ د) انسانگرايي در آلمان‌؛ ه) انسانگرايي در هلند؛ و) كتاب‌ها و كتاب‌خانه‌ها؛ ز) لاتيني در برابر زبان‌هاي محلي‌.
الف‌. انسانگرايي در ايتاليا. پترارك نه‌فقط منادي انسانگرايي ايتاليا در اوايل قرن بود، بلكه تا هنگام‌ مرگش در سال 1374 به‌صورت شخصيت مسلط باقي ماند. البته هرچه پيرتر مي‌شد، نفوذش‌ فزوني مي‌گرفت و پس از مرگش هم تا دوقرن هم‌چنان فزوني داشت . در اين اثنا، سرمشق او مشوق كسان ديگري هم شد، به ويژه يك‌تن كه ده سالي از او جوان‌تربود، يعني جوواني‌ بوكاچيو كه فعاليتش هم‌زمان با وي بود و تا سال 1375 دوام داشت‌. اين دو شخصيت عظيم در اثناي دهه‌ٴ سوم قرن شالوده‌هاي معبد نوي را ريختند؛ نه‌، آنان آن معبد را ساختند. به ويژه‌، به زبان‌ لاتيني شادابي و اعتباري تازه بخشيدند. پترارك نسخه‌هاي خطي آثار سيسرون را كشف كرد؛ بوكاچيو لطايف مارتياليس اسپانيايي (43ـ حدود104) و منظومه‌هاي تعليمي اوسونيوس بردويي‌ (چهارم ـ2) را يافت‌؛ وي با شعر و نثر لاتيني آشنايي وسيعي داشت‌؛ به‌دست خودش بسياري از