علاقه بود و آن هم به‌وسيله‌ٴ فرمان‌روايان فراهم مي‌شد.1 به‌علاوه‌، دسترس‌پذيري و نزديكي‌ نسبي مكه همه‌ٴ منابع اسلامي را به روي آنها گشوده بود. براي يك محقق يمني ديدار از مكه‌، كه‌ مي‌توانست بارها تكرارش كند، به‌همان خوبي سفر به‌گرد جهان اسلام بود، چون تمام آن در حال‌ حاضر، در پيش چشم او قرار داشت و مي‌توانست بهترين بهره را از آن بگيرد.
3. عراق و قلمرو مماليك‌. هنوز با فرهنگ‌ترين بخش قلمرو اسلامي‌، امپراتوري مماليك بود كه‌ در آن شهرهاي پررونق و بزرگي وجود داشت تا تمركز لازم را براي فعاليت تحريك و رقابت‌ متقابل بشري تأمين كند، ولي نه‌چندان بزرگ كه ارتباطش با فلاحين رياض يا بدويان صحرا بگسلد. به‌علاوه‌، شهرهاي مماليك در نزديكي شهرهاي عراق از قبيل بغداد، موصل يا بصره بود. از اين‌رو مناسب است كه از عراقيان هم همراه با مردم مصر و شام سخن بگوييم‌.
تنها عراقي كه بايد ياد كرد ابن‌دُرَيْهِم است كه بيشتر عمرش را در مصر و شام گذراند، و در قوص در مصرعليا هنگام سفر به حبشه درگذشت‌. وي رساله‌اي در خواص جانوران تأليف‌، يا يكي از رساله‌هاي پيشين را تحرير كرد. از كتاب او نسخه‌ٴ بسيار زيبايي به‌تاريخ 1354 در كتاب‌خانه‌ٴ اسكوريال موجود است‌، شامل حدود 250 مينياتور از حيوانات‌. كتاب منافع الحيوان‌ ابن‌دُرَيْهِم و كتاب‌هاي قديمي‌تر به‌همين نام بهترين ارزيابي را از جانورشناسي مقدماتي در سده‌هاي ميانه تشكيل مي‌دهند.
دَميري در زمينه‌ٴ جانورشناسي فراتر رفت‌. كتاب حياةالحيوان او يك فرهنگ جانورشناسي‌ است‌، كه در آن از بيش از هزار جانور به‌ترتيب الفبايي بحث شده است (جز شير، كه سلطان‌ وحوش است و مقدم بر همه قرار گرفته‌!). در آن تأليف‌، آن‌گونه كه ما امروز مي‌فهميم‌ جانورشناسي بسيار كم است‌؛ توصيف هر جانوري بسيار سطحي است و بسياري از اطلاعات‌ جنبه‌ٴ جانورشناسي ندارد، بلكه از جنبه‌ٴ حديث‌، فقه‌، ضرب‌المثل‌، طب‌، ادبيات‌، خوابگزاري و غيره مورد بررسي قرار گرفته است‌. كتاب دميري را مي‌توان شبه‌جانورشناسي ناميد كه گنجينه‌اي‌ است از فرهنگ مردم در زمينه‌ٴ جانوري‌. در نتيجه‌، مقبوليت فراواني يافت و تعداد نسخه‌هاي‌ خطي كامل يا ناقص‌، شرح‌ها، اقتباس‌ها، تقليدها، تحريرها، تلخيص‌ها، انتخاب‌هاي آن به عربي‌، فارسي و تركي گواه بر اين مدعاست‌.
كتاب‌هاي اسبداري‌، اسب‌شناسي و سواركاري در قلمرو مماليك هم دست‌كم به اندازه‌ٴ ساير

1. غناي كتاب‌خانه‌هاي صنعا از اين‌جا تأييد مي‌شود كه جوزپه كاپروتي بازرگان لومبارد در آن‌جا توانسته بود مقدار زيادي نسخه‌هاي خطي گرد آورد كه اينك‌، غالبشان در كتاب‌خانه‌ٴ آمبروزياناي ميلان است و باقي آن در سال 1922 به كتاب‌خانه‌ٴ واتيكان واگذار شد.

Giorgio Levi Della Vida ,Elenco dei manoscritti arabi islamici della Biblioteca Vaticana , Roma 1635; Isis no 36, pp 273.-75 .