ساير بيماريهاي همه‌گير

مردمي كه دچار طاعون شده‌بودند دريافتند كه آن مصيبت تنها يكي و بي‌شك بدترين آنها از بسيار است‌. زنبق پزشكي تأليف برنار گوردوني (چهاردهم ـ 1) هشت بيماري مسري را برمي‌شمارد، كه عبارت است از تب حاد، سل‌، جرب‌، بادسرخ‌، كفگيرك‌، صرع‌، چشم خارش‌ (تراخم‌) و جذام‌. متن لاتيني آن در يادداشت مربوط به برنار گوردوني آمده است‌. اين متن از لحاظ صرع غلط است‌، كه بيماري مسري نيست و طاعون هم در آن ذكر نشده است‌.1 ولي‌ شناخت مردم سده‌هاي ميانه را از بيماري‌هاي واگيردار نشان مي‌دهد.
فهرست‌هاي ديگري مشابه با اثر برنار گوردوني وجود دارد كه در آنهاپنج‌، نُه يا يازده بيماري‌ واگيردار ذكر شده‌است‌. در اين‌جا دو تا را ذكر مي‌كنيم‌، اولي مقدم بر سال 1300 است (نسخه‌ٴ خطي لايپزيگ از سال 1119).

اينها هستند بيماري‌هاي مسري و دشمنان سرسخت‌:
تب تند، سل‌، جرب‌، بادسرخ‌، صرع‌، سرطان‌، تراخم‌، جذام‌، تيفوس‌، ديفتري‌،
سياه‌زخم

نمونه ديگري را مي‌توان در يك نسخه‌ٴ خطي برسلاو از نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌، يافت‌:
پنج بيماري سخت واگير دارند:
جذام‌، تب‌، تراخم‌، جرب‌، بادسرخ‌، كه ما را از دستشان نجاتي نيست‌.

در همان كتاب سه مورد براي آلودگي هوا و انتقال بيماري‌ها ذكر مي‌شود: نخست‌، نحوست‌ كواكب‌؛ دوم‌، گنديدگي اجساد؛ سوم فضولات و كثافات‌.

وبا

ممكن است خواننده تعجب كند، چگونه وبا در اين فهرست‌ها ذكرنشده‌، در حالي كه اين بيماري‌ بسيار قديمي است‌. نام آن cholera (مشتق از choleri = صفرا، زرداب‌) در آثار بقراطي و آثار طبي‌ يوناني پس از آن ديده مي‌شود. ولي آن نام به بيماري‌هاي متعددي اطلاق شده كه با اسهال شديد و عوارض مختلف همراه است‌. براساس يك رده‌بندي كه در سال 1830 صورت گرفت‌، سه نوع‌ عمده وبا وجود دارد: 1) وباي كشنده‌، بومي‌، موجود در يك نقطه‌، غيرهمه‌گير، تابستاني‌؛ وباي‌ بومي‌، اروپايي‌، وباي ساده‌، اسهال هواي گرم و غيره‌؛ 2) وباي كودكان‌؛ 3) وباي آسيايي‌، هندي‌. توصيفات باستان و سده‌هاي ميانه مربوط به نوع اولي است‌، كه برخي اقسامش مسري بود،

1. زنبق پزشكي در سال 1303 تأليف شده‌است‌.