عباس‌

عباس بن سعيد جوهري در زمان مأمون برآمد. رياضي‌دان و منجم مسلمان‌. او در رصدهاي‌ نجومي كه در 829 - 1830 در بغداد و در 832 - 833 در دمشق‌2 انجام شد، شركت كرد. شروحي‌ بر اصول اقليدس نوشت‌.

ابوسعيد ضرير

ابوسعيد ضرير جرجاني‌3، شاگرد ابن‌الاعرابي (متوفي در 845 - 846) از قرار معلوم در نيمهٴ اول‌ سدهٴ نهم برآمده است‌. منجم و رياضي‌دان مسلمان‌. مؤلف رساله‌اي در باب مسايل هندسه و رسالهٴ ديگري در ترسيم نصف‌النهارات (گرچه موضوع كمابيش در هر زيجي مورد بحث قرار گرفته‌، با اين حال ظاهراً در ميان آثار عربي منحصر به فرد بوده است‌).

بنوموسي‌

فقرهٴ ج را ببينيد.

خوارزمي‌

ابوعبدالله محمد بن موسي خوارزمي‌، نسبتش حاكي از زادگاه او خوارزم‌، خيوهٴ كنوني‌، در جنوب درياي آرال است‌. هم‌چنان كه از كلمات الگوريسم‌4 و اوگريم‌5 معلوم مي‌شود، او به نام‌ خوارزمي شهرت يافته‌. در زمان مأمون (خلافتش از 813 تا 833) برآمد، در حدود 850 درگذشت‌. رياضي‌دان‌، منجم و جغرافي‌دان مسلمان‌، يكي از بزرگ‌ترين رياضي‌دانان نژاد خويش‌ و بزرگ‌ترين رياضي‌دان عصر. معارف يوناني و هندي را تلفيق كرد. بيش از هر نويسندهٴ قرون‌ وسطايي در افكار رياضي مؤثر واقع شد. كتاب الحساب‌اش (متن عربي آن گم شده‌؛ ترجمهٴ لاتيني از سدهٴ دوازدهم در دست است‌) دستگاه عددنويسي هندي را به اعراب و اروپاييان‌ شناساند. حساب‌الجبر 6 و المقابله‌ء او به همان درجه اهميت دارد. اين رساله حاوي حل توضيحي‌ معادلات خطي و درجهٴ دوم است و مؤلف آن را مي‌توان يكي از بنيان‌گذاران آناليز يا جبر به‌ صورتي جدا از هندسه به حساب آورد.

1 .راصدان ديگر عبارت بودند از يحيي بن ابي منصور، سند بن علي و ديگران‌.
2 .همراه با سند بن علي‌، علي بن عيسي‌، مروروذي وديگران‌.
3 .اهل گرگان (در مشرق درياي خزر). ضرير به معناي نابيناست‌.
algorism .4
augrim .5
6 .واژهٴ algebra از همان است‌.