وانـگ يـو

وانگ يو. پزشك چيني (برآمدنش 1308).
وانگ يو در سال 1308 (كه البته اين تاريخ مقدمه‌ٴ كتاب اوست‌) كتابي درباره‌ٴ پزشكي‌ قانوني تأليف كرد، كه در آن وظيفه‌ٴ مأموران رسيدگي به مرگ‌هاي ناگهاني توصيف شده است‌. احتمالاً اين جز تحريري تازه از كتاب معروف سونگ تزئو (سيزدهم ـ 1) نبود. البته‌، كتاب‌ سومي هم در اين زمينه از موٴلفي ناشناس در دست است‌، به نام پئينگ يوان لو. همه‌ٴ اين عنوان‌ها، شي يوان لو، وو يوان لو، پئينگ يوان لو، كه مي‌توان لي يوان لو را هم بدان‌ها افزود، در واقع معادل‌ يكديگرند و واژه‌ٴ لو به معني ((گزارش‌)) است و دوتاي ديگر به معني ((روشن كردن واقعه‌)) يا چيزي‌ شبيه آن (مثلاً وو يوان يعني بدون بي انصافي‌؛ به اصطلاح معلوم كردن اصل واقعه از روي عدالت‌).

ون ـ جـن كـوئـي‌

ون ـ جن كوئي‌.1 پزشك چيني (برآمدنش حدود 1323). موٴلف رساله‌اي راجع به آبله (يا بيماري مسري ديگر؟) كه در سال 1323 انتشار يافت‌.
اطلاعات مربوط به ون ـ جن كوئي و كتابش مشكوك است‌، ولي شكي نيست كه از مدت‌ها پيش آبله را در چين مي‌شناختند و با آن مبارزه مي‌كردند. مشكل بتوان گفت آبله از كي در چين‌ شناخته شد؛ عقيده‌ٴ رايج اين است كه در سال بيست و پنجم سلطنت چين وو (نخستين امپراتور سلسله‌ٴ هان شرقي‌، كوانگ ووتي 25 ـ 58) يعني در سال 49 و در جريان جنگي با خارجيان‌ (هون‌ها؟) در هونان يا هوپه اين اتفاق افتاد. نخستين توصيف آبله در آثار چيني‌، بلكه در نوشته‌هاي سراسر جهان‌،2 در يكي از آثار كو هونگ (چهارم ـ 1) ديده مي‌شود. در آسيا سنت‌هاي ديرپاي ((مايه‌كوبي‌)) وجود داشته‌، ولي نخستين گزارش چيني مربوط به خانواده‌ٴ وانگ‌ تان صدراعظم سلسله‌ٴ سونگ از سال 957 تا 1017 است‌. حادثه‌ٴ مذكور در زمان امپراتوري چن‌ تسونگ (997 ـ 1022) اتفاق‌افتاد. پزشكي كه اين كار را انجام داد در كوه‌هاي امئي در سسو چوان مي‌زيست‌. بنابراين‌، انتشار رساله‌ٴ چيني تازه‌اي در مورد آبله در سال 1323 كاملاً قابل‌قبول است‌.

هـو سسـو ـ هـوئـي‌

هو سسو ـ هوئي‌.3 پزشك چيني كه در زمان امپراتوري جن تسونگ از سلسله‌ٴ يوان (1311 ـ 1320) برآمد و (براساس مقدمه‌ٴ كتابش‌) از سال 1314 تا 1330 مشاور غذايي امپراتور بود.

Wen - jen Kuei .1
2. شايد به استثناي هرودتُس رومي (اول ـ 2)
Hu Ssu - hui .3