در آن بسياري از گياهان را برشمرد.1 رساله‌اي هم نوشت موسوم به شانگ - هان - لون‌2 كه در شرق براي مدتي دراز همان رواجي را يافت كه نوشته‌هاي جالينوس در غرب از آن برخوردار شد. اين رساله به ده چوان تقسيم شده است كه اولي مربوط به نبض است و بقيه دربارهٴ تب‌هاي‌ مختلف و نسخه‌هاي مناسب هر كدام‌.
اين دو رساله در شمار نخستين آثار طبي چيني به ژاپن برده شد و نام ژاپني آنها به ترتيب‌ كين - كي‌3 و شو - كان - رون‌4 است‌. آثار طبي ديگري كه در وهلهٴ اول طب ژاپني بر مبناي آن‌ قرار گرفت عبارت بود از سو - ون‌5 (سؤالات طب داخلي‌) و لينگ چو چينگ‌6 منسوب به‌ امپراتور زرد (هوانگ تي‌) و نان چينگ‌. قبلاً در يادداشت‌هايم راجع به طب چيني در سدهٴ پنجم‌ و نيمهٴ اول سدهٴ چهارم ق م دربارهٴ اين آثار سخن گفته‌ام‌، در اينجا مي‌توانم اضافه كنم كه نام ژاپني‌ اين سه اثر به ترتيب سو - مون‌7، رئي - سوئي‌8 و نان - كيو 9 است‌.

ط. تاريخ‌نويسي هلنيستي‌، رومي و چيني‌

راجع به آثار تاتيان و پوزانياس يادداشت‌هايي را كه در فقرهٴ ب و ز به آنان اختصاص دارد ببينيد.

آپيان‌

آپيانوس‌10 مقارن پايان سدهٴ اول در اسكندريه زاده شد و تا آغاز فرمان‌روايي م‌. اورليوس در روم‌ برآمد. مورخ رومي‌. او در حدود 160 تاريخ روم را در 24 كتاب به يوناني نوشت‌. اين تاريخ‌ به ترتيب زماني تدوين نشده بود، بلكه برمبناي اقوام و قبايل تبويب گرديده بود، از آغاز پيدايش‌ آنها تا پايان فرمان‌روايي تراژان (117).

گليوس‌

اولوس گليوس‌11 در حدود 130 زاده شد و پس از 180 درگذشت‌. محقق رومي‌. او مقارن سي سالگي‌ خويش در آتن جُنگ فاضلانه و عالمانه‌اي از مطالب متفرقه در 20 كتاب تأليف كرد، موسوم به‌ شب‌هاي آتن كه حاوي اطلاعات زيادي راجع به موضوعات باستان‌شناسي‌، دستوري و لغوي است‌، ولي ارزش عمده‌اش مربوط به بخش‌هاي متعددي از آثار گم‌شده‌اي است كه در آن نقل شده است‌.

1 .اغلب به Chin Kuei yao lueh يا حتي به Chin Kuei مختصر شده است‌.
Shang-han-lun .2
Kin-ki .3
Sho-kan-ron .4
Su-wen .5
Ling ch'u ching .6
So-mon .7
Rei-sui .8
Nan-kyo .9
Appianos .10
Aulus Gellius .11