ه . نجوم بيزانسي‌، اسلامي‌، چيني و ژاپني‌

راجع به نجوم بيزانسي مراجعه شود به يادداشت من دربارهٴ استفانوس اسكندراني‌، در فقرهٴ ج‌.
راجع به تقويم اسلامي يادداشت مرا دربارهٴ آغاز اسلام در فقرهٴ ب ببينيد. اشارات راجع به تقويم‌ را در قرآن‌، سورهٴ 2، آيهٴ 214 [؟!]؛1 سورهٴ 9، آيهٴ 36، 37؛ سورهٴ 10، آيهٴ 5 مي‌توان يافت‌.2

چيو تئان‌

چيوتئان‌3. چهار منجم بدين نام در گزارش‌هاي سلسلهٴ تئانگ (تئونگ شو) ذكر شده است‌. آنان با هيئت منجمان در ارتباط بودند. نام آنان گواه منشأ هندي‌شان است (چيوتئان بازنويسي‌ گوتاماست‌).
چيوتئان چوان در حدود 618 برآمد. در 618 دستگاه تقويمي براي كائوتسو نخستين‌ امپراتور تئانگ (618 تا 627) ايجاد كرد.
چيوتئان لو، رئيس هيئت منجمان‌، تقويم موسوم به كوانگ - چائي را تأليف كرد.

فوجن - چون‌

فوجن - چون‌4 در حدود 626 در ايام سلسلهٴ تئانگ برآمد. منجم تائويي چيني‌. در 626 رصدهاي نجومي قديم را گرد آورد.

كوانروكو5

سوزو6 هم ناميده شده‌. در قلمرو كودارا زاده شد. در حدود 602 برآمد. راهب بودايي كره‌اي كه در 602 به ژاپن رفت و به ژاپنيان آموخت كه چگونه تقويمي به طريقهٴ چيني درست كنند. تقويم‌ شمسي - قمري (گنگا - ركي‌)7 به وسيلهٴ او با دست‌ياري يك تن ژاپني به نام تامافورو متداول‌ شد و از 604 تا 680 مورد استفاده قرار گرفت‌.

1 .آيهٴ مذكور ارتباطي با موضوع مورد بحث ندارد؛ در عوض‌؛ احتمالاً بايد آيهٴ 189 از سوره دوم مورد نظر باشد. - و.
2 .توضيح كاملي مي‌توان يافت در(F. K. Ginzel: Handbuch der matematischen Chronologie (vol. 1, 238-309, 1906 اين كتاب حاوي شرحي هم راجع به تقويم عرب‌هاي پيش از اسلام است‌.
Ch'u-T'an .3
Fu Jen-chun .4
Kwanroku .5
Sozu .6
7 Genka-reki. ، ركي قرائت ژاپني حرف چيني لي است‌، به معني تقويم‌. ژاپني‌ها آن را koyomi مي‌نامند.