مدرك غير مستقيمي حاكي از وجود نقشه‌هاي دريايي مقدم بر نخستين نقشه‌ٴ دريايي موجود در دست است‌. در 1275، سن لويي در يك كشتي جنوايي از اگ مورت به تونس رفت‌. پس از شش روز كشتيراني چون هنوز سواحل ساردني معلوم نبود، امپراتور دچار اضطراب شد، ولي‌ افسران موقعيت خود را روي نقشه بدو نشان دادند و گفتند كه در نزديكي كالياري هستند. اين‌ نخستين اشاره به استفاده از نقشه در عرشه‌ٴ كشتي است (پس از تاريخ لودويك نهم‌، تأليف ويليام‌ نانگيسي كه گزارش معاصر با اوست‌). اشاره‌ٴ بعدي را در شناسايي لنگرگاه‌ها، تأليف رامون‌لول‌(1295 ـ 1296) مي‌بينيم‌. دريانوردان راه خود را در دريا چگونه پيدا مي‌كنند؟ رامون‌لول‌ مي‌گويد ((با كمك وسايلي مانند نقشه‌، قطب‌نما، و علائم ستارگان‌)). اين مطلب استفاده از قطب‌نما و نقشه را تأكيد مي‌كند.
مزيت عمده‌ٴ نقشه‌هاي دريايي نخستين در منشأ تجربي آنها و در اين واقعيت بود كه براي‌ تجسم مطالب خيالي ساخته نمي‌شدند، بلكه براي برآوردن نيازهاي عملي و مبرم به وجود آمده‌ بودند. اين نقشه‌ها اصولاً براساس تجربه‌هاي دريانورداني به وجود مي‌آمدند كه از قطب‌نما و مسافت‌سنج استفاده مي‌كردند، يعني براساس تعيين مستقيم مسافت و سمت‌الرأس‌1. از اين رو، آنها را نقشه‌هاي قطب‌نمايي مي‌ناميدند تا از يك سو از آثار عالمانه و نظري مبتني بر سنت‌ بطليموسي و كمي ملاحظه‌هاي نجومي‌، و از سوي ديگر، از نقشه‌هايي كه در صومعه‌ها كشيده‌ مي‌شد و بيشتر مبتني بر تصورات و مفاهيم كتاب مقدس و آباي كليسا بود، متمايز گردد. اين‌ نقشه‌ها روي‌هم‌رفته تا حد زيادي درست هستند، ولي از آن جا كه براي دريانوردان تهيه‌ مي‌شدند، طبعاً محدود به خطوط و شهرهاي ساحلي و عوارض طبيعي نزديك سواحل بودند. در آنها طول و عرض جغرافيايي ذكر نشده است‌، بلكه به جاي آنها براي تعيين مسير كشتيراني‌ تعدادي نقطه‌چين ديده مي‌شود. از آن جا كه بيشتر جزئيات نقشه‌ها از يكي به ديگري منتقل‌ مي‌شد، و اين استنساخ اغلب به صورت بدي بود (از قبيل شكل قراردادي برخي جزاير، نشانه‌ها، و استفاده از رنگ‌ها)، جالب است كه اين نقطه‌چين‌ها تقريباً در هر نقشه با ديگري فرق مي‌كند.
باد نقش‌2 كه جزء اصلي هر قطب‌نمايي شد (و به همان حال باقي ماند)، مسلماً خيلي‌ قديمي‌تر از عقربه‌ٴ مغناطيسي بود. سابقه‌ٴ فرض هشت باد قرينه را مي‌توان در برج بادها3، كه‌ آندرونيكوس‌4 در سده‌ٴ اول ق م‌، در آتن ساخت‌؛ جستجو كرد. اين هشت باد در بسياري از

1. نقشه‌هاي دريايي قديم ممكن است بدون استفاده از پرگار ساخته مي‌شد و سمت‌الرأس به وسيله‌ٴ مشاهده‌ٴ خورشيد، ماه‌، و ستارگان تعيين مي‌گرديد.
wind rose .2
Horologion .3
4. Andronicos of Cyrrhus. (منسوب به Cyrus در شام‌). درباره‌ٴ برج بادها ¿
.Walter Judeich, Topographie von Athen, 333, Munchen 1905