بيمارستان‌ها، فرقه‌اي بود به رهبري گي مونپليه‌اي (متوفا 1208) كه درحدود سال 1145 بيمارستاني را در مونپليه وقف روح‌القدس كرد. راهباني كه در آنجا كار مي‌كردند پيرو قانون‌ اوگوستيني بودند. اينوكنتيوس سوم (پاپ 1198 ـ 1216) در سال 1198 اين سازمان را تقديس‌ كرد. اُفا، شاه مرسيان‌ها (متوفا 796) در رم در نزديكي واتيكان يك كسنودوكيوم تأسيس كرد.1 هم‌چنين كليسايي را به روح‌القدس اهدا كرده بود. در سال 1204 اينوكنتيوس سوم‌، گي‌ مونپليه‌اي را به رم فرا خواند و به‌او دستور داد بنياد اُفا را به‌نام سانتا ماريا در ساسيّـا بازسازي‌ كند، يعني در ساكسوني‌، بر مبناي بنياد قديمي اُفا.2 گي به‌زودي نام آن را به سانتو اسپيريتو در ساسيّا (روح‌القدس در ساكسون‌) تغيير داد و مقدر بود تحت اين نام يكي از بزرگ‌ترين‌ بيمارستان‌هاي جهان شود. پاپ‌هاي بعدي بر وسعت بيمارستان افزودند و امروز برجسته‌ترين‌ بيمارستان رم شده است‌. آيا اين بيمارستان به دليل ايجاد آن به فرمان يك شاه انگليسي سان‌ اسپيريتو ناميده شده يا به‌خاطر بيمارستان راهبان مونپليه كه آن نيز وقف روح‌القدس شده بود؟ آيا در پايان سده‌ٴ هشتم تأسيس شده يا در آغاز سده‌ٴ سيزدهم‌؟ سان اسپيريتو به‌هيچ روي نخستين بيمارستان رم نبود، ولي پيشينيان خود را كاملاً تحت‌الشعاع قرار داد و براي سراسر اروپا سرمشق شد. بيمارستان‌هايي به‌نام روح‌القدس در همه‌ جا پديد آمد.
هتل ديُوي پاريس هم‌، كه قرن‌ها برجسته‌ترين بيمارستان پاريس و سراسر فرانسه بود، داراي‌ اهميت مشابهي است‌. تاريخ آن را تا سده‌ٴ نهم يا حتي سده‌ٴ هفتم مي‌توان پي‌گرفت‌، ولي‌ قديم‌ترين منشور موجود آن از سال 1157 است‌. در پايان سده‌ٴ دوازدهم از نو ساخته شد.
بيمارستان‌ها و مسافرخانه‌هاي ديگر در سده‌هاي سيزدهم و چهاردهم ايجاد گرديد، به ويژه‌ كنزـ وينت كه به‌فرمان سن لويي در سال 1260 براي صدها نابينا تأسيس شد و نخستين‌

1. xenodochium. ، بخشي از مدرسه‌ٴ انگليسي (يا ساكسوني‌) بود، كه توسط اينا (و نه اُفا)، شاه ساكسون غربي در 688 تا 726 تأسيس شد. او در 726 استعفا داد، به زيارت رم رفت و در همان سال در آنجا درگذشت (428،28 DNB). ازاين‌رو، در كتاب بايد به جاي اُفا از اينا نام برد، ولي موضوع كاملاً مبهم است‌. آن‌ زوارخانه را اُفا وقف كرده‌، ولي موٴسس آن نبوده است‌. يك مهمان‌خانه براي مسافران انگليسي در سال 1632 در رم وجود داشت‌.
2. Cardinal Gasquet: History of The Venerable English College, Rome (8-10 London 1920). W. J. Moore: The Saxon pilgrims (to Rome and the Schola Saxonum (thesis ,Fribourg, Switzerland 1937; p. 62. همراه با فهرستي از زايران انگليسي رم از سال 653 تا 798 به‌ترتيب زماني‌.
(Vincent Joseph Flynn: Englishmen in Rome during the Renaissance (Modern philology 36, 121-38, 1938