او تاريخ ايرلند را از آغاز تا سال 1349 نوشت‌، كه ارزش آن به‌خاطر سال‌هاي 1315 ـ 1349 يعني از حمله‌ٴ اسكاتلنديان تا شيوع طاعون است‌، كه صدمات آن را در كيلكني توصيف كرده‌ است‌. كلين به روايات تاريخ اساطيري نپرداخته و بخش نخست تاريخ او از آغاز تا سال 1314 بسيار كوتاه است‌. هنگامي كه در سال 1349 از نوشتن تاريخش باز ايستاد، قلم را براي نوشتن به‌ آيندگان سپرد، ولي كسي به ادامه‌ٴ كار او نپرداخت‌. تاريخ او حاوي اطلاعات هواشناسي زيادي‌ است‌.

ب‌. مسيحيـت شرقـي‌

1. تاريخ‌نگاري در بيزانـس‌

كسـانتوپـولُـس‌

نيكه‌فورس كاليستوس كسانتوپولس‌،1 مورخ ديني بيزانسي‌. درحدود سال 1256 زاده شد، از كشيشان اياصوفيه و احتمالاً معلم مدرسه‌ٴ بطريقي در قسطنطنيه بود. كتاب تاريخش را در سال‌1317 تأليف كرد و مسلماً نه پيش از آن‌؛ معلوم نيست پس از آن چه مدت زنده بود.
مهم‌ترين تأليفش تاريخ كليسا در 8 مقاله تا مرگ امپراتور فوكاس در سال 610 است‌. او قصد داشت در پنج باب ديگر تا سال 911 شرح وقايع را ادامه دهد. ممكن است او از تاريخ‌ مجهول‌الموٴلفي كه درحدود سال 920 نوشته شده‌، استفاده يا آن را رونويسي كرده باشد. مآخذ او، مستقيم يا غيرمستقيم (از طريق آن كتاب مجهول گم‌شده‌) عبارت است از اوزبيوس (چهارم ـ 2)، سوزومنوس‌، سوكراتس و تئودورِتوس (هرسه پنجم ـ 1) و اِواگريوس (ششم ـ 2). تحسين‌ فراواني از قديس يوآنس زرّين دهان (347 ـ 407) كرده است‌. فكر تاريخ جهاني كليسا را پرورانيد، فكري كه سابقه‌اش به سده‌ٴ پنجم مي‌رسد. با اين همه‌، توجه كمي به كليساي كاتوليك كرده است‌.
او شاعر و اديب هم بود و كتابي به‌نام تمرين‌هاي ادبي تأليف كرد كه ادامه‌ٴ سنت هرموگِـنِـس‌ طرسوسي (برآمدنش در زمان ماركوس اورليوس‌، دوم ـ 2) و آنتونيوس انطاكي (برآمدنش پايان‌ سده‌ٴ سوم‌) بود، سنتي كه هرگز در مدرسه‌هاي بيزانس متروك نشد.
شرحي بر كتاب گريگوريوس نازيانزوسي (حدود 327 ـ 389)، استاد مسيحي فن بلاغت نوشت‌.

تـاريـخ مـوريـا

در پايان جنگ صليبي چهارم (1202 ـ 1204)، دو شهسوار فرانسوي به نام‌هاي گيوم دو شامپليت و ژوفروا دو ويلاردووان‌2 (برادرزاده‌ٴ مورخ‌) كه در آن جنگ شركت كرده بودند، بر آن‌

Nicephoros Callistos Xanthopulos .1
G. de Champlitte, G. de Villehardouin .2