با اين همه‌، دانشجويان بولونيا حقوق رومي را در سراسر اروپا منتشر كردند. در آغاز سده‌ٴ سيزدهم‌، دانشگاه اورلئان مركز تازه‌اي براي نشر آن شد. بالاخره‌، براي دفاع در برابر محاكم پاپ‌، ايجاد نهادهاي دولتي‌، بسط دستگاه اداري‌، خنثي كردن تمايلات گريز از مركز و پشتيباني از اتحاد ملي به هر وسيله‌ٴ خوب و بد، حقوقدانان (تحصيلكردگان حقوق رومي يا هر دو حقوق‌) در دربارهاي سلاطين‌، مورد نياز بودند.
رشد اين شغل جديد، به ويژه‌، در فرانسه مشهود بود. در انگلستان حقوق رومي را به خاطر حقوق شرع ممنوع كردند، با اين حال رشد حقوق شرع كاملاً جدا از رشد حقوق رومي نبود، و نمي‌توانست باشد.
بر اثر برخورد عقايد ميان پاپ و سلاطين‌، مجادله‌ٴ ميان حقوق رومي و حقوق شرع‌، و ميان‌ دنيا و دين‌، رشد نظريه‌ٴ سياست سرعت زيادي پيدا كرده بود.

آزو1

صاحب‌منصب ايتاليايي‌. در اواسط سده‌ٴ دوازدهم‌، در بولونيا زاده شد، در بولونيا برآمد، در حدود 1230، درگذشت‌. بزرگ‌ترين شاگرد باسيانوس‌، استاد حقوق بولونيا و از بزرگ‌ترين‌ شارحان كتاب‌هاي حقوقي‌. بزرگ‌ترين شاگرد او آكورسو بود. بريتون (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌)، سخت تحت تأثير او قرار داشت‌. مهم‌ترين تأليفش منتخب حقوق رومي‌2 نام دارد.

هوگولينوس‌

هوگولينوس شارح‌3. حقوقدان ايتاليايي‌. در سده‌ٴ دوازدهم‌، در بولونيا زاده شد، اندكي پس از 1233، درگذشت‌.
معلم حقوق مدني در بولونيا. آثار حقوقي متعددي تأليف كرد4، از آن جمله خلاصه‌ٴ منتخبات‌5 را، كه قبلاً به ديگران نسبت داده شده بود.

آكورسو

فرانچسكو آكورسو6، در باگنولوي توسكاني‌، يا فلورانس زاده شد، شاگرد آزو؛ در حدود 1220،

Azo Portius (Azzoleno ,Azone ,Azzo) .1
Summa codicis et institutionum .2
Hugolinus glossator .3
Glossae; Diversitates seu dissensiones dominorum; Distinctiones; Quaestiones .4
Summa digestorum .5
Accorso Francesco Accorsi, Franciscus Accursius .6