موسخوپولس‌. اين حاكي‌از آن است كه احتمالاً او اندكي جوان‌تر از موسخوپولس بوده و فعاليتش تا مدتي پس‌از سال 1316 ادامه يافته است‌.
توماس تمرين‌هاي ادبي متعددي نوشت‌، دفاعيه‌اي براي خاندرنُـس خطاب به آندرونيكوس‌ دوم‌، شرحي از حمله‌ٴ خونين كاتالان‌ها و تركان به تسالي و مقدونيه خطاب به يوسفوس‌ حكيم‌،1 و دو رساله‌ٴ سياسي راجع به وظايف شاهان و وظايف رعايا. بالاخره منتخبات درسي‌ از آثار آشيل‌، سوفوكل‌، اوريپيد و نامه‌هاي سونسيوس كورنه‌اي (پنجم ـ 1) فراهم ساخت‌.

ج‌. مـسلمـانـان مشـرق‌

1. مـمـاليـك‌
ابـن جـمـاعـه‌

ابوعبدالله محمد بن ابراهيم بن جماعه‌. محدث شامي‌، محقق آداب حكومت (1241 ـ 1333م‌/ 639 ـ 733 ه ق‌).
ابن جماعه در اكتبر سال 1241 م‌/ ربيع ثاني 639 ه ق در حماه زاده شد، در دمشق تحصيل‌ كرد و به تدريس فقه شافعي پرداخت‌. در سال 1288م قاضي بيت‌المقدس‌؛ در سال 1291م‌ قاضي‌القضات مصر و سپس دمشق شد. او در عين حال خطيب مسجد اموي بود. پس از مرگ‌ ابن‌دقيق‌العيد (1302م‌) به قاهره فراخوانده شد و در آنجا به شغل قضاوت و تدريس تا سال‌1327م ادامه داد. در ماه فوريه‌ٴ 1333م‌/ جمادي ثاني 733 ه ق درگذشت‌.
مهم‌ترين تأليف او رساله‌اي در حقوق و وظايف شاهان است‌، موسوم به تحريرالاحكام في‌ تدبير اهل (يا ملّـة [ جيش‌] ) الاسلام‌. اين كتاب خيلي كم‌تر از احكام السلطانيه‌ٴ علي بن محمد ماوردي (يازدهم ـ 2) معروف است‌، ولي اين مزيت را داشت كه به واقعيات حكومت نزديك‌تر بود و عملي‌تر. اين رساله حدود 2400 سطر است و در 17 فصل‌: 1) ضرورت امام و لوازم‌ امامت‌؛ 2) حقوق و وظايف امام و سلطان‌؛ 3) تعيين وظايف وزيران‌؛ 4) استفاده از امرا در جنگ‌؛ 5) حفظ موٴسسه‌هاي قضايي و تعيين مقام‌هاي آنها؛ 6) استفاده از سپاه و آماده كردن آن‌ براي جهاد؛ 7) مزايا و مناصب حاكم‌؛ 8) مزايا و پاداش سربازان و وظايف آنان در جهاد؛ 9) به‌كار بردن اسب و سلاح‌، اسلحه‌ٴ سربازان‌؛ 10) سازمان ديوان و تقسيمات آن‌؛ 11) مزاياي جهاد و لوازم آن‌؛ 12) اقسام جهاد و ادامه‌ٴ آن در برابر دشمن قهار؛ 13، 14) غنايم وتقسيمات آن‌؛ 15) متاركه‌ها و مقاوله‌ها براي حفظ صلح‌؛ 16)جنگ با فرمان‌روايان مسلمان‌؛ 17) شرايط ذمه كه بر عهده‌ٴ ملت مغلوب است‌.
جالب است كه اين كتاب مربوط به اصول كشورداري تا اين اندازه به جهاد، شرايط، لوازم و

1. طرف مكاتبه‌ٴ نيكه‌فوروس خومنوس و يوآنس خومنوس‌. تيودوروس متوخيتس برايش مرثيه‌اي نوشت‌.