پيشوايي داشت‌. ولي در آنجا نويسنده‌اي همتاي رامون لول و مورخي هم‌پايه‌ٴ هيماي اول‌، دسكلوت يا مُونتانِـر نبود.
به‌علاوه‌، مساعي كاتالان به‌سرعت زحمات پرونسي بي‌اثر نشد؛ بلكه تا يك قرن ديگر دوام‌ داشت‌، هرچند كاهش يافت و سرانجام با اتحاد آراگون و كاستيل (1479) پايان پذيرفت‌.

7. پرتغالي‌

قديم‌ترين اسناد پرتغالي مربوط به پايان سده‌ٴ دوازدهم است (اشعاري از سال‌هاي 1189، 1199 و منشوري از سال 1192)؛ از اين‌رو، به نظر مي‌رسد زبان پرتغالي ديرتر از پرونسي و احتمالاً اندكي پيش از كاتالان به مرحله‌ٴ كتابت رسيده است‌. قديم‌ترين آثار ادبي اشعاري از نوع بسيار اصيل به نام كُسانته است‌، كه با شعرهاي تروبادورها تفاوت اساسي دارد. نخستين نمونه‌ٴ آن‌(1199) به سانچوي اول ملقب به مهرساز شاه پرتغال (1185 ـ 1211)، منسوب است‌. كُسانته‌ را گاه با شعرهاي كوتاه ژاپني قياس كرده‌اند. حالت آنها نوعي اندوه هوشيارانه است‌.1 بعداً كسانته‌ها جاي خود را به شعر تروبادورها دادند، ولي همه‌ٴ اشعار اوليه كه به لهجه‌ٴ گاليسي نوشته‌ شده‌، الزاماً در گاليسيا سروده نشده است‌. شعر قديم پرتغالي در آن ايالت پديد آمد (در شمال‌ باختري اسپانيا)، محلي كه زيارتگاه سانتياگو دوكمپوستلا (مقدمه‌، 1، 755) در چشم مردم‌ حرمتي تالي‌ِ زيارتگاه‌هاي بيت‌المقدس داشت و يك فرهنگ بين‌المللي مسيحي در آن ايجاد شده بود. زايران بيگانه از گوشه و كنار به سانتياگو روانه مي‌شدند. شعر نو از گاليسيا، خواه از نوع‌ تروبادور2 يا نوع رايج‌ترش كسانته‌، در سراسر شبه‌جزيره انتشار يافت‌. در كتاب نغمه‌ها كه به‌ دست ما رسيده‌، از سده‌ٴ دوازدهم تا چهاردهم قريب 2000 شعر3 از دويست شاعر گردآوري شده‌ و مهم‌ترين مجموعه (حدود 450 شعر) سرودهاي حضرت مريم از آلفونسوي فرزانه (دوازدهم ـ 2) است‌. بدين سان‌، شاه بزرگ اسپانيا از بنيان‌گذاران شعر پرتغالي و هم‌چنين نثر كاستيلي بوده‌ است‌. از جهتي‌، لهجه‌ٴ گاليسي جديد هنوز به پرتغالي نزديك‌تر است تا به اسپانيايي‌.4 شعر پرتغالي در گاليسيا زاده شد و در سراسر پرتغال و اسپانيا شكوفا گشت و شاعران پرتغالي با

Saudade; Isis 22, 451. .1
2. شعر نوع تروبادور در زمان آلفونسوي سوم (پنجمين شاه پرتغال 1248 ـ 1279)، و پس از آن رواج زيادي يافت‌. آلفونسوي سوم با گرفتن آلگاروه (الغرب‌) در جنوب پرتغال از دست مسلمانان و بازپس گرفتن آن از كاستيليان‌، آزادسازي كشورش را تكميل كرد.
3. اغلبشان تنها پس از سال 1846 منتشر شدند.
4. نهضت احياي ادبيات گاليسي در نيمه سده‌ٴ نوزدهم آغاز شد. در سال 1861 در لاكورونيا مسابقه‌هاي شعر ترتيب يافت (Bell. p. 347-57, 1922). اين‌ نهضت احيا با نهضت‌هاي پرونسي و كاتالان هم‌زمان بود.