فصل بيست و سوم‌

جغرافيا
(نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم‌)

توجه‌. تنها يادداشت‌هاي اصلي در اين فصل آمده‌، كارهاي جغرافيايي بسياري از افراد، كه كار اصلي‌شان در زمينه‌ٴ ديگري بوده‌، در فصل‌هاي ديگر موردبحث قرار گرفته است‌. براي يك‌ بررسي كلي جغرافيا در نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم‌، ¿ قسمت ((ط)) از فصل پانزدهم‌. اطلاعات‌ بيشتري درباره‌ٴ افراد مذكور در آن بخش را مي‌توان به ياري فهرست پايان كتاب به آساني به‌دست‌ آورد.

كاتالونيا
نقشه‌ٴ جهان كاتالونيايي مورخ سال 1375

اين نقشه‌ٴ جهان در سال 1375 براي شارل پنجم شاه فرانسه تهيه شد و اينك در كتاب‌خانه‌ٴ ملي‌ پاريس نگه‌داري مي‌شود. آن عبارت است از شش قطعه كاغذ پوستي كه به‌صورت اطلس تنظيم‌ شده‌است و هر ورق دو صفحه‌ٴ 62×49 سانتي‌متر را تشكيل مي‌دهد.
اين نقشه را به‌خاطر زبانش‌، كاتالونيا ناميده‌اند. در آن به سال 1375 اشاره شده و علائم‌ دولت آراگون را داراست (در سال 1344/1343 مملكت مايوركا به تصرف آراگون درآمده بود).
اين نقشه‌ٴ جهان‌، تمام جهان را از شمال تا جنوب و از غرب‌، يعني از جزاير آزور تا خاور دور دربر مي‌گيرد. آن را شاه‌كار نقشه‌نگاري سده‌هاي ميانه‌، دانسته‌اند. در آن‌، نتايج پويش‌هاي خشكي‌ در آسياي مركزي و خاوري بهتر از نقشه‌هاي دريايي پيشين بيان شده‌است و نخستين نمايش‌ مطلوب هند به‌صورت شبه جزيره ديده مي‌شود. كشفياتي هم كه در سال 1346 در آفريقاي‌ باختري صورت گرفت‌، در آن منعكس شده‌است‌. مديترانه به‌صورت معمول راه‌نامه‌هاي دريايي‌ نمايش داده شده است‌.