گـلشـهـري‌

احمد گلشهري‌. شاعر ترك كه درحدود 1317م‌/ 717 ه ق برآمد و به فارسي و تركي نوشت‌.
گلشهري در سال 1317 ـ 1318 م‌/ 718 ه ق منطق‌الطير عطار (سيزدهم ـ 1)، را به شعر تركي‌ ترجمه كرد. هم‌چنان‌كه قبلاً از متن فارسي منطق‌الطير ياد كرده‌ام (مقدمه‌، 2، 1455)، جا دارد كه از ترجمه‌ٴ تركي آن هم ذكري شود، زيرا قديم‌ترين اثر ادبي مهم به زبان تركي (عثماني‌) است‌.
گلشهري شش شاعر را در حكم خداوندان شعر فارسي برمي‌شمارد، كه عبارت‌اند از سنايي‌(1048 ـ 1141)، نظامي گنجوي (1141 ـ 1203)، عطار (سيزدهم ـ 1)، سعدي (سيزدهم ـ 2)، مولوي (سيزدهم ـ 2)، و پسرش سلطان ولد.1 او علاوه بر ترجمه‌ٴ منطق‌الطير، رساله‌اي در اصطلاحات ديني به‌نام گلشهري‌نامه‌؛ و منظومه‌اي فارسي به‌نام فلك‌نامه نوشت‌.
اين امر كه گلشهري‌، مولوي و سلطان ولد هردو را ذكر مي‌كند، كه نخستين مرشدان فرقه‌ٴ مولويه بوده‌اند، حاكي از آن است كه او هم بدان فرقه تعلق داشته است‌.

قيـصـري‌

داود بن محمد رومي قيصري‌، صوفي ترك كه به عربي مي‌نوشت (متوفا 1350م‌/751 ه ق‌).
او در مملكت قرامان به دنيا آمد؛ نسبتش به شهر قيصريه است‌. او در آنجا و در قاهره تحصيل‌ كرد و پس از بازگشت‌، اورخان (دومين سلطان عثماني 1326 ـ 1360)، نخستين مدرسه را در امپراتوري خود براي او ساخت‌. اين مدرسه در ايزنيك (نيقيه‌) قرار داشت‌. او رسالات عرفاني‌ متعددي نوشت‌، از قبيل رساله‌في‌التصوف و بسياري آثار عرفاني را شرح كرد، از قبيل شرح‌ منازل‌السايرين عبدالله بن محمد هروي (1005 ـ 1088)، فصوص‌الحكم ابن عربي (سيزدهم ـ 1)، قصيده‌ٴ التائيةالكبري ابن‌فارض (سيزدهم ـ 1)، تأويلات‌القرآن عبدالرزاق كاشاني‌.
ذكر اين نكته جالب است كه نخستين مدرسه‌ٴ ترك به يك عالم صوفي سپرده شد، يعني‌ به كسي كه نسبت به فقهاي رسمي كم‌تر اهل ظاهر و بيشتر آزادانديش بود.

4. عراق‌
ابن مطهر حِـلّي‌

فقيه شيعي عراقي (1250 ـ 1325م‌/648 ـ 726 ه ق‌).
جمال‌الدين حسن بن‌يوسف بن مطهر حلّي شيعي‌، معروف به علامه‌ٴ حلي در دسامبر 1250 م‌/ شوال 648 ه ق زاده شد. از شاگردان نصيرالدين طوسي (سيزدهم ـ 2)؛ در زمان الجايتو خدابنده‌ (ايلخان 1303 ـ 1316)، رياست اماميه را داشت‌، در دسامبر 1325 م‌/ محرم 725 ه ق درگذشت‌.

1. درباره‌ٴ همه‌ٴ اين شاعران نك‌: از سنايي تا سعدي‌، از ادوارد براون يا تاريخ ادبيات ايران تأليف دكتر ذبيح‌الله صفا. ـ م‌.