مقدس‌، موسوم به مَحْبِرِت است‌، كه نخستين واژه‌نامه‌ٴ كامل در نوع خود به شمار مي‌رود. اين اثر كه حاوي اشارات دستوري و اطلاعات زبان‌شناسي ديگر است‌، به زبان عبري نوشته شده و تا مدتي مديد براي يهودياني كه با زبان عربي آشنايي نداشتند، در زمينه‌ٴ خودش مأخذ اصلي براي‌ تدريس بود. محبرت تحت‌الشعاع تأليف حَيُّوج‌، بزرگ‌ترين شاگرد مناهم‌، قرار گرفت‌، كه به عربي‌ نوشته شده بود (نك‌).
اين كه آيا مناهم يا حيوج را مي‌توان بنيانگذار دستور زبان عبري به صورتي علمي دانست تا حدودي مورد بحث است‌. از لحاظ من درست‌تر است كه اين عنوان به حيوج داده شود؛ با اين‌ حال‌، اثر مناهم داراي اهميتي اساسي است‌.

داود بن ابراهيم‌

ابوسليمان داود فاسي‌1 در نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دهم برآمد. لغت‌نويس قرائي‌. او يك واژه‌نامه‌ٴ عبري به‌ عربي‌نوشت موسوم به كتاب جامع الاٴلفاظ. اين كتاب حاوي قواعد كلي تركيب الفاظ عبري‌، ملاحظات دستوري‌، و تطبيق زبان‌هاي عبري و عربي است (كه قسمتي از آن ملهم از رساله‌ٴ يهودا بن قريش است‌).

دُنَش بن لَبْرَط2

هر دو نام دنش و لبرط مشتق از ريشه‌ٴ رومي است‌. او را ادونيم لاوي هم خوانده‌اند. در يك‌ خانواده‌ٴ بغدادي در فاس زاده شد؛ تا 942 در سورا، سپس در فاس و بعدها در قرطبه برآمد. زبان‌شناس و شاعر يهودي‌. شاگرد سعدياي جايون‌. عروض عبري تازه‌اي براساس عروض عربي‌ ايجاد كرد. واژه‌نامه‌ٴ مناهم را اندكي پس از انتشار سخت مورد انتقاد قرار داد. مجادله‌اي كه از آن‌ پس ميان شاگردان مناهم و دنش پديد آمد سرآغاز عصر طلايي زبان‌شناسي عبري در اسپانيا بود. ظاهراً در زمينه‌ٴ برخي اصلاحات دستوري او بر حيوج فضل تقدم داشت‌.

حَيُّوج‌

يهودا بن داود، به عربي ابوزكريا يحيي بن داود، در حدود 950 در فاس مغرب زاده شد، در قرطبه‌ برآمد، و در آغاز سده‌ٴ يازدهم در همان جا درگذشت‌. نحوي عبري اسپانيايي‌. پدر دستور زبان‌

1 .فاس مركز مهمي براي مطالعات زبان‌شناسي عبري بود. يادداشت مرا راجع يهودابن قريش (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ نهم‌) و دنش بن لبرط و حيوج در زير ببينيد.
Dunash ben Labrat .2