معروف در اين زمان‌، از روي كتاب‌هاي تأليف جان ميرفلدي تصور دقيقي داريم‌. اين كتاب‌ها منتخبات بارتولوميو (حدود 1387) و گل‌هاي بارتولوميو (حدود 1404) نام دارد.
بارها از اهميت فراوان بيمارستان‌هاي اسلامي سخن گفته‌ايم‌. دشوار بتوان گفت چگونه‌ بهترين آنها را مي‌توان با بهترين بيمارستان‌هاي مسيحي قياس كرد، چون اطلاعات ما از همه‌ٴ بيمارستان‌ها بسيار مبهم است‌. به‌علاوه احتمال دارد در آن هنگام هم مانند امروز ارزش هركدام‌ بستگي به كساني داشت كه اداره‌اش مي‌كردند و پزشكاني كه به كار مي‌پرداختند؛ اين ارزش در هر زماني با تغيير كاركنان تفاوت مي‌كرد.
همان‌گونه كه كتاب ميرفلد ما را در ارزيابي معلومات موجود در بيمارستان بارتس‌ ياري مي‌كند، كتاب‌هاي حاجي‌پاشا هم همان خدمت را در مورد بيمارستان منصوري قاهره و كتاب جراحي شرف‌الدين علي در مورد بيمارستان آماسيه انجام مي‌دهند. بيمارستان‌هاي‌ اسلامي بسيار زياد بود. بنابر تحقيق مفصل آيدين صاييلي (پايان‌نامه‌ٴ دكترا از دانشگاه‌ هاروارد در سال 1941) از 105 بيمارستاني كه برشمرده‌، دوازده‌تا در بغداد؛ نُه‌تا در قاهره‌؛ هفت‌تا در دمشق‌؛ پنج‌تا در قونيه‌؛ چهارتا از سده‌ٴ هشتم‌؛ دو الي چهارتا از نهم‌؛ يازده الي‌ دوازده‌تا از دهم‌؛ نُه‌تا از يازدهم‌؛ بيست‌ويكي از دوازدهم‌؛ بيست‌ويكي از سيزدهم‌؛ هفده تا از چهاردهم است‌. بيش از نيمي (59) از اين بيمارستان‌ها موٴسسات ترك بودند. اين مقياس‌ وسيع شايد تاحدي ناشي از اين واقعيت باشد كه يكي از مهم‌ترين مآخذ صاييلي تركي بوده‌ و او طبعاً با بيمارستان‌هاي تركيه بيش از ساير ممالك اسلامي‌، به‌ويژه مغرب آشناست‌. ولي‌ مسلم است كه امراي ترك به اين شيوه‌ٴ احسان بسيار علاقه‌مند بودند و بيمارستان‌هاي زيادي‌ تأسيس كردند.

فهرست بيمارستان‌هاي اسلامي در سده‌ٴ چهاردهم

(نقل از كتاب آيدين صاييلي‌)
نام محل بلافاصله به دنبال نام بيمارستان آمده و نام موٴسس آن‌، اگر جدا از بيمارستان بوده‌، پس‌ از نام محل و سپس تاريخ تأسيس‌. ستاره مربوط به بيمارستان‌هاي تركي است‌.1

1.تبریز. بیمارستان غازانی , تأسيس غازان خان ‌پادشاه 1295-1304
2.سلطانیه.* بنیاد ایلخانی 1305
3.آماسیه. * بنیاد ایلخانی 1308
4.تبریز. ربع رشیدی, تأسيس رشیدالدین فضل الله قتل در 1318

1. رشيدالدين (چهاردهم ـ 1) در تبريز، همدان و شيراز بيمارستان‌هايي تأسيس كرد.