(سيزدهم ـ 2) در سال 1299 نوشته‌، سخن گفته‌ام‌. بايد اضافه كنم كه اين لي كئان در سال 1245 در چي ـ چيو درنزديكي پكن زاده شد و چون تائو مذهب بود، شي چائي تائو جن لقب داشت‌ (يعني تائو مذهب كارگاه آرام‌). او در سال 1320 درگذشت‌. درست است كه رساله‌اش را در سال‌1299تكميل كرد، ولي به‌نظر نمي‌رسد تا سال 1319 يا بعد از آن چاپ شده باشد. متن رساله‌ در يونگ لو تا تي‌ين (1409) نقل شده و در چيه پو تسو تسئونگ شو، تصحيح پائو تئينگ ـ پو در سال 1808 آمده‌، همراه با سه ديباچه از لي كئان در سال 1299، مو يينگ ـ لونگ در سال‌1370و كئو مو ـ فو در سال 1319. خود رساله مقدمه‌ٴ مفصلي دارد و پس‌از آن هفت باب و شامل دست‌كم 150 تصوير است‌. كار در وهله‌ٴ اول جنبه‌ٴ هنري داشته است‌.1 لي كئان 332 نوع خيزران را شناسايي كرده و نام‌هاي تصويري آنها بسيار جالب است‌. تفاوت آنها بيش‌از آنچه گياه‌شناختي باشد هنري است و نام‌ها حاكي از فرهنگ عامه‌ٴ وسيعي است كه يك‌ خارجي به‌سختي مي‌تواند آن را دريابد. براي ارزيابي اعتباري كه چينيان براي چنين كتابي‌ قايل بودند، بايد به‌خاطر داشت كه خيزران درنظر آنان گياهي خارق‌العاده بود، نه به‌خاطر كاربردهاي عملي‌اش‌، بلكه در عين حال به‌خاطر زيبايي فراوانش‌، كه منشأ آرامش و لذت بود. خيزران يكي از ((سه دوست زمستاني‌)) بود و دوتاي ديگر عبارت بودند از كاج و آلو؛ و هر اديبي آرزو داشت آنها را در باغش داشته باشد و تصويرشان را در اتاق كار.2 هم‌چنين‌، خيزران‌ يكي از چهار نجيب‌زاده است‌، كه سه‌تاي ديگر آلو، ثعلب و داودي است‌؛ مقاله‌ها، شعرها و نقاشي‌هاي بي‌شماري به‌آنها اختصاص يافته است‌.
نقاشي‌هاي ديگري از گل‌ها و گياهان كه از آرمان‌هاي بودايي الهام گرفته شده بود، به‌ويژه‌ به‌وسيله‌ٴ هنرمندان پيرو آيين ذن تصوير شد. تصور مي‌كنم تائومذهبان بيشتر ميل به تجزيه و تحليل داشتند، ولو از نوع تخيلي‌؛ و بوداييان اهل تأمل و تفكر بودند، و از اين رو هنر و علم و دين در ذهن آنان جداگانه هم‌آهنگ شده بود. ولي هر طور بوده باشد، مسلم است كه هنرمندان‌ چيني آن عصر بيش از غربيان تصوير گياهان را مي‌كشيدند و غالباً باكيفيتي برتر.
9. مزرعه‌داري‌. درهر تاريخ مزرعه‌داري ناچار بخش بزرگي بايد به ناكامي‌ها ــ خشك‌سالي و قحطي ــ اختصاص يابد، كه از جمله‌ٴ مصايب اصلي گريبان‌گير بشريت است‌. اين ناكامي‌ها به ما كمك مي‌كنند تا اهميت بنيادي مزرعه‌داري را دريابيم‌، هم‌چنين عقب‌ماندگي نسبي آن‌را بفهميم‌.

1. برخلاف رساله در باب تيرهاي خيزران (Sun p'u)، تأليف تسان ـ نينگ (دهم ـ 2)، و بخش مربوط به خيزران در Nang sang chi yao، كه در سال 1273 به‌فرمان قوبيلاي‌قاآن (سيزدهم ـ 2) تأليف شد.
2. سه دوست زمستاني در مقابل سه دوست بهاري است (هلو، گوجه‌، زردآلو). اغلب اين دو مجموعه در يك بيت شعر بر دو سوي درهاي چيني نقش‌ مي‌شود. اين اطلاعات را اسقف وايت (تورونتو، 15 اكتبر 1941) لطف كرده‌اند.