آنان مانند يك بيماري واگيردار سريع بود، و تعداد آنان نه فقط در ايتاليا، بلكه در چندين كشور فزوني گرفت و در همه جا موجب افزايش جذبه‌، نارضايي و وحشت شد. علاقه‌ٴ ايتالياييان به‌ تازيانه‌زني خود را در شعر هم نشان داد و يكي از بزرگ‌ترين شاعران قرون وسطا، به نام ياكوپونه‌ داتودي‌1 از آن الهام گرفت‌. اميدواريم محققاني كه در مفاسد زمانه‌ٴ ما و بدون دليل گذشته را دوراني آرماني مي‌پندارند، تازيانه‌زنان را به ياد آورند. يك اغتشاش روحي بدين عظمت و مبين‌ چنين افسارگسيختگي شوريدگي را فقط مي‌توان ناشي از عدم تسامح و نابردباري اوضاع‌ اجتماعي دانست‌.
علاوه بر مبارزه‌ٴ بي‌امان ميان اصحاب دين و دنيا، در ميان خود اصحاب كليسا هم مبارزه‌اي‌ در جريان بود. كشيشان آزاد نمي‌توانستند به روي رشد روزافزون افراد فرقه‌هاي راهبان و آرزوي‌ آنان براي رهبري دنياي مسيحيت سرپوش بگذارند. در واقع راهبان رهبر بودند؛ و تركيب مهم‌ كلام در اين عصر، تقريباً فقط بر اثر مساعي آنان تكوين يافت‌. فعاليت آنان ساير عوامل‌ اصطكاك را تشديد كرد، و من در كتاب قبلي از اين اصطكاك يعني رقابت ميان دومينيكيان و فرانسيسيان ياد كرده‌ام‌. اين رقابت مظهر روشني از وضع معنوي آن عصر است‌، و ما بارها با آن‌ سر و كار خواهيم داشت‌.
علي‌ٰرغم اين كه اوضاع در موطن مسيحيت خيلي دور از كمال بود و آرمان‌هاي مسيحيت‌ فقط در موارد نادري تحقق يافته بود، كليسا قوياً بر آن بود تا عصر فعاليت تبليغي تازه‌اي را در خارج بگشايد؛ اين يكي ديگر از نتايج وجود فرقه‌هاي ديني بود؛ بدين ترتيب نيروي مازاد آزاد مي‌شد و مي‌توانست به نحوي از انحا مصرف شود. شك نيست كه فرانسيسيان و دومينيكيان در موطن خودشان آن‌قدر كار داشتند تا مشغول شوند، ولي آنان خواب پيروزي‌هاي بزرگ‌تري را مي‌ديدند. اقليم‌هاي وسيعي در انتظار فتح مسيحيت بود. مبارزه‌ٴ يكپارچه با اسلام به كار تبليغ و مناسبات سياسي دربار پاپ سيماي تازه‌اي بخشيد. متصرفات اسلامي فقط بخش كوچكي از آسيا را تشكيل مي‌داد. اگر مي‌شد جمعيت بي‌شمار خاور دور را به دين مسيح جلب كرد، اسلام‌ از دو طرف در معرض حمله قرار مي‌گرفت و مسلمانان در معرض پتك و سندان واقع مي‌شدند. روٴيايي دل‌انگيز ... سرانجام كليساي كاتوليك تحت تأثير شوق تبليغ و حرفه‌ٴ سياست گام در راهي نهاد كه بيش از هشت سده‌ٴ پيش‌، بدعتگذاران‌ِ نسطوري پيموده بودند. جوواني دومونته‌ كوروينو فرانسيسي‌، اهل سالرنو، در 1291 و 1293، نخستين هيئت‌هاي كاتوليكي را در هند و در چين تأسيس كرد.
كليساي كاتوليك پيروزي خود را از طريق ديگري هم ابراز كرد. فرا رسيدن قران (كه هرچند

Jacopone da Todi .1