طبقه‌بندي و اصول اساسي علوم‌. طبقه‌بندي او اساساً طبقه‌بندي ارسطويي بود كه از طريق شرح‌ فيلوپونوس بر ايساغوجي انتقال يافته بود.
فارابي از همهٴ تعاليم علمي عصر خويش آگاهي داشت‌. مهم‌ترين رسالهٴ شرقي را در باب‌ موسيقي نظري نوشت (كتاب‌الموسيقي‌)، او معلوماتي در باب موسيقي وزني (= ايقاع‌) داشته و ثقيل ثالث (5 : 4) و خفيف ثالث (6 : 5) را به صورت وزن‌هاي موافق مي‌شناخت‌.
راجع به مسعودي فقرهٴ جغرافي (ز) را در زير ببينيد.

فيلسوفان مسيحي كه به عربي مي‌نوشتند
متي بن يونس‌

ابوبشر متي بن يونس (يا يونان‌، يوني‌؟) از تباري يوناني‌، در ديرقُنّي‌ شام تحصيل كرد؛ در بغداد برآمد، در حدود 940 در همان‌جا درگذشت‌. فيلسوف مسيحي و مترجم يوناني به سرياني و عربي‌. معلم فارابي‌. شرح تميستيوس (دربارهٴ او نيمهٴ دوم سدهٴ چهارم را ببينيد) را بر السمأ و العالم ارسطو ترجمه كرد.1

يحيي بن عَدي‌

ابوزكريا يحيي بن عدي بن حميد در 893 در تكريت زاده شد، در بغداد زندگي كرد و در 974 در همان‌جا درگذشت‌. مترجم يعقوبي كه از سرياني به عربي ترجمه مي‌كرد. شاگرد متي بن يونس و فارابي‌. ترجمهٴ متي را از شرح تميستيوس بر السمأ و العالم ارسطو اصلاح كرد و شرح اسكندر افروديسي (نك نيمهٴ اول سدهٴ سوم‌) را بر الاًثار العلويهٴ ارسطو به عربي برگرداند.2

د. رياضيات و نجوم اسلامي‌، بيزانسي و چيني‌

رياضي‌دانان مسلمان‌
ابن آدمي‌

محمد بن حسين بن حميد در پايان سدهٴ نهم يا آغاز سدهٴ دهم برآمد. منجم مسلمان‌. زيجي ساخت‌ كه پس از مرگش توسط شاگردش قاسم بن محمد بن هشام مَداني تكميل شد. اين زيج در 920 - 921 تحت عنوان نظم‌العقد تدوين شد، كه مقدمه‌اي در اصول نظري به همراه داشت (مفقود؟).

1 .يحيي بن عدي آن را اصلاح كرد، پايين‌تر را ببينيد.
2 .تفسير ديگري از او را بر سماع طبيعي ارسطو، يك تن صابي به نام ابوروح ترجمه و يحيي بن عدي اصلاح كرد.