كه در اين عصر، تنزلي جدي در گله‌داري پديد آمده بود)).
اشاره‌هايي به گله‌داري قديم در انگلستان را مي‌توان در منظومه‌ٴ پيِرس شخم‌زن يافت‌، كه‌ درباره‌ٴ آن يادداشت مربوط به ويليام لانگلند را بايد ديد.
گزارش مربوط به مزرعه‌داري را به‌درستي بايد با دو كتاب فرانسوي مربوط به خانه‌داري‌ پايان داد. آشپزي‌، تأليف تاياوان‌، سرآشپز شاه‌، و خانه‌داري پاريسي از نويسنده‌اي ناشناس‌. اولي‌ چيزي جز يك كتاب آشپزي نيست‌. ولي اين حسن را دارد كه نخستين اثر مفصل در اين زمينه به‌ زبان فرانسه است‌. دومي تنها به آشپزي اكتفا نكرده (كه در هر خانه‌اي از امور اساسي است‌)، بلكه‌ به بحث از ساير جنبه‌هاي زندگي خانوادگي هم پرداخته است‌، از قبيل باغباني و شكار، وظايف‌ زن و شوهر و ارباب و خدمت‌كار.
10. ادويه‌. به گزارشي كه در فصل اول‌، درباره‌ٴ ادويه داده شده چندان چيزي نمي‌توان افزود. از كتاب‌هاي جغرافيايي و پزشكي نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم مطالبي مي‌توان بدان افزود، ولي‌ تغييري در نظر ما پديد نمي‌آورد. شايد بهترين توصيف فلفل‌، كه در سواحل مالابار كشت‌ مي‌شد، در سفرنامه‌ٴ ابن بطوطه آمده است‌. ساير ادويه‌ها هم نظر ابن‌بطوطه را جلب كرده‌، زيرا به‌ غذاي خوب و همه‌ٴ لوازم آن علاقه‌مند بود و بارها به اجناسي همچون زنجبيل‌، جوزهندي‌، ميخك (در جاوه و سوماترا)، دارچين (در مالابار و سيلان‌) اشاره مي‌كند.
ادويه از جمله‌ٴ مهم‌ترين اقلام تجارت ميان شرق و غرب بود. اهميت آن در بازارهاي بزرگ‌ بين‌المللي از قبيل ونيز و اسكندريه ظاهر مي‌شود، كه اولي بزرگ‌ترين مركز واردات در غرب و دومي بزرگ‌ترين مركز صادرات در شرق بود. گياه‌نامه‌ٴ مصور زيبايي كه بندتو رينيو در سال‌1410تأليف كرد، براي نيازهاي مشتريان ادويه‌، چاشني‌ها و گياهان دارويي در ونيز تهيه‌ شده بود.
ادويه بازار داغي داشت‌، چون آنها تنها تجملات نبودند، بلكه پاسخگوي اميال جسماني‌ هم بودند. فلفل براي بسياري از مردم از لوازم اصلي خوراك‌هاي گوشتي شده بود، به‌ويژه وقتي كه اين غذاها به اندازه‌ٴ كافي خوش‌مزه نبودند يا تازگي‌شان را از دست‌ داده بودند. صومعه‌ها مي‌كوشيدند مقدار زيادي از اقسام ادويه را ذخيره كنند، هم‌ چاشني‌ها و هم ادويه‌هاي معطر را. در تاريخ مشاجرات ديني فلاندر در سال‌هاي 1566 ـ 1568، تأليف مارك فان وارنويك بازتابي از آن را مي‌بينيم‌. هنگامي كه شمايل‌شكنان‌ پرتستان صومعه‌ٴ دومينيكي‌، گنت را تصرف كردند، در آن مقدار زيادي فلفل‌، شكر، زعفران‌، و ادويه‌ٴ ديگر يافتند و مارك‌فان وانِويك در مقام توضيح اضافه مي‌كند: ((راهباني كه‌ هيچ فعاليت بدني نداشتند هميشه مقدار زيادي فلفل در دسترس داشتند تا به كمك آن‌ بتوانند ماهي فراواني را كه مي‌خوردند هضم كنند. حتي آنها هم كه بيمار بودند يا احساس