6. مختصر اخبار النحويين لابن القفطي‌، كه غيراز تاريخ الحكماي معروف ابن قفطي (سيزدهم ـ 1) است و به معرفي نحويان اختصاص دارد.
7. تاريخ الاسلام‌. اين مهم‌ترين تأليف ذهبي وتاريخ عمومي تا سال 1301م‌/ 701 ه ق است‌ كه در سال 1340م‌/741 ه .ق تأليف شده است‌. اين كتاب چنان مفصل بوده (در 12 يا 20 مجلد) كه نسخه‌هاي خطي آن بسيار نامنظم است‌. با اين كه قريب 50 نسخه از آن در دست است‌، هريك تنها بخشي از كتاب را دربر دارد و هيچ‌كدام كامل نيست (دهه‌هاي 131 ـ 140 ه.ق‌، 231 ـ 260، 281 ـ 300 هنوز پيدا نشده‌؛ دهه‌هاي 141 ـ 170، 261 ـ 280 به صورت ناقص موجود است‌). نسخه‌هاي 3005 ـ 3014 اياصوفيه به خط موٴلف است‌.
برخلاف اسلاف نام‌دارش‌، طبري (دهم ـ 1)، مسعودي (دهم ـ 1)، ابن‌جوزي (دوازدهم ـ 2)، ابن اثير (سيزدهم ـ 1)، كه تاريخشان را از خلقت عالم شروع كرده‌اند ولي بيشتر توجهشان به‌ تاريخ اسلام بوده و به‌ترتيب تا سال 915، حدود 950، 1180 و 1231 ادامه يافته‌، ذهبي تاريخ‌ خود را با انساب پيامبر اسلام آغاز كرده است‌. ولي شيوه‌ٴ ارائه‌ٴ مطالبش با آنچه ابن جوزي در كتاب المنتظم ارائه كرده است چندان تفاوتي ندارد، جز آن‌كه متوفيات را از حوادث تاريخي جدا كرده است‌. تاريخ هفت قرن اول هجري به 70 طبقه تقسيم شده و هريك شامل تاريخ ده سال‌ است‌. در هر طبقه‌، نخست تاريخ عمومي داده شده‌، سپس وفيات‌، كه شش يا هفت برابر مفصل‌تر است (در برخي نسخه‌ها وفيات را در يك‌جا گرد آورده‌اند). در مورد سه قرن اول بيشتر تلخيص تاريخ طبري است و چهار قرن بعدي مشروح‌تر است و مراجع به‌صورت ناقص ذكر شده‌. در هر دهه‌، موٴلف نخست تاريخ اسلام‌، سپس تاريخ محلي نقاط مختلف (بيشتر بغداد و دمشق‌)، بعد عجايب‌، و سرانجام زندگي‌نامه‌ٴ درگذشتگان در آن دهه را ذكر مي‌كند. ذهبي به‌ويژه‌ به تاريخ سلسله‌هاي سلجوقي وايوبي توجه داشته است و گزارش بسيار باارزشي از رويدادهاي‌ غم‌انگيز حمله‌ٴ مغول عرضه مي‌كند. با اين كه طبعاً اطلاعات بيشتر و بهتري در مورد شام ومصر در مقايسه با نقاط ديگر داشته و در مورد شرق اسلامي بهتر از مغرب قادر به كسب اطلاعات‌ بوده است‌، بيش از طبري‌، حتي ابن اثير به مغرب پرداخته است‌. هم‌چنين به فِرق اسلامي از قبيل‌ باطنيه و شيعه توجه نشان داده است‌. معلوماتي هم درباره‌ٴ اوضاع اقتصادي بغداد و دمشق و قيمت مايحتاج عمومي عرضه مي‌كند.
عجايب شامل رويدادهاي نجومي و جوي‌، خشك‌سالي‌، قحطي‌، زمين‌لرزه (1067 ـ 1068، 1157، 1169 ـ 1170) است‌. گزارش او از رويدادهاي هولناك سال 1200 ـ 1201م‌/597 ه ق در خاور نزديك (قحطي‌، طاعون‌، زمين‌لرزه‌) بسيار كامل است‌، ساير عجايب‌ از نوعي است كه انسان معمولاً در كوچه و خيابان بدان‌ها برمي‌خورد، از قبيل داستان جادوگران‌، آوردن فيل به دمشق‌، زني بغدادي كه دوبار دوقلو زاييده بود و غيره‌.