بودند. براي آشتي دادن علوم يوناني با شريعت قرآني‌، طبعاً براي هر دو به تأويلات اساطيري و باطني متوسل مي‌شدند. آنان به قدرت پالايشگر دانش ايمان داشتند. يك مجموعه رساله‌هايي‌ در 52 مجلد1 نوشتند كه دايرةالمعارفي را تشكيل مي‌داد (14 رساله در باب رياضيات و منطق‌؛ 17 رساله درباره‌ٴ علوم طبيعي‌، از جمله روان‌شناسي‌؛ 10 رساله درباره‌ٴ مابعدالطبيعه‌؛ 11 رساله‌ در تصوف‌، علم احكام نجوم‌، و طلسمات‌).
رسائل اخوان‌الصفا حاوي طبقه‌بندي علوم هم بود؛ در اصل همان طبقه‌بندي ارسطو كه به‌ وسيله‌ٴ فيلوپونوس (نك نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ ششم‌) و فارابي (نك نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دهم‌) انتقال يافته بود. اين تعديل خاص طرح ارسطو اهميتي تاريخي دارد، چون حاوي برخي خصايص اصلي‌ طبقه‌بندي بعدي يهوديان از علم است‌.
اسرار اعداد و مربعات (وفقي‌) جادويي (كه تعدادشان به 81 عدد مي‌رسد).
اعداد تام و متحاب‌. طبقه‌بندي عددي‌: اشيا، برحسب ارتباطشان با اعداد در دسته‌هاي‌ دوتايي‌ها، سه تايي‌ها و ... جاي مي‌گيرند. مسائل مربوط به اشكال متساوي‌المحيط.
توضيح بسياري از پديده‌هاي طبيعي - جزر و مد، زمين‌لرزه‌، كسوف و خسوف‌. صوت از ارتعاش هوا توليد مي‌شود. آنان اين پرسش را پيش كشيدند: چگونه است كه اصوات‌ِ هم‌زمان در هوا با هم تركيب نمي‌شوند؟ وجود خلاٴ را نفي مي‌كردند.
علم احكام نجوم در عقايد آنان راجع به شيمي نفوذ كرده بود. با كيفيات چهارگانه‌ٴ ارسطويي‌ آشنا بودند، هم‌چنين با نظريه‌ٴ جابر راجع به تكوين فلزات‌.
اين دايرةالمعارف دانش اسلامي محصول كار گروهي بود. پنج تن از همكاران آن نام برده‌ شده‌اند: (1) ابوسليمان محمد بن مشيربُستي مُقَدًسي‌، (2) ابوالحسن علي بن هارون زنجاني‌، (3) محمد بن احمد نَهْرَجوري‌، (4) عوفي‌، (5) زيد بن رِفاعه‌.

مسلمة بن احمد

فقره‌ٴ رياضي (د) را در زير ببينيد.

ابن ابي يعقوب نديم‌

ابوالفرج محمد بن اسحاق بن ابي يعقوب نديم ورّاق بغدادي در 995 درگذشت‌. مورخ‌، زندگي‌نامه‌نگار. در 987 - 2988 احتمالاً در دارالروم قسطنطنيه‌، فهرست‌العلوم خود را تأليف كرد،

1 .تعداد آنها را گاهي 50 يا 51 رساله ذكر كرده‌اند.
2 .با اين حال‌، در الفهرست تاريخ‌هايي تا سال 1009 به چشم مي‌خورد. موضوع بسيار پيچيده است‌. مقدمه‌ٴ چاپ فلوگل را ببينيد (P.XIII F. ).