توسيديد

توسيديد1 آتني نه چندان پيش از 460 زاده شد ودر حدود 400 - 395 درگذشت‌. او يكي از مورخان بسيار بزرگ همهٴ اعصار است‌. شايد بتوان او را بنيان‌گذار تاريخ‌شناسي فلسفي يا علمي‌ ناميد. تاريخ او راجع به جنگ‌هاي پلوپونز، كه خود شاهد عيني آنها بوده است‌.2 يكي از بزرگ‌ترين آثار ادبي -- و مي‌توانم بگويم‌، علمي -- كلاسيك جهان است‌. او در آغاز كتاب سبك‌ خود را توضيح مي‌دهد و گزارش كوتاهي از تكامل جامعهٴ يوناني را ازقديم‌ترين اعصار تا زمان‌ خويش عرضه مي‌دارد. توصيف او از ((طاعون‌)) آتن (430 - 425) يك شاه‌كار است‌. توصيفش از كسوف آتن در 3 اوت 431 قديم‌ترين توصيف يك كسوف است (هلالي شدن خورشيد و مرئي‌ شدن برخي ستارگان‌).

كتسياس‌

كتسياس‌3 در اواخر قرن در ايران برآمد. او طبيب برجستهٴ مكتب كنيدوس بود. در حدود 417 به‌ وسيلهٴ ايرانيان اسير و سپس پزشك دربار ايران شد، و در حدود 398 به ميهنش بازگشت‌. او بيشتر به خاطر دو كتابش معروف است‌، پرسيكا (ايران‌) و اينديكا (هند) كه اولي تاريخ ايران‌ است‌، و دومي گزارشي از پديده‌هاي طبيعي بخش‌هايي از هند، كه براي ايرانيان شناخته شده‌ بود، و شرح رفتار و عادات ساكنان آنهاست‌. او به وجود گازطبيعي در كرمان اشاره كرده است‌. هم‌چنين دربارهٴ استعمال طبي خربق نوشته و مقدار مصرف آن را اصلاح كرده است‌.

تاريخ و قانون عبري‌

اسفار سته‌، مجموعهٴ شش كتاب اول عهد عتيق است‌، يعني سفر تكوين‌، خروج‌، لاويان‌، اعداد، تثنيه -- اين پنج تا كه اسفار خمسه را تشكيل مي‌دهد،4 به علاوهٴ كتاب يوشع‌. بهتر است به جاي‌ پنج كتاب اولي‌، هر شش تا را مورد توجه قرار دهيم‌، زيرا ثابت شده است كه كتاب يوشع كاملاً با آنها مربوط است‌، يا به عبارت ديگر، بدان جهت كه مطالعهٴ انتقادي اين آثار نشان مي‌دهد كه‌ رشته‌هايي همهٴ آنها را به‌هم مربوط مي‌سازد. درست‌تر اين كه‌، از چهار رشتهٴ اصلي تشكيل دهندهٴ اسفار سته‌، سه تاي آن را در هر پنج قسمت‌، جز در تثنيه مي‌توان يافت‌، حال آن كه چهارمي را تنها در تثنيه و يوشع مي‌توان ملاحظه كرد. از اين جا نتيجه مي‌گيريم كه ممكن نيست كتاب يوشع را

Thucydides .1
2 .جنگ از 431 تا 404 دوام يافت‌، ولي تاريخ توسيديد در 411 ناقص مي‌ماند.
Ctesias .3
4 .يا در عبري توراه به معني قانون‌.