در صبح‌الاعشي‌، مقريزي (متوفا 1442 م‌/ 846 ه ق‌) و مَقّري (متوفا 1632م‌/1042 ه ق‌) قرار گرفته است‌. منظورم كتاب الروض المعطار في خبر الاقطار نوشته‌ٴ ابوعبدالله محمد بن عبدالمنعم‌ صنهاجي حميري معروف به ابن عبدالمنعم است‌، كه احتمالاً در اوخر سده‌ٴ سيزدهم يا اوايل‌ سده‌ٴ چهاردهم برآمد. الروض المعطار را يكي از اعقاب او، كه در سال 1404 م‌/807 ه ق‌ درگذشته‌، بازنويسي كرده است‌. نسخه‌هاي خطي حكايت از زمان اخيرتري دارند، ولي اصل‌ كتاب بايد قديم‌تر باشد، وگرنه مقريزي و قلقشندي نمي‌توانستند از آن استفاده كنند.1 الروض‌ المعطار به صورتي كه به دست ما رسيده يك فرهنگ جغرافيايي‌، باستان‌شناسي و تاريخي است‌ (داده‌هاي تاريخي در مورد اسپانيا مربوط به سال‌هاي 708 ـ 1287 م‌/ 90 ـ 686 ه ق است‌)، كه‌ به جز اين مطالب شامل اطلاعاتي درباره‌ٴ معادن و كاني‌ها، چشمه‌هاي آب گرم‌، درختان‌، كشت‌ غله‌، درختان ميوه‌، نيشكر، تاك‌، زيتون‌، پنبه‌، كتان‌، درخت توت (و نوغان‌)، آفتابگردان‌، نيل‌، زعفران‌، آبياري‌، دام‌پروري‌، زنبورداري‌، ماهي‌گيري‌، اقسام صنايع‌، ماليات‌ها و غيره است‌. اين‌ يادداشت‌ها نه تنها شامل كشورهاي غربي است‌، بلكه كشورهاي شرقي را هم در برمي‌گيرد (مثلاً در حرف الف 95 مقاله مربوط به شرق و 79 مقاله درباره‌ٴ غرب است‌.)2
ابن خطيب در الاحاطة في تاريخ غرناطه مي‌گويد كه ابن عبدالمنعم در سبته مي‌زيست‌. اين‌كه‌ زادگاه يا موطن او مغرب بوده تاحدي تأييد شده‌، زيرا از چهار نسخه‌ٴ الروض المعطار سه‌تاي آن در كتاب‌خانه‌هاي مغرب است و چهارمي (يعني تنها نسخه‌ٴ كامل‌) از تمبوكتو به دست آمده‌.
آثار ديگري حاوي فوايد تاريخي توسط مورخان مراكشي تأليف شد؛ مثلاً ابن ابي زرع تاريخ‌ شمال آفريقا را از سال 788 م‌/ 172 ه ق تا سال 1325 م‌/ 726 ه ق نوشت‌؛ محمد بن رُشَيد (سيزدهم ـ 2) كه در سبته زاده شد و در سال 1321 م‌/ 721 ه ق در فاس درگذشت‌، مجموعه‌اي‌

1. برخي گفته‌اند كه ابن عبدالمنعم حميري نام معروف احتمالاً دو شخصيت ظاهراً منتسب به يك دودمان بوده است‌. مستشرق فرانسوي لوي پروانسال در مقدمه‌ٴ چاپش از الروض المعطار با دلايلي كه ذكر كرده ناگزير به قبول دو موٴلف به‌اين نام و دو اثر با عنوان الروض المعطار شده است‌. برخي ديگر با توجه به‌ قرايني چند در اين‌كه‌
ابن عبدالمنعم مذكور در الاحاطة ابن خطيب همان موٴلف الروض المعطار باشد ترديد كرده‌اند. ازاين‌رو، گروهي ابن عبدالمنعم سوّمي را نيز تصور كرده‌اند! (دائرةالمعارف بزرگ اسلامي‌، ج 4، ص 200 ـ 203). ـ و.
2. حاجي خليفه
(E. L. provencal: La peinsule iberique au Moyenage (quarto, 344 p., 1 map, Leiden 1938; 236 p. in Arabic, (cairo 1937
چاپ عالي الروض المعطار همراه با ترجمه‌ٴ فرانسه و يادداشت‌هاي مفصل‌، فهرست‌ها و واژه‌نامه‌، ولي متأسفانه محدود به اسپانيا، پرتغال و جنوب غربي‌ فرانسه است‌.
(Brockelmann (2, 41, 1902; suppt. 2, 38, 1938