ه . كيمياگري بيزانسي و اسلامي‌

كالينيكوس‌

كالينيكوس بعلبكي‌1 در حدود 673 برآمد. معماري كه مورخان بيزانسي اختراع آتش‌بار يوناني‌2 را به او نسبت مي‌دهند، و مي‌گويند اول بار در 673 هنگام محاصرهٴ قسطنطنيه توسط عرب‌ها ناوگان مسلمين بدان وسيله آتش زده شد. ((آتش‌بار يوناني‌)) احتمالاً تركيبي از آهك زنده‌3، نفت‌، قير4، و گوگرد بود و مي‌توانست در زير آب پخش شود. اين‌كه آيا در آن شوره‌5 وجود داشته‌، يا نه‌، موضوع لاينحلي است‌.

خالدبن يزيد

خالدبن يزيد بن معاويه‌، ملقب به حكيم آل مروان‌، در مصر شهرت يافت و در 704 يا 708 درگذشت‌. اميرزادهٴ اموي كه (بنا بر روايات اسلامي‌) حكماي يوناني مصر را به ترجمهٴ آثارعلمي‌ يوناني به زبان عربي تشويق مي‌كرد. ((در اسلام اين نخستين ترجمه‌هايي بود كه از زباني به زبان‌ ديگر صورت مي‌گرفت‌)) (الفهرست‌). او خود به طب‌، تنجيم و كيميا عميقاً علاقه‌مند بود.
گويند او نزد عالمي اسكندراني به نام ماريانوس تحصيل علم كيميا مي‌كرد. همهٴ اين‌ها صرفاً افسانه است‌، كتاب ماريانوس رساله‌اي در كيميا از دوره‌اي متأخرتر است كه آن را فقط از طريق‌ متن لاتيني رابرت چستري مي‌شناسيم (يادداشت مرا راجع به رابرت چستري در نيمهٴ اول سدهٴ دوازدهم ببينيد).
هم‌چنان كه روسكا (1924) اظهار كرده‌، ما هيچ معلومات دقيقي از هيچ نوع فعاليت علمي‌ خالد در دست نداريم‌؛ همان‌طور كه دراين موارد مرسوم است‌، داستان مربوط به مطالعات‌ كيميايي خالد با گذشت قرون دقيق‌تر مي‌شود، حاجي خليفه بيش از مسعودي يا ابن نديم در اين‌ باره اطلاع دارد!
آثار كيميايي زيادي بدو منسوب است‌. ولي تعيين هر نوع سهمي براي او در اين كار غيرممكن است‌. حتي تنها مدرك عربي‌، يعني كتاب القراطيس را كه از قرار معلوم متعلق به زمان‌ خالد است‌، نمي‌توان بدو منسوب دانست‌. اين برگردان عربي يك اثر يوناني‌، اگر از زماني متأخر نباشد، احتمالاً مربوط به پايان سدهٴ هشتم است‌.

Callinicos of Heliopolis .1
2 .نويسندگان بيزانسي از آن به نام‌هاي مختلفي ياد كرده‌اند.
quicklime .3
pitch .4
Morienes ,Morienus Roumanus ,Marianos .5