لحاظ انسان‌شناسي جالب باشد. در واقع‌، كاربرد قيافه‌شناسي در خريد برده با توجه به‌ استعدادهاي جسماني يا رواني آنهاست‌. تنها نسخه‌ٴ اين كتاب (كتاب‌خانه‌ٴ ملي پاريس‌، 2234 عربي‌) بسيارناقص است‌. ولي محمودبن احمد عَيْن‌تابي (1407 ـ 1496م‌/810 ـ 902 ه ق‌) آن را شرح كرده است‌. شماره‌ٴ 7 را هم ببينيد.
5. نخبة الذخائر في احوال الجواهر در بحث از چهارده سنگ قيمتي و خواص آنها.
6. ارشاد القاصد الي أسني المقاصد. رساله‌ٴ دايرةالمعارفي مختصري درباره‌ٴ 60 علم‌، كه 10 فقره‌ٴ آنها اصلي دانسته شده‌، 7 فقره نظري ــ كه عبارت است از منطق‌، الاهيات‌، طب‌، رياضي و شعباتش (هندسه‌، حساب‌، نجوم‌، موسيقي‌) ــ 3 فقره عملي ــ يعني سياست‌، اخلاق و تدبير منزل‌. تقسيم طبيعيات به 10 بخش‌، به‌جاي 7 بخش ابن سينا جالب است‌. اين بخش‌ها به‌ترتيب‌ افزايش پيچيدگي‌شان ذكر شده‌اند، دو بخش اولي درباره‌ٴ اجسام ساده است‌، 7 بخش بعدي‌ اجسام مركب و آخري درباره‌ٴ اجسام ساده و مركب هردو. فهرست آن از اين قرار است‌: الف‌) احكام نجوم‌، ب‌) طلسمات‌، ج‌) اشكال خيالي (صور متخيله‌)، د) كيميا، ه') كشاورزي‌، و) دام‌پزشكي‌، بازداري‌، ز) پزشكي‌، ح‌) قيافه‌شناسي‌، ط) تعبير خواب‌، ي‌) سحر و جادو. فصل اول‌ ارشاد شامل بحثي در اهميت علم و اعتبار عالم است‌؛ فصل دوم درباره‌ٴ تحصيل و تدريس علوم‌ است‌. اين اثر را در مجموع مي‌توان يك راه‌نماي عمومي براي دانشجويان به‌شمار آورد و در شمار آثار مشابه عربي است از قبيل تعليم المتعلم برهان الدين زرنوجي (سيزدهم ـ 1) و تذكرة السامع و المتكلم ابن جماعه ــ بگذريم از آثار بعدي‌. هدف موٴلف صرفاً بيان كاربرد و زمينه‌ٴ هريك از علوم بود. با اين كه مطالب اظهار شده ضعيف است‌، ولي حاوي اطلاعات تاريخي‌ زيادي است‌. چون سعي مي‌كند نام دانشمندان مهمي را كه هريك از علوم را ايجاد كرده يا توسعه‌ داده‌اند ذكر كند؛ مثلاً در مورد هندسه از اوتولوكوس بي‌تي‌نيايي (چهارم ـ 2 پ م‌)، اقليدس‌، ارشميدس‌، آپولونيوس‌، منلاوس (اول ـ 2)، و يوسف موٴتمن (يازدهم ـ 2) شاه سرقسطه نام‌ مي‌برد. به گفته‌ٴ حاجي خليفه او از قريب 400 كتاب نام برده است‌. و فصل نجوم و اخترگويي‌ بيشتر ابتكاري است تا دقيق و قاطع‌. مطالعه‌ٴ نجوم را از لحاظ الاهيات اسلامي مي‌توان به پنج‌ بخش تقسيم كرد، كه به‌ترتيب عبارت است از: الف‌) واجب‌، تعيين اوقات شرعي‌؛ ب‌) مستحب‌ يا مندوب‌، مطالعه‌ٴ براهين نجومي حكمت خداوند؛ ج‌) مباح‌، مطالعه‌ٴ تأثيرات كواكب‌؛ د) حرام‌، اعتقاد به عمل مستقل كواكب‌. بنابراين‌، اخترگويي بي‌هيچ ابهام و عذري تحريم شده است‌.
تفسير مجهول‌الموٴلفي از ارشاد القاصد وجود دارد به‌نام كتاب الدُرّ النظيم في أحوال العلوم و التعليم‌. احمد بن‌مصطفي طاشكپري‌زاده بورسوي دايرةالمعارف‌نويس ترك (1495 ـ 1561م‌) در مفتاح السعاده و مصباح السياده بار ديگر اين كتاب را گسترش داده و 150 (يا 307) علم را شناسايي و توصيف كرده است‌.