براي توجه به تصاويري با جنبه‌ٴ علمي‌تر يا آموزنده‌تر، پيش از همه به تصويرهاي مزرعه‌داري و نساجي مي‌پردازيم كه لو شو در اواسط سده‌ٴ دوازدهم‌، تدوين كرده است‌. اين مجموعه‌اي از 45 نقاشي است كه 21 تاي آن به كشت برنج و بقيه به نوغان و صنعت ابريشم مربوط است‌. دست‌كم‌ تعدادي از پن ـ تسئائوها مصور است‌، و تصويرهايي كه در يكي از نسخه‌ها به كار مي‌رفت‌، اغلب‌ در بقيه هم تكرار مي‌شد. مثلاً تو چئينگ پن ـ تسئائوي سال 1061 مصور بود؛ اين پن ـ تسئائوي‌ مخصوص گم شده‌، ولي تصويرهاي آن در شائو ـ هسينگ پن ـ تسئائوي 1159، و هم‌چنين در رساله‌هاي ژاپني هنچين سئيكن محفوظ است‌. بالاخره رساله‌اي است كه لي كئان در 1299، نوشته و در آن وسايل تصويرگري اقسام مختلف خيزران دقيقاً توصيف شده‌!
در 1267، يك دامپزشك ژاپني به‌نام سئيا نقاشي را به‌خدمت گرفت تا از هفده گياه كه در معالجه‌ٴ بيماري‌هاي اسبان به كار مي‌رفت تصويرهاي دقيقي رسم كند.

38. مزرعه‌داري‌. كشاورزي را از پرورش جانوران اهلي و پرورش كرم ابريشم نمي‌توان جدا كرد، از اين رو، اين بخش هم با جانورشناسي و هم با گياه‌شناسي مربوط است‌.

استمرار و ترقي آرام كشاورزي اروپا بيشتر مديون صومعه‌هاي بنديكتي بود. اين صومعه‌ها نه تنها مزارع پهناور، بلكه سبزيخانه و باغ گياهان دارويي هم داشتند. ما مي‌دانيم كه برخي از اين‌ باغ‌ها به چه ترتيب بود. مثلاً مي‌توانيم باغ‌هاي دير بزرگ سن‌گال سويس را، به‌صورتي كه در اوايل سده‌ٴ نهم بود، به تصوير درآوريم‌. خدمات كشاورزي فرقه‌ٴ بنديكتي حتي در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌، به‌وسيله‌ٴ اصلاح سيسترسيني‌1 تأكيد شد. گفته شده است كه سيسترسينيان سيماي‌ كشاورزي اروپا را دگرگون كردند. مسلم است كه اصلاح كشاورزي با هيچ اختراع فني همراه‌ نبود،2 و كاملاً جنبه‌ٴ اقتصادي داشت تا علمي‌؛ بيشتر نتيجه‌ٴ سازمان‌دهي بهتر كار انسان و حيوان‌ محسوب مي‌شد و از لحاظ آبادسازي و پاك كردن زمين‌ها ديد وسيع‌تري داشت‌. يكي از بزرگ‌ترين سازمان‌دهندگان دامداري در فرانسه سوژر راهب دير سن دني بود.

Cistercian Reform .1
2 .جز در مورد بهره‌برداري بهتر از نيروي جانوران براي حمل و نقل‌. با ساز و برگ بهتر نيروي اسبان و گاوان به‌مقدار زيادي افزايش داده شد. تا جايي كه به‌ اسب مربوط مي‌شود، روش‌هاي قديم و جديد بستن جانوران به‌وسايل نقليه سه اختلاف اساسي دارد: استفاده از خاموت‌، نعل و بستن جانوران دوبه‌دو. تا سده‌ٴ دوازدهم‌، اين سه اصلاح به‌قدر كافي تكميل شده بود و در غرب براي تحول شيوه‌هاي كشاورزي مورد استفاده قرار مي‌گرفت‌، از جمله براي كاستن از نياز به بردگان‌

Commandant lefebvre des Nottes, La force motrice animale À travers les ages 146,p., 80,pls. Paris 1924; "La force motrice animale et la question de l'esclavage" Anthropologie, 36, pp. 297-308, 1926; Isis, 10, pp. 278-124.
Paul Pelliot, T'oung pao vol. 24, 256-268, 1926 راجع به مسائل مشابه در خاور دور----- .1926 268,-256 24