خراج معاف هستند؛ 8) نام اسبان پيامبر اسلام‌. كاملاً پيداست كه اين كتاب جنبه‌ٴ حديث و فقه‌ دارد، ولي محقق تاريخ طبيعي ممكن است در آن مطالب مختصري درباره‌ٴ اسبان عربي پيدا كند. خلاصه‌اي از آن با عنوان قَطْرالسيل في أمرالخَيْل توسط عمربن رسلان بلقيني (وفات‌: 1402 ـ 1403)، فراهم شده است‌.
¿ يادداشت‌هاي مربوط به وطواط، قزويني‌، نصيرالدين طوسي‌، محمدبن رُشَيْد.

تصويرهاي كتاب‌هاي خطي عربي‌

نسخه‌هاي خطي عربي (و فارسي‌) مصور زيبايي از سده‌ٴ سيزدهم‌، در دست است كه گياهان و جانوران را نشان مي‌دهد. اغلب درصدد بررسي موضوع برآمده‌ام ولي فرصتي دست نداده‌، و اينك‌، نمي‌خواهم بدين سبب انتشار اين مجلد به تأخير افتد. از اين رو، اين يادداشت تنها براي‌ آگاهي دادن به خواننده نوشته شده است‌. مسلماً يك‌چنين مطلبي در مورد نسخه‌هاي خطي‌ غربي هم صادق است‌. اينها معروف‌ترند، ولي بررسي كلي از چشم يك طبيعيدان و از نظر تصويرنگاري علمي هنوز سخت مورد نياز است‌.
بازگرديم بر سر نسخه‌هاي خطي عربي‌. تصويرهاي مورد نظر را مي‌توان در نسخه‌هاي‌ مفردات ديسقوريدس (معرفي گياهان‌)، و ساير آثار قرون وسطا، در كتاب‌هاي عجائب‌المخلوقات‌ از قبيل كتاب قزويني‌، و در نسخه‌هاي منافع‌الحيوان يافت‌. در كتاب‌خانه‌ٴ پير پونت مورگان در نيويورك نمونه‌ٴ خارق‌العاده‌اي از آثار اخيرالذكر (مورخ 1291 يا 1295)، وجود دارد. نمونه‌هاي‌ زيبايي از تصاوير جداشده‌ٴ گياهان و جانوران را در موزه‌ٴ متروپوليتن نيويورك‌، در موزه‌ٴ هنرهاي‌ زيباي بوستُن‌، و در گالري فرير واشينگتن (پنج مينياتور مربوط به سده‌ٴ سيزدهم‌، از منافع‌الحيوان‌) ديده‌ام‌. در هر مجموعه‌ٴ بزرگي از نسخه‌هاي خطي اسلامي‌، و در بسياري از مجموعه‌هاي كوچك‌ احتمالاً برخي نمونه‌هاي ديگر را مي‌توان يافت‌.

ه . چيني‌

چئن ـ چينگ ئي‌1

متخلص به فئي ـ تئون‌2، در تئين ـ تئاي ايالت چكيانگ زاده شد. در 1256، يك دايرةالمعارف‌ گياهي در 58 مقاله تأليف كرد،3 كه در آن تعداد زيادي از گياهان از نظر گياه‌شناسي‌، تاريخي‌، و ادبي مورد بررسي قرار گرفته است‌. اين دايرةالمعارف به دو بخش اصلي تقسيم شده‌: بخش‌ مربوط به گل‌ها4 (27 باب‌)؛ و بخش ضميمه‌5 (31 باب‌) درباره‌ٴ ميوه‌ها، گياهان به‌طور كلي‌،

Ch'en Ching-i .1
Fei-t'un .2
Ch'uan - fang pei-tsu .3
Ch'ien chi .4
Hou chi .5