او در فاس تحصيل كرد و سپس حج گزارد و اين به وي امكان داد تا تحصيلاتش را تكميل‌ كند. بدين‌سان وقتي از قاهره مي‌گذشت بر سر درس اثيرالدين ابوحيان محمدبن يوسف غرناطي‌ (متوفا 1344م / 745 ه ق در قاهره‌) حاضر شد و از او اجازه يافت‌. پس از بازگشت از مكه در محله‌ٴ اندلسيان فاس به تدريس نحو و قرائت قرآن پرداخت‌. در اول مارس 1323 / 20 صفر 723 ه ق در همان‌جا وفات يافت و در نزديكي باب‌الحمرا به خاك سپرده شد.
او كتاب‌هاي چندي درباره‌ٴ نحو، املاي قرآن و حفظ آن نوشت‌، ولي مهم‌ترين كتابش مقدمة الاًجروميه في مبادي علم العربيه است كه گفته مي‌شود در مكه تأليف كرده و عموماً به آجُـروميه‌ معروف است‌. اين مقدمه بسيار موجز است و هدف به‌خاطر سپردن و حفظ كردن آن بوده است‌ و تا به امروز جوانان بسياري آن را در سراسر جهان اسلام از بر كرده‌اند. توفيق آن چنان بود كه بر آن شرح‌هاي متعدد نوشته شد (كه تعدادي چاپ شده و تعدادي ديگر به صورت نسخه‌هاي‌ خطي باقي است‌).
آجروميه علاوه بر شهرتي كه در ميان معلمين عربي داشته‌، توجه محققان عربي را هم جلب‌ كرد و چاپ‌ها و ترجمه‌هايي از آن به عمل آوردند. از اين رو، آن متن‌، در ذات خود غيرمهم‌، براي‌ تاريخ آموزش عربي در كشورهاي اسلامي و براي تاريخ تحصيل عربي در كشورهاي غربي‌ اهميت تاريخي پيدا كرد.

ابـن هشـام‌

جمال‌الدين ابومحمد عبدالله بن يوسف بن هشام‌، نحوي مصري (1309 ـ 1360م‌/ 708 ـ 761 ه ق‌).
ابن هشام در آوريل يا مه سال 1309 م‌/ ذي‌حجه‌ٴ 708 ه ق در قاهره زاده شد. نزد ابوحيان‌ غرناطي تحصيل كرد. نخست حنبلي بود، بعداً به مذهب شافعي درآمد و دوباره به مذهب‌ حنبلي برگشت‌. در 17 سپتامبر 1360 م‌/ 5 ذي‌قعده‌ٴ 761 ه ق وفات يافت‌.
او قريب 24 كتاب نوشت‌، غالباً در موضوعات صرف و نحو. از نسخه‌هاي خطي‌، شرح‌ها، اقتباس‌ها، تلخيص‌ها و منظومه‌ها پيداست كه آثارش شهرت شايان پيدا كرده بود. شايد مهم‌ترينش مغني اللبيب عن كتب الاعاريب است كه ابن‌خلدون در مقدمه ازآن نام‌مي‌برد و موٴلف‌ آن را بزرگ‌ترين نحوي عصر خويش و همتاي بهترين قدما، يعني ابن جني (دهم ـ 2) مي‌شمارد.

جـاربَـردي‌

احمد بن حسن جاربَردي شافعي‌، فقيه و نحوي ايراني (؟) (متوفا 1345 ـ 1346م‌/ 746 ه ق‌).
وجه تسميه‌ٴ جاربردي بر من معلوم نيست‌. گفته مي‌شود شاگرد بيضاوي (سيزدهم ـ 2) بوده‌، كه اين علت علاقه‌ٴ او را به آثار زمخشري (دوازدهم ـ 1) معلوم مي‌سازد. هنگامي كه در دسامبر 1345 يا ژانويه‌ٴ 1346م‌/ رمضان 746 ه ق در تبريز وفات يافت‌، او را اعلم علماي آن شهر مي‌دانستند.