آن به خاطر مؤلفش و به خاطر كنج كاوي به راستي علمي اوست (توصيف زلزلهٴ سال 955، آبهاي بحرالميت‌، بحث‌هاي زمين‌شناسي‌، و غيره‌). در آنجا قديم‌ترين اشاره به آسياهاي بادي را مي‌يابيم (در سيستان‌)1. كتاب ديگري كه در سال آخر عمرش نوشته‌، كتاب التنبيه و الاشراف‌ است كه گزيده و تهذيبي است از كارهاي تمام عمرش‌، و خلاصه‌اي از حكمت طبيعي مسعودي‌ و عقايد او را در باب تكامل به دست مي‌دهد (از جمادي به نبات و از نبات به حيوان و از حيوان‌ به انسان‌)2. مسعودي را با پليني قياس كرده‌اند.

كي تسورايوكي‌3

يا تسورايوكي در 833 زاده شد، در 946 درگذشت‌. شاعر ژاپني‌. بيشتر شهرتش به خاطر تدوين‌ مجموعه‌اي از اشعار چيني و ژاپني‌، موسوم به كوكين - واكاشوست‌4 كه در 905 آغاز كرده و در 922 به پايان رسانده است‌. او را (با اندكي عدم اعتماد) به خاطر شرح روزانهٴ مسافرتش از ايالت‌ توسا (جايي كه در آنجا حكومت داشت‌) به پاي‌تخت‌، يعني كيوتو، در اينجا ذكر مي‌كنم‌. (اين‌ سفر صد روز طول كشيد!) اين روزنامهٴ سفر، كه به توسا - نيكي موسوم است‌، در 935 به سبك‌ ((زنانه‌)) نوشته شد، يعني نه به زبان چيني‌، بلكه به خط و زبان ژاپني‌. ارزش مكان‌شناسي آن‌ ناچيز است‌، ولي داراي ارزش و اعتبار ادبي و روان‌شناختي زيادي است و از آثار كلاسيك‌ ادبيات ژاپن به شمار مي‌رود.

ح‌. طب انگليسي‌، بيزانسي و عربي‌

در مورد طب انگليسي (يا به عبارت دقيق‌تر، طب انگلوساكسوني‌) يادداشت مرا راجع به‌ قديم‌ترين پزشكي‌نامه‌ها در فقرهٴ گياه‌شناسي در بالا (و) ببينيد.

1 .مروج‌الذهب (ج 2، ص 80). به نظر مي‌رسد آسياهاي بادي به وسيلهٴ مسلمانان يا ساير ملل شرقي اختراع شده‌. داستاني در باب عمر خليفه (644 م‌) حاكي‌ از آن است كه آسياي بادي را در نيمهٴ سدهٴ هفتم مي‌شناختند (؟) داستان توسط (Muir and Weir: The Caliphate(187, Edinburgh, 1915 نقل شده‌.
قديم‌ترين اشاره به آن در منابع غربي در منشور فرانسوي 1105 ديده مي‌شود: (molendina ad ventum (Magasin Pittoresque. vol.20, 50, 1852
2 .اين سخن مشترك اغلب آثار فلسفي زمان او بود، ولي آيا او مي‌گويد كه رشد يك مرحله بعد از مرحلهٴ ديگر بوده است‌؟ آيا اين بدان معني نيست كه ما اين‌ پديده‌ها را در طبيعت مي‌يابيم و مي‌توان آنها را به يك چنين سلسله‌هايي تقسيم كرد؟ Ki Tsurayuki .3
4 .يا كوكين شو (اشعار قديم و جديد). مشتمل بر 20 مجلد و حاوي 1100 شعر است‌. غالب اشعار تانكا (31 هجايي‌) است‌.