ذكرش كرده‌) برايم عجيب است‌، چون كتاب ابن حاجب درباب فقه مالكي است و آملي شيعه‌ بود كه با متكلم معروف سني عضدالدين ايجي مباحثات داشت‌. به گفته‌ٴ حاجي خليفه‌(4،500)، شرح كتاب قانون ابن سينا در سال 753 تأليف شده‌، كه اگر اين تاريخ درست باشد، آملي دست‌كم تا آن زمان مي‌زيسته است‌.
در سال‌هاي 1334 ـ 1342 آملي نفايس‌الفنون في عرايس العيون را تأليف كرد كه دايرةالمعارفي‌ است مفصل درباب همه‌ٴ علوم (يكي از نسخه‌هاي خطي آن شامل بالغ بر 12000 سطر است‌). و آن را به‌يكي از وزراي اميرجمال‌الدين شيخ ابواسحاق بن محمود شاه‌، فرمان‌رواي فارس (742 ـ 754 ه ق‌) اهدا كرده است‌. او براي تأليف اين كتاب سفرهاي زيادي كرد و با فضلا و علماي‌ معروف زمان خود ملاقات كرد (كه در مقدمه‌اش ذكر كرده است‌).
كتاب به دو بخش عمده تقسيم شده كه به‌ترتيب مربوط است به علوم جديد يا اسلامي و علوم كهن يا پيش از اسلام‌. قسم اول در 36 گروه است‌، 15 گروه ادبي‌، 9 گروه حقوقي‌، 5 گروه‌ تصوف‌، 7 گروه منادمت و مجالست‌. قسم دوم (علوم كهن‌) درباب حكمت عملي (اخلاق‌، تدبيرمنزل‌، سياست‌)، حكمت نظري (منطق‌، مقدمه بر مابعدالطبيعه [ايساغوجي‌]، مابعدالطبيعه‌ و طبيعيات‌)، رياضيات (هندسه‌، اخترشناسي‌، مثلثات‌، موسيقي‌)، شعبات طبيعيات (پزشكي‌، كيمياگري‌، جادو، تفأل‌، فراست‌، علم احكام نجوم‌، خواص اشيا، حرفه‌هاي فني از قبيل بيطاري‌، كشاورزي‌، بازداري‌، هنر حبس نفس و ساير اعمال يوگا) شعبات رياضي علم اُكَر، مناظر و مرايا، علم متوسطات‌،1 حساب عملي‌، جبر، مساحي‌، صورت‌هاي فلكي‌، استخراج تقويم و عمل‌ اسطرلاب‌، جغرافيا، نمودارهاي عددي‌، علم‌الحيل (مكانيك‌، غيب‌گويي‌، بازي‌ها). در مجموع‌160علم يا فن مورد بحث قرار گرفته است‌. اين توصيف براساس نسخه‌ٴ خطي فارسيAdd 16, 827 موزه‌ٴ بريتانيا (فهرست ريو، 2، 435) تنظيم شده است‌. ترتيب نسخه‌هاي ديگر اندكي‌ متفاوت است و بسياري از آنها كامل نيست‌.

6. هند اسلامي‌

مولتاني‌

فقيه حنفي هندي و مفسر قرآن كه به عربي و فارسي مي‌نوشت (برآمدنش 1317 ـ 1333م‌/ 717 ـ 734 ه ق‌).

1 .يعني معلومات واسط بين اصول اقليدس و مجسطي‌؛ نك مقدمه‌، 2، 1863.