تعدادي آثار فلسفي و كلامي به‌او منسوب است‌: 1) رساله في معني العلم‌؛ 2) كتاب التوحيد؛ 3) احوال القبور، درباب وضع روحي در فاصله‌ٴ وفات و رستاخيز؛ 4) طبقات اصحاب الامام احمد بن حنبل‌، نيز موسوم به ذيل طبقات الحنابله‌، چون دنباله‌ٴ طبقات ابويَـعلي‌ٰ محمد بن حسين بن‌ فرّاء بغدادي (900 ـ 1065) است‌.

خَـلاّل‌

شمس‌الدين محمد بن سالم خَـلاّل‌. موٴلف كتابي در جفر، كه درحدود 1335م‌/736 ه ق‌ احتمالاً در قلمرو مماليك برآمد.
او را دراينجا به‌خاطر غرابت ذكر كردم‌، از لحاظ اين كه اشاره‌اي بشود به نوعي از خرافات‌ اسلامي كه علم جفر ناميده مي‌شود و عبارت است از تفـأل‌، به‌ويژه به‌وسيله‌ٴ شكمبه‌ٴ شتر.1 طبعاً با خرافات ديگر از قبيل ملاحم (پيش‌گويي‌، به‌ويژه در زمينه‌ٴ سياسي‌)، سحر، سيميا، و غيره در آميخته است‌. جفر بخشي از خرافاتي است كه بنا بر روايات به كرامات حضرت علي‌ بن‌ابي‌طالب نسبت داده مي‌شود. بنابراين جفر بخشي از سنت شيعي است كه به‌زودي به سراسر جهان اسلام و حتي به اقصاي مغرب انتشار يافت‌.
كتابي كه به‌نام خَـلاّل است كتاب‌َ الجَـفرَ الكبير نام دارد.

3. آناطولي‌

عاشـق پاشـا

علي‌بن مخلص بن شيخ (يا بابا) الياس‌، معروف به عاشق پاشا. شاعر ترك كه در سال 72 - 1271 م‌/ 670 ه ق در مملكت قَرامان در آناطولي زاده شد و در 3 نوامبر 1332م‌/10 صفر 732 ه ق درگذشت‌.
گفته مي‌شود او براي اين‌كه در خدمت حاجي بكتاش (بنيان‌گذار افسانه‌اي فرقه‌ٴ بكتاشيه‌؛ متوفاي 1337 ـ 738/1338؟ ه ق‌) باشد، به قيرشهر (در بخش ديگري از آناطولي واقع در بخش وسطاي قيزيل ايرماق‌) رفت‌. در هر حال او در آن شهر مي‌زيست و درحدود 730 ه ق‌ منظومه‌ٴ معروفش غريب‌نامه يا معارف‌نامه را در آن شهر به‌انجام رساند.
هدف اين منظومه تعليم تصوف است و عاشق پاشا، اگر نخستين شاعر ترك نبوده‌، نخستين‌ مربي تصوف به زبان و شعر تركي است‌. منظومه‌ٴ او را اغلب ديوان عاشق پاشا مي‌نامند، ولي در واقع ديوان نيست‌، بلكه منظومه‌ٴ واحدي است‌، در 10 باب و هر باب شامل 10 داستان‌، اين‌ منظومه نمونه‌ٴ جالبي از عرفان عددي (اسرار اعداد) است‌، كه در آن زمان در شرق و غرب رواج‌ داشت و در آن داستان باب اول درباره‌ٴ توحيد است‌. باب دوم درباب عدد 2 و الي‌ٰ آخر. مثلاً

Lexicon :Freytag, 1, 287. .1