انتقال معرفت را به دست مي‌آورد. ژان دوپروويل رساله‌ٴ جراحي شخص گم‌نامي به نام آبه پوترل‌ را ترجمه كرد؛ پي‌ير پاريسي مزامير، سياست ارسطو و تسليات بوئتيوس را شرح كرد؛ بيشتر فعاليت پي‌ير در قبرس بود.
اعتبار زبان فرانسه از آنجا معلوم مي‌شود كه مكتوبات سِنِكا به لوسيليوس‌، به دست يك‌ ايتاليايي ناشناس (بارتولوميو سيگينولفو؟)، براي شارل دوم (شاه ناپل تا سال 1309)، به زبان‌ فرانسه ترجمه شد.
آرنوي كنكمپوايي بيشتر به عنوان مترجم آثار مربوط به احكام نجوم از عبري به لاتيني‌ معروف است‌، ولي چنين آثاري را از لاتيني به فرانسه هم ترجمه كرده است‌. كتاب ديگري در اخترگويي از گويدو بُ-ناتي را نيكولا دولاهورب به فرانسه ترجمه كرد.
آثار تاريخي متعددي از قديم و سده‌هاي ميانه را ژان دو وينيه ترجمه كرد. برخي از اين‌ ترجمه‌ها به خاطر تفصيلشان اهميت دارند (مانند آيينه تاريخ‌، ونسان دو بووه‌) و برخي به خاطر اين‌كه متن اصلي آنها گم شده است‌. آنها روي‌هم‌رفته‌، مجموعه‌ٴ تاريخي جالبي را به زبان فرانسه‌ تشكيل مي‌دهند. با اين همه‌، به‌زودي تحت‌الشعاع ترجمه‌ٴ پي‌ير بارسوير از ده مقاله‌ٴ ليوي قرار گرفتند. اين ترجمه پس از نيمه‌ٴ سده‌ٴ چهاردهم (1350 - 1355) صورت گرفت‌، ولي بارسوير درواقع به نيمه‌ٴ اول قرن تعلق داشت و در حدود 1290 زاده شده بود.
3. از لاتيني به ايتاليايي‌. ترجمه‌ٴ تادئو آلدروتي از اخلاق ارسطو به زبان ايتاليايي‌، كه دانته بدان‌ تاخته (برزخ‌، 1، 10)، احتمالاً متعلق به سده‌ٴ سيزدهم است‌، گرچه تادئو تا 1303 زنده بود كار او مورد تقليد قرار نگرفت‌.
4. از لاتيني به هلندي‌. ياكوب فان مايرلانت‌، پدر ادبيات هلندي‌، در سال 1299 درگذشت و از خود مجموعه‌ٴ بزرگي باقي گذاشت كه از زبان‌هاي لاتيني و فرانسه به فلاندري ترجمه كرده بود. آنچه به همين اندازه اهميت دارد، اين است كه او شاگرداني هم‌چون فيليپ اوتنبروك و لودويك‌ فان فِلتهِم تربيت كرد و آنان ترجمه‌ٴ آزاد او را از آيينه‌ٴ تاريخ دنبال كردند.
5 . از لاتيني به آلماني‌. نخستين نويسندگان بزرگ آثار علمي به زبان‌هاي آلماني و فرانسه‌، يعني كنراد مگنبرگي (حدود 1309 - 1374) و نيكول اورام (حدود 1323 - 1382) تقريباً معاصر يكديگر بودند. گرچه دومي جوان‌تر از آن بود كه در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم جاي گيرد، در عوض‌، دو اثر مهم كنراد متعلق به نيمه‌ٴ اول قرن است‌. اين دو كتاب را مي‌توان ترجمه‌هاي‌ آزادي از آثار لاتيني توماس كانتمپري و جان هاليوودي دانست‌.
6 . از لاتيني به ايسلندي‌. هاوكر ارلندسُ-ن قاضي نروژي‌، كتاب حساب آلكساندر ويلديويي را، كه از معروف‌ترين كتاب‌هاي سده‌هاي ميانه در نوع خود بود، به ايسلندي ترجمه كرد.
7. از لاتيني به يوناني‌. پيش از اين از ترجمه‌هاي فراواني كه ماكسيموس پلانودِس انجام داده‌