دوم سدهٴ دهم مي‌پردازد، بايد كارش را با مراجعه به مفاتيح‌العلوم‌، رسائل اخوان الصفا، و الفهرست‌ آغاز كند.
همين عصر شاهد فعاليت دو دايرةالمعارف‌نويس چيني بود. ووشو قديم‌ترين دايرةالمعارف‌ چيني را به نام شيه لئي فو تأليف كرد و از تهيه‌كنندگان يكي از مهم‌ترين دايرةالمعارف‌ها بود، به‌ نام تئاتي - پئينگ‌يو - لان‌، كه توسط لي‌فانگ تحرير شد. شيه لئي فو سي مجلد بود، تئائي پئينگ‌ يك هزار مجلد و شامل چكيدهٴ 1,690 اثر كه قسمت اعظم آنها اينك در دست نيست‌.

4. رياضيات و نجوم اسلامي‌، لاتيني‌، چيني‌، و ژاپني‌. تمام كارهاي خلاق در حوزهٴ اسلام صورت‌ گرفت‌. رياضي‌دانان اسلامي چندان زياد بودند كه براي تبيين مطلب ناچارم آنان را به سه گروه‌ تقسيم كنم -- علماي حساب‌، جبردانان و هندسه‌دانان‌؛ منجمان و مثلثات‌دانان‌؛ اخترگويان‌.

حاسبان‌، جبردانان و هندسه‌دانان‌: بهتر است اين فقره را با شرح مختصري در باب پيش‌رفت‌ ارقام هندي آغاز كنيم‌. مقارن اواسط سدهٴ دهم‌، نوع خاصي از اين ارقام موسوم به ارقام غُباري در اسپانياي مسلمان به كار مي‌رفت‌. صورت عربي شرقي در يك كتيبهٴ مصري متعلق به 960 - 961 نشان داده شده است‌. مطهر بن طاهر مقدسي يك عدد ده رقمي را به كمك اين ارقام نوشت‌.
قديم‌ترين نمونهٴ لاتيني اين ارقام در يك نسخهٴ خطي به دست آمده‌، كه در 976 در نزديكي‌ لوگروفيو در بخش مسيحي اسپانيا نوشته شده است‌.
ابوجعفر خازن شرح‌هايي بر مقالهٴ دهم اصول اقليدس و بر آثار ديگر نوشت‌، و معادلهٴ درجه‌ سوم ماهاني را حل كرد. صاغاني تحقيقاتي در تثليت زاويه انجام داد. نظيف‌بن يُمْن مقالهٴ دهم‌ اصول اقليدس را ترجمه كرد. منجم بزرگ ابوالوفا شروحي بر آثار اقليدس‌، ديوفانتوس و خوارزمي‌، و رساله‌هايي در رياضيات و هندسه نوشت‌، و به حل برخي مسائل هندسي و جبري‌ پرداخت‌. ابوالفتح ترجمهٴ عربي مخروطات آپولونيس را اصلاح كرد و شرحي بر پنج مقالهٴ اول آن‌ نوشت‌. كوهي به مسايل ارشميدس و آپولونيوس كه به معادلات بالاتر منجر مي‌شد توجه‌ خاصي داشت‌، و برخي راه‌حل‌هاي عالي كشف كرد و در آنها به بحث پرداخت‌. سَجْزي هم در همان مسير كار مي‌كرد، او تحقيق خاصي در قطوع مخروطي انجام داد، و يك ابزار هندسي براي‌ تثليت زاويه به دست آورد. خجندي كه بيشتر به عنوان منجم شهرت داشت‌، ثابت كرد مجموع‌ دو عدد مكعب نمي‌تواند يك عدد مكعب باشد. مَسْلَمه بن احمد مجريطي رساله‌اي در حساب‌ بازرگاني تأليف كرد و اعداد متحاب را مورد مطالعه قرار داد. (اين مي‌تواند تأييد كند كه او با رسائل اخوان الصفا آشنايي داشته‌، چون اينان به نظريهٴ اعداد علاقهٴ خاصي داشتند -- كه نتيجهٴ طبيعي تمايلات نوافلاطونيان بود).

منجمان و مثلثات‌دانان‌: درست در آغاز اين عصر يكي از بهترين منجمان اسلامي را مي‌بينيم‌: عبدالرحمن صوفي كه صورالكواكب را براساس رصدهاي خودش تأليف كرد. ابن الاعلم هم‌