ديگري آن را نوشته بود. او هم‌چنين تاريخ منظوم انگلستان را از زمان حضرت نوح تا سال‌1307نوشت‌. سپس مايكل نُرثگيتي رساله‌ٴ معروف‌تري را درباره‌ٴ فضايل و رذايل از لوران‌ دومينيكي تحت عنوان مناسب پشيماني عقل به انگليسي ترجمه كرد. سرانجام به آثار ريچارد رول مي‌رسيم‌، كه اگر نيش وجدان را هم از ميانشان كنار بگذاريم باز هم قابل توجه است‌. رول‌ به‌يك اندازه با انگليسي و لاتيني آشنايي داشت و برخي آثارش به هر دو زبان در دست است‌؛ به‌آساني نمي‌توان گفت او خودش آنها را به هر دو زبان نوشته يا نخست كدام‌يك را نوشته است‌.
جالب است كه مهم‌ترين‌، اگر نه همه‌ٴ آثار منثور انگليسي درخور ذكر در اين عصر كتاب‌هاي‌ اخلاقي و ديني‌اند. احساس مي‌شد مردم عادي داراي روحي هستند كه بايد نجاتش داد و اين كار تنها از زبان انگليسي برمي‌آيد.

10. هلندي‌

واژه‌ٴ هلندي Dutch در اينجا براي مشخص كردن هلندي و فلاندري هر دو به‌كار رفته است‌، علي‌رغم اين‌كه اين دو واژه امروز براي ناميدن لهجه‌هاي شمالي و جنوبي زبان مكتوب واحدي‌ به‌كار مي‌رود كه نام رسمي آن Netherlandish است‌.1 دليل انتخاب واژه‌ٴ هلندي براي زبان‌ مكتوب اين است كه اولاً، اين يك واژه‌ٴ قرون وسطايي است‌. يعني بنيان‌گذار ادبيات اين زبان‌ ياكوب فان مايرلانت (سيزدهم ـ 2) را ((پدر همه‌ٴ شاعران هلندي‌)) مي‌ناميدند. واژه‌ٴ Dietsch (و تبديلات آن Dutch ,Duitsch ,Deutsch)) از diet مشتق شده است (به معني مردم‌، توده‌). زبان هلندي زبان مردم بود، دربرابر لاتيني كه زبان درس‌خوانده‌ها به‌شمار مي‌رفت‌. تنها در اواسط سده‌ٴ شانزدهم بود كه واژه‌ٴ Nederlandsch جانشين Dietsch شد.2 در وهله‌ٴ دوم Dutch واژه‌اي است كه انگليسيان با آن آشناترند.
متأسفانه ممكن است واژه‌ٴ Dutch با Deutsch اشتباه شود، ولي اين اشتباه به جنبه‌هاي‌ تاريخي مربوط مي‌شود. بي‌شك لهجه‌هاي هلندي خيلي به لهجه‌هاي آلماني سفلا نزديك‌اند كه‌ قديم‌ترين يادگار آنها هلياند (منجي‌) است و آن منظومه‌اي است به ساكسوني قديم درباره‌ٴ زندگي‌ مسيح و درحدود سال 835 تأليف شده است‌.
ياكوب فان مايرلانت‌، كه در حدود 1299 درگذشت‌، زبان هلندي را به مقام والايي ارتقا داده‌

1. دستور زبان بسيار عالي كه موٴلف در كودكي مي‌خواند (Nederlandsche spraakkunst (150 p. Gent 1894 تأليف Jozef Vercoullie بود و هنوز آن نسخه‌ٴ حاشيه‌نويسي شده را حفظ كرده است‌.
2. ژوس لامبرشت گنتي (متوفا حدود 1556) در سال 1549 كتابي منتشر كرد، تحت عنوان Nederlandsche spellinghe كه در سال 1882 انجمن دوستداران‌ كتاب فلاندر از آن يك چاپ عكسي فراهم ساخت‌. اين كتاب نه‌تنها از دستورزبان‌، بلكه از رسم‌الخط و آواشناسي هم بحث مي‌كند. لامبرشت از پيش‌گامان‌ آواشناسي علمي‌بود.