3) اصلاح آموزش و پرورش در قلمرو مسيحيت‌، كه گواه آن رشد مستمر دانشگاه‌ها و تدوين‌ بسياري رساله‌هاي تخصصي بود.
4) پيدايش فلسفه‌ٴ تومايي كه تا امروز، فلسفه‌ٴ رسمي كليساي كاتوليك رومي باقي ماند.
5) تكميل نهايي آيين قبّاله‌، با فرض اين كه كتاب زُهْر در اواخر سده‌، تأليف شده باشد. بحث‌ از اين مطلب به صورت كاري علمي ظاهراً عجيب است‌، ولي با توجه به زمان اوضاع و احوال‌ واقعاً چنين بود، و اين واقعيت مورد نظر نيست كه در جهت غلطي سير مي‌كرد. تأثير آن بر افكار يهود عظيم بود، ولو بيشتر مضر بود.
6) تدوين رساله‌هاي متعدد دايرةالمعارفي به لاتيني‌، فرانسه‌، ايتاليايي‌، كاتالونيايي‌، هلندي‌، يوناني‌، سرياني‌، عربي‌، عبري‌، فارسي‌، چيني و غيره‌. البته اين اقدامات پيش‌رفت نبود، بلكه‌ بيشتر انتشار معلومات بود، كه با رشد فن‌آوري‌، تجارت‌، و دموكراسي به نحو چشمگيري‌ تشديد مي‌شد.
7*) آغاز كار و فلسفه‌ٴ تجربي به وسيله‌ٴ كساني از قبيل پير غريب‌، پير اوليوي‌، پدروي‌ اسپانيايي‌، ويلانووايي‌، رامون لول‌، بيكن‌، آلبرت كبير، و غيره‌.
8) توسعه‌ٴ حكمت طبيعي به وسيله‌ٴ بيكن و آلبرت كبير.
9) كار نجومي و رياضي كوشو ـ چينگ و يانگ هوئي‌.
10) بررسي و اصلاح رياضيات و اخترشناسي يوناني به وسيله‌ٴ نصيرالدين طوسي و مكتب‌ مراغه‌.
11*) تكميل مثلثات به صورت شعبه‌ٴ جداگانه‌ٴ رياضيات در رساله‌ٴ شكل‌القطاع نصيرالدين‌.
12*) پيروزي اخترشناسي بطليموس بر بطروجي در قلمرو اسلام و مسيحيت‌، ولي با آگاهي روزافزوني نسبت به نارسايي‌هاي آن با پيش‌رفت آرام رصدهاي نجومي‌.
13*) زيج‌هاي آلفونسي و ايلخاني در حدود 1272.
14*) تجارب پير غريب در مورد مغناطيس در 1269.
15*) نخستين نظريه‌ٴ صحيح درباره‌ٴ رنگين‌كمان از قطب‌الدين شيرازي‌.
16*) اختراع عينك در اواخر سده‌ٴ سيزدهم‌، در شمال ايتاليا.
17) بحث راجر بيكن درباره‌ٴ اصول فيزيك (نيرو، كنش از راه دور، خلاٴ، و غيره‌).
18) بحث پير اوليوي درباره‌ٴ قوه‌ٴ رانش (جنبش‌مايه‌).
19*) اختراع باروت (؟)
20) ادامه‌ٴ رشد كيمياگري عربي‌؛ اصول و روش‌هاي اساسي آن اينك كاملاً در قلمرو لاتيني‌ شناخته شده بود.
21*) قديمي‌ترين نقشه‌هاي دريايي معمولي در باختر.