جاكومو دي دوندي

پزشك‌، مكانيكدان و منجم ايتاليايي‌، از بنيان‌گذاران گرمابه‌شناسي‌. پيش از سال 1293 و نه‌1298 در پادوا زاده شد و در سال 1359 درگذشت‌. در سال 1313 به پزشكي شهرداري كوجا انتخاب شد. مقارن سال 1342 در پادوا به تدريس پزشكي مشغول بود.
جاكومو يك ساعت مكانيكي طراحي كرد كه آنتونيوي پادوايي آن را ساخت و در سال‌1344 توسط اوبرتينوي كارارايي فرمانرواي آن شهر در برج ورودي كاخ پارارا قرار داده‌شد. اين‌ يك ساعت خودكار پيچيده‌اي بود كه احتمالاً سر ساعت زنگ مي‌زد. اين ساعت چنان مورد توجه واقع شد كه طراح آن جاكوموي ساعت‌ساز لقب گرفت‌، نامي كه در بازماندگانش باقي ماند. آن را نبايد با ساعت ديگري اشتباه كرد كه اندكي بعد توسط پسرش جوواني (نك‌) ساخته و در پاويا كار گذاشته شد. ساعت قديمي را در سال 1390، ميلاني‌ها خراب كردند؛ بي‌شك‌، اين‌ يكي از نخستين ساعت‌هاي روي برج بوده كه ذكر شده‌است (و در بالا درباره‌اش بحث كرده‌ايم‌).
مفصل‌ترين اثر جاكومو كتابي است حاوي تعداد زيادي نسخه‌هاي پزشكي كه بيشتر از منابع‌ يوناني و عربي اقتباس شده است‌. اين كتاب به چهار بخش اصلي تقسيم شده‌: 1) دمل‌هاي‌ چركي (37 فصل‌)؛ 2) ضرب ديدگي و شكستگي (8 فصل‌)؛ 3) زخم‌هاي خارجي (12 فصل‌)؛ 4) زخم‌هاي عفوني (20 فصل‌). كتاب پس از سال 1358 تكميل شده است‌. اين كتاب و هم‌چنين موٴلف آن را جامع پادوايي ناميده‌اند، شايد به‌خاطر جامع براشاي گيلِلمو كوروي (سيزدهم‌ ـ2).
جاكومو كتابي هم نوشت به نام پلانتاريوم‌، كه نوعي زيج براساس زيج آلفونسي بود، به‌صورتي ساده‌تر و براساس نصف‌النهار پادوا. اين كتاب را نبايد با زيج پسرش اشتباه كرد كه به‌ همين نام بود. زيج جاكومو از آن لحاظ اهميت دارد كه پروسدوچيمو دو بلدوماندي (حدود 1375ـ1428)، كتاب خود را از آن اقتباس كرده است‌.
جاكومو رساله‌ٴ مختصري هم در چهار بخش درباره‌ٴ علل نمك‌هاي موجود در آب نوشت‌: 1) اجسام مختلف موجود در آب‌؛ 2) علت وجود نمك در آب‌؛ 3) روش استخراج نمك از آب‌؛ 4) خلوص نمك چشمه‌هاي نزديك پادوا (احتمالاً در آبانو). از قرار معلوم جاكومو نخستين‌ كسي بود كه استخراج املاح از چشمه‌هاي آب معدني را براي كاربردهاي پزشكي توصيه كرد.
جاكومو رساله‌اي در باب كشندها (جزرومد) نوشت و در آن جزرو مد را به جرم‌هاي آسماني‌ نسبت داد و نه‌تنها ناشي از تأثير ماه و خورشيد دانست‌، بلكه زهره و مشتري را هم در وقتي كه به‌ خورشيد و ماه نزديك شوند در پيدايش جزرومد موٴثر شمرد. در يك روز معمولي‌، در چهار موقع اين تأثير در حداقل است‌: ظهر، غروب‌، نيمه‌شب و سپيده‌دم‌؛ و در حد واسط اين چهار موقع در حداكثر است‌. تغييرات جزرومد ناشي از تغيير نسبي موضع ماه و خورشيد دانسته شده