مانوي كه از مجراي تائويي يا بودايي انتشار يافت ـ ممكن خواهد شد. هم‌چنان كه مي‌بينيد احتمالات فراوان است‌.
بهتر است آخري را بررسي كنيم‌. تيودوروس باركوني كه در زماني نامعلوم برآمد (سده‌ٴ هفتم‌ تا نهم‌) در كتاب تفاسير آگاهي‌هايي درباره‌ٴ جهان‌شناسي مانوي داده است‌.1
هم‌چنان كه خاطرنشان شد، مانويان به شرق رانده شدند و افكار علمي خود را هم مانند عقايد دينيشان با خود به آن ديار بردند، تذكره‌ٴ قديم تائويي حاوي دو رساله‌ٴ مانوي است‌ (مقدمه‌، ج‌1، ص 322)؛ رساله‌ٴ ديگري از آن به‌صورت يك سوتراي بودايي به‌دست ما رسيده‌ است‌.2
يك منجم مانوي در سال 719 به چين رسيد و گفته شده تأثير زيادي در نجوم چين به جاي‌ گذاشت‌. به نظر مي‌رسد نفوذ مانويت همراه با نيروي سياسي اُيغورها افزايش و كاهش يافت‌. از اوايل سده‌ٴ هشتم به بعد پيروان ماني به قدر كافي زياد و مورد نفرت بودند كه آزار و پيگرد تازه‌اي‌ را برانگيزند؛ چندين فرمان از سوي امپراتور بر ضد آنان صادر شد، در سال 732 از سوي شوان‌ تسونگ‌، در حدود 769 از سوي تاي‌تسونگ‌، در حدود 843 از سوي وو تسونگ (مقدمه‌، ج‌1، ص 544). اين پيگرد آخري به‌ويژه جدي بود، بااين همه‌، مانويت به صورت پنهاني دست كم تا پايان سلسله‌ٴ مينگ باقي ماند.3
نوشته‌هاي بودايي ساير انديشه‌هاي رياضي و جهان شناسي داراي منشأ هندي را هم انتقال‌ داد. يكي از ويژگي‌هاي آنها تأكيدشان بر استفاده از اعداد خيالي بسيار بزرگ (10^50 و بالاتر) و اشاره به اندازه‌ها و زمانهاي بسيار بزرگ و بسيار كوچك و امثال آن بود. ذهن هندي عاشق بازي‌

1. بايد درج 1 مقدمه در اين باره سخن مي‌گفتم و احتمالاً بدان سبب از آن چشم پوشيدم كه از لحاظ زماني نمي‌دانستم بايد در كجا قرار گيرد. اين رساله چاپ‌ شده است‌.

Henri Pognon: nscriptions mandaites des coupes de Khouabir.Appendice II, Extraits du Livre des scholies (p. 181-93, (Paris 1898Franz Cumont: Rcherches sur le Manicheisme. I, La cosmogonie manichenne d' apres Theodore bar Khonji (80 (p., Bruxelles 1908). Baumstark(p. 218, 1922 ).

2.Edouard Chavannes et Paul Pelliot: Un traite manicheen retouve en Chine , traduit et annote (Journal asiatique 18, 499-617, 1911; 1, 99-19, 261-394, 1913)

يادداشتي اساسي و كامل (354 صفحه‌): شامل متن چيني و بسياري اسناد مانوي‌ چيني ديگر. اين سوتراي بودايي ـ مانوي بدون عنوان و ديباچه است و به‌سبك سده‌ٴ هشتم نوشته شده و يكي از نسخه‌هاي خطي آن را پليو در سال 1908 م در تون هوانگ يافته است‌. هم‌چنين نك . (Pelliot: Mo-ni et les Manicheens (Journal asiatique 3, 461-70, 1914 . در زبان چيني سده‌هاي ميانه به مانويت‌ ming chiao (دين روشنايي‌) مي‌گفتند.
Couling p. 235, 1917 .3