(به‌خط يوناني‌). هيچ‌كدام شامل كلمات عربي نيست‌، گرچه چنين كلماتي در دو نسخه‌ٴ خطي‌ پاريس مربوط به سده‌ٴ بعدي ديده مي‌شود (شماره‌هاي 14، 22). صدور حكم كلي درمورد نسخه‌هاي خطي پاريس خطرناك است و تا وقتي همه‌ٴ نسخه‌هاي خطي گياه‌شناسي يوناني‌ مربوط به سده‌ٴ چهاردهم به همين شيوه بررسي نشده باشد، بايد صبر كرد. اگر فصل گياه‌شناسي‌ كتاب‌هاي تاريخ طبيعي‌، عجايب‌المخلوقات و دايرةالمعارف‌هاي سابق‌الذكر (در بررسي‌هاي‌ كلي‌) و هم‌چنين مطالب گياه‌شناسي مختلفي از قبيل آنچه در تفسيرهاي كتاب مقدس وجود دارد در نظر گرفته شوند، آثار گياه‌شناسي به يوناني و زبان‌هاي ديگر فزوني چشم‌گيري خواهد يافت‌. اين كار بايد در كتابي كه منحصراً مربوط به تاريخ گياه‌شناسي است‌، انجام گيرد، ولي ما مي‌دانيم‌ كه خواننده درمورد استفاده از اين فهرست ما و در داوري خويش آزادي كامل خواهد داشت‌.
همه‌ٴ اين متن‌ها ــ لاتيني‌، فرانسوي‌، انگليسي‌، هلندي‌، يوناني و غيره ــ از لحاظ زبان‌شناسي‌ جالب‌تر از گياه‌شناسي‌اند. اين به‌ويژه درمورد متن‌هاي غيرلاتيني بيشتر صادق است‌، زيرا در آنها نام گياهان به قديم‌ترين صورت‌هاي مكتوبشان ثبت شده است‌. ولي ممكن است مطالعه‌ٴ تطبيقي تعدادي از اين متن‌ها و بررسي دقيقشان برخي واقعيت‌ها را آشكار سازد كه مورد علاقه‌ٴ مورخ گياه‌شناسي باشد.
اغلب اين متن‌ها حاوي داده‌هايي است كه محققان فرهنگ عامه و مورخان تاريخچه‌ٴ خرافات درپي آن‌اند. اين به ويژه ممكن است در مورد برخي متن‌هاي يوناني صادق باشد، كه در آنها باورهاي عجيب مربوط به گياهان و مناسب‌ترين راه گردآوري آنها در طي قرن‌ها به بهترين‌ صورتي حفظ شده بود. دولات (1936، 1938) رواج دانش و باورهاي باستاني را در سده‌هاي‌ ميانه ثابت كرده‌، اگرچه سنت‌هاي غيرمسيحي در پس ِ آرايه‌هاي مسيحي پنهان شده بود.
سنت‌هاي چيني در پن تسئائو مجسم شده بود، كه يكسره روش آنها را دنبال مي‌كرد. در آغاز سده‌ٴ چهاردهم پن تسئائوهاي زيادي به‌صورت خطي و چاپي در دست بود. نخستين گياه‌نامه‌ٴ ((چاپ‌)) باسمه‌اي‌،1 يعني كئاي پائو شيانگ ـ تينگ‌پن ـ تسئائو به سال 973 مربوط است و پن‌

1. به‌اين خاطر واژه‌ٴ چاپ را مشخص كرده‌ام‌، كه نسخه‌هاي خطي پن تسئائو از زمان‌هاي قديم‌تر وجود داشت‌. دكتر هومل به من نوشت (واشينگتن 11 اكتبر 1941): ((قطعاتي از نسخه‌هاي خطي گياه‌نامه‌هاي قديم‌تر از اين تاريخ وجود دارد. در ميان طومارهاي كشف‌شده در سال 1907 در تونهوانگ‌، كانسو، گياه‌نامه‌اي موجود است‌، كه اينك در كتاب‌خانه‌ٴ ملي پاريس نگه‌داري مي‌شود و باب 10 شين ـ شيو پن ـ تسئائو است و به‌وسيله‌ٴ لي چي و ديگران در سال 659م‌ به‌فرمان امپراتور تأليف شده است (مقدمه‌، ج 1، ص 484، 528). به‌گفته‌ٴ كتاب‌شناس ما آقاي وانگ چونگ ـ مين نسخه‌ٴ تونهوانگ درحوالي سال‌هاي 667 ـ 669م تهيه شده است‌. هم‌چنين او مي‌گويد كه بخشي از اين كتاب در ژاپن وجود دارد كه در سال 731م كتابت شده‌؛ و در ميان طومارهاي تونهوانگ موجود در موزه‌ٴ بريتانيا بخشي از باب 17 همين كتاب وجود دارد.
در ميان طومارهاي موزه‌ٴ بريتانيا، بخشي هم از شيه‌ـ ليائو پن ـ تسئائو تأليف منگ شن وجود دارد، پليو مي‌گويد كه اين كتاب در سال 706 تأليف شده و موٴلف‌ در سال 713 مرده است‌. پن تسئائوي ديگري از سال 739 را پليو و هاگرتي گزارش كرده‌اند.))