فصل سي‌و يكم‌

عصر مسعودي‌
(نيمهٴ اول سدهٴ دهم‌)

الف‌. نظري به علم در نيمهٴ اول سدهٴ دهم‌. ب‌. زمينهٴ ديني‌. ج‌. زمينهٴ فرهنگي در يهوديت و اسلام‌. د. رياضيات و نجوم‌ اسلامي‌، بيزانسي و چيني‌. ه . فيزيك‌، كيمياگري و فن‌آوري بيزانسي‌، اسلامي‌، و چيني‌. و. گياه‌شناسي انگليسي و اسلامي‌. ز. جغرافياي اسلامي و ژاپني‌. ح‌. طب انگليسي‌، بيزانسي‌، و عربي‌. ط. تاريخ‌نويسي لاتيني‌، عربي‌، و چيني‌. ي‌.قانون لاتيني‌، بربري‌، و ژاپني‌؛ جامعه‌شناسي اسلامي‌. يا. زبان‌شناسي عبري و عربي‌.

الف‌. نظري به علم در نيمهٴ اول سدهٴ دهم‌

1. تفوق سرشار فرهنگ اسلامي در سدهٴ دهم نيز ادامه يافت‌. البته‌، اين تفوق بيش از هر زماني احساس مي‌شد؛ و اين نه فقط از آن رو بود كه بزرگ‌ترين رجال علم از مسلمين بودند، بلكه هم از آن رو كه اثرات فرهنگي اساساً داراي خصلت تراكمي است‌. در اوايل قرن‌، يا به هر حال در اواسط آن‌، تجلي دانش اسلامي حتي در غرب چنان بود كه هر اثر عربي تازه تا حدودي‌ از اعتباري برخوردار مي‌شد كه مجموع اين آثار كسب كرده بود. با اطمينان به اين كه زبان‌هاي‌ ديگر هم از قبيل لاتيني‌، يوناني و عبري مورد استفادهٴ علما قرار مي‌گرفت‌، آثاري كه به آن زبان‌ها نوشته مي‌شد، حاوي چيز تازه‌اي نبود؛ و در زمينهٴ علوم‌، مانند هر زمينهٴ ديگر، وقتي پيش‌رفت‌ در يك زمينه متوقف مي‌شود، در راستاهاي ديگر نيز عقب‌نشيني آغاز مي‌شود. همهٴ كشف‌هاي‌ تازه و تعاليم نو به عربي انتشار مي‌يافت‌. عجيب است كه زبان قرآن وسيله‌اي بين‌المللي براي‌ تعالي علم شد.

2. زمينهٴ ديني‌. متن مكتوب كتب مقدس عبري و تلفظ صحيح آنها سرانجام در نيمهٴ اول سدهٴ دهم به دست بِن عاشر جَليلي تثبيت شد. كار مشابهي‌، با موفقيتي كمتر، به وسيلهٴ بن نفتالي‌ انجام شد. متون چاپي تورات عبري در اصل از روي متن بن عاشر صورت مي‌گيرد.