ساعت شماره گذاري شده از 9 تا 4 (نيمشب تا نيمروز)؛ 3) يك رشته‌ٴ 12 ساعتي كه به‌ترتيب از موش (تسو) تا گراز(هاي‌) مرتب شده است‌. ازاين‌رو رواج ساعت مكانيكي در خاوردور بيش از غرب مسيحي موجب اختلال در كاربرد اين ساعت شده است‌. اين امر كه چينيان (و ژاپنيان‌) ساعت مكانيكي را ابداع نكردند، اصلاً نبايد موجب شگفتي ما شود؛ جالب‌تر اين است كه آنان‌ سرانجام‌، آن را اقتباس كردند. اين را تنها مي‌توان ناشي از ضرورت اقتباس روش زندگي غرب‌ دانست كه بر آنان تحميل شده است‌.1

3. اسلحه‌، زره و مسبار
اسلحه

در فصل هفتم بيان كرديم كه اسلحه‌ٴ گرم اولين بار در ربع دوم سده‌ٴ چهاردهم ابداع و به كار برده‌ شد. برشمردن كامل همه‌ٴ موضوعات مفصل و خسته‌كننده خواهد بود. تنها چندتايي را ذكر خواهيم كرد كه نظرم را جلب كرده است‌. اين فهرست را هرچند كامل نيست‌، با استفاده از فلدهاوس (1914) و راتگن (1928) به آساني مي‌توان گسترش داد.
در اواسط سده‌ٴ چهاردهم ((مسابقه‌ٴ تسليحاتي‌)) ديگر آغاز شده بود، هرچند نخست بسيار كند بود. انگلستان از قاره‌ٴ اروپا عقب‌تر بود. يعني از فلاندر و آلمان كه فن فلزكاري در آنها خيلي‌ پيش‌رفته بود. ¿ يادداشت مربوط به مسبارسازي و يادگارهاي برنجين (چهاردهم ـ 1).
ولي از ويليام آلدگيت (در لندن‌) برنج‌ساز و توپ‌ريز در سال‌هاي 1335ـ1360، و از جان‌ بيكر توپ‌ريز خبرهايي مي‌شنويم كه در همان زمان مشغول ساختن و تعمير توپ‌ها بوده است‌. در سال 1360 پاتريك بيكر جانشين او شد و در سال 1370 ويليام بيكر جانشين پاتريك‌. در سال‌هاي 1382ـ1388 ويليام كمان‌هاي بلند و توپ مي‌ساخته است‌. اين نشان‌دهنده‌ٴ پايداري‌ سلاح‌هاي قديمي‌تر است و حاكي از ناكارآمد بودن نسبي سلاح‌هاي تازه‌.
توپ‌ريزان ديگري هم در انگلستان سرگرم كار بودند؛ فهرست زير مقايسه‌اي از بهاي چند قلم‌ كالا در سال 1375 و پنج قرن پس از آن (1865) است‌:

قیمت هر ﭘوند | لیره | شیلینگ | ﭘنس | لیره | شیلینگ | ﭘنس
آهن | 2 | 10 | 0 | 0 | 0 | 1.5
فولاد | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 9
« فلز توﭖ ریز » | 8 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0
سرب | 4 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2
باروت | 50 | 0 | 0 | 0 | 0 | 7

1. امروزه ساعت‌هاي كامپيوتري و مكانيكي ژاپني و چيني بازارهاي جهان را قبضه كرده‌اند. ــ م‌.