يعقوب بن ماهر (مئير، مَخير، ماخِر) بن تبّون‌1

رياضيدان‌، اخترشناس‌، و جانورشناس يهودي پرونسي‌. از بزرگ‌ترين مترجمان آثار علمي عربي‌ به عبري‌، كه به ترجمه‌ٴ يكي از آنها به زبان لاتيني هم كمك كرد. احتمالاً در حدود 1236، در مارسي زاده شد؛ نوه‌ٴ مترجم بزرگ سمويل بن يهودا بن تِبّون بود (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ سيزدهم‌)؛ در لونل تحصيل كرد و در مونپليه برآمد، و در حدود 1304، در آن جا از دنيا رفت‌. او را نبي‌2 لقب‌ دادند. از هواداران سرسخت ابن ميمون كه اقليت يهودي مونپليه را هم در شمار آنان درآورد.
در اخترشناسي هم به همان اندازه شهرت داشت و بسياري از اخترشناسان بزرگ سده‌ٴ شانزدهم‌، از او نام برده‌اند، از قبيل كُپرنيك‌، اراسموس‌، رينهولت‌، كريستف‌، كلاويوس‌، كپلر. زيجي براساس طول مونپليه و از آغاز مارس سال 1300 به بعد، تدوين كرد. اين زيج كه فقط اقتباس از زيج زرقالي بود (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ يازدهم‌) وبه عبري نوشته شده بود به زودي به لاتيني‌ برگردانده شد و رواج زيادي يافت‌.
اثر ديگر او اهميت بيشتري دارد، و آن رساله‌اي است در توصيف ابزاري كه خود ساخته بود به نام ربع جديد3 (يا ربع يهودي‌). اين رساله را او در سال 1290 (يا 1293، 1288) به زبان‌ عبري نوشته است‌. او ابزار خود را ربع اسرائيل ناميد، (با اشاره به باب 23 آيه‌ٴ 10 كتاب اعداد و نام خودش يعقوب‌) اين متن الف‌) طالع عجيبي داشت‌. ب‌) آرمانگو پسر بلز، آن را به لاتيني‌ ترجمه كرد (مونپليه‌، 1299). در 1301، يعقوب نسخه‌ٴ اصلاح‌شده‌اي از آن فراهم ساخت‌، كه‌ اصل عبري آن گم شده‌، ولي يك ترجمه‌ٴ لاتيني از آن در دست است‌. ج‌) در اين اثنا، پير سنت‌ اومري ترجمه يا اصلاح لاتيني ديگري از آن در پاريس فراهم كرد. د) هر دو متن (ب‌) و (ج‌) دوباره به عبري ترجمه شد. ولي مطلب بدين جا تمام نمي‌شود. ترجمه‌ها و شرح‌هاي لاتيني‌ ديگري وجود دارد كه حاكي از شهرت فوق‌العاده‌ٴ اين اثر است‌.
ممكن است اصطلاح ربع جديد4 در برابر ربع قديم‌5 رابرت انگليسي (حدود 1276)، به‌كار رفته است‌. ربعي كه يعقوب ساخته بود، با آن تفاوت كلي داشت‌، خيلي كامل‌تر بود، و مي‌توانست به جاي اسطرلاب به‌كار رود، از اين رو، ربع قديم را تحت‌الشعاع قرار داد. همين‌ مطلب را مي‌توان در مورد رساله‌هاي مربوط به توصيف آن وسيله گفت‌. رساله‌ٴ يعقوب كاملاً با رساله‌ٴ رابرت فرق داشت‌.
مقدمه‌اي بر رساله‌ٴ حساب ابراهيم برحيه (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌) و يادداشتي درباره‌ٴ محاسبه‌ٴ قوس‌هاي مستخرج از مجسطي و ضميمه‌ٴ همان رساله بدو منسوب است‌.

Jacob ben Mahir ibn Tibbon .1
Prophet, Don Profiat, Prophatius (Profacius) .2
Roba' Yisrael .3
quadrans novus .4
quadrans vetus .5