مجموعه قوانين تازهٴ روم از 452 تا 450 به وسيلهٴ ده تن از شيوخ‌1 (قانون‌گذاران دهگانه‌2) فراهم‌ و به الواح دوازده‌گانه موسوم شد.3

ك‌. زبان‌شناسي يوناني‌، سانسكريت و چيني‌

دربارهٴ زبان‌شناسي يوناني نك به يادداشت من راجع به پروتاگوراس در فقرهٴ ب‌.

زبان‌شناسي سانسكريت -- ياسكا

ياسكا4 در حدود سدهٴ پنجم ق م در هند برآمد.5 او نحوي هندو و شارح وداها بود. از نحويان‌ بسياري كه پس از وي آمدند، تنها پانيني‌6 بر وي پيشي گرفت‌. اثر عمدهٴ او نيروكتا7 نام دارد كه‌ شرحي بر وداهاست‌، و در آن ملاحظات علم‌الاشتقاقي چشم‌گير است‌. اصطلاحات نحوي او و پانيني در اصل يكسان است‌.8

واژه‌نامه نگاري چيني‌

بنا بر روايت چيني‌، نخستين واژه‌نامهٴ آنان به اِرح يا9 موسوم بوده است (نزديك به معيار)، كه‌ برخي آن را به امير چو10 منسوب دانسته‌اند (سدهٴ دوازدهم ق م‌)، ولي غالباً اين واژه نامه را اثر تسه هسيا11، از شاگردان كنفوسيوس‌، دانسته‌اند كه در 507 زاده شد. چوهسي‌12 گويد كه حتي‌ بعد از آن تأليف شده است‌. اين كتاب اول بار به وسيلهٴ كوئو پئو13 (نك نيمهٴ اول سدهٴ چهارم‌)

patricians .1
decemviri legibus scribundis .2
3 .چون اين قوانين در دوازده لوحه تدوين شده بود. ده لوحه پيش از پايان 451 و دوتاي ديگر كه حاوي مواد الحاقي بود، در 450 تدوين شد.
Yaska .4
5 .يعني در آغاز عصر سوترا.
Panini .6
7 Nirukta. ، به معني علم‌الاشتقاق‌، يكي از شش طبقهٴ ودانگا (اجزاي ودا) يا تفاسير وداست‌. متن ريگ‌ودا، كه نيروكتا براساس آن نوشته شده در اصل تقريباً با متن ما يكسان است‌.
8 .الفباي براهمي زبان سانسكريت تقريباً در سدهٴ پنجم وجود داشت و تاكنون بدون تغيير مانده است‌. اين الفبا براساس الفباي سامي است‌، ولي به جاي 22 حرف 46 حرف دارد، يعني تمام اصوات زبان در آن نشان داده شده است‌. حروف براساس يك روش علمي طبقه‌بندي شده است‌. از لحاظ صوتي اين الفبا بر الفباي ما مزيت دارد.
Erh Ya .9
Chou .10
Tzu Hsia .11
Chu Hsi .12
Kuo P'o .13