ميلاد سروده شده‌؛ و مقارن نيمهٴ سدهٴ هشتم پيش از ميلاد، اگرنه زودتر، تا حدودي به صورت‌ امروزي خود درآمده است‌. اندكي پس از آن‌، پيش از پايان سدهٴ هشتم‌، منظومهٴ يوناني ديگري‌ ظهور كرد، كارها و روزهاي هزيود1، كه دربارهٴ كشاورزي و دريانوردي يونانيان و راجع به افكار بدوي آنان در بسياري موضوعات‌، معلومات بهتري به ما عرضه مي‌كند.

3. نخستين انبياي عبري و يك شاه بزرگ‌. در همين ايام در كشور ديگري كه از يونان چندان دور نبود، يعني در يهوديه‌، پيش‌رفتي كاملاً از نوعي ديگر به وقوع پيوست‌. اين اختلاف به وسيلهٴ پولس رسول در رسالهٴ اولش به قرنطيان (باب اول‌، آيهٴ 22) به خوبي تشريح شده است‌: ((يهود آيتي مي‌خواهند و يونانيان در پي حكمت‌اند.)) نخستين آثار يوناني اشعار تعليمي است‌، ولي‌ قديم‌ترين اظهارات عبري نبوت‌هاست‌. يونانيان به‌طور عمده به معارف تحصّلي علاقه دارند، و عبريان به روحانيات و مكاشفه‌. اينان انديشهٴ توحيد2 را پيش كشيدند، كه مي‌توان يك فرضيهٴ علمي‌اش شمرد. قديم‌ترين انبياي عبري‌، عاموس (اوج آوازه‌اش در حوالي 765 تا 750) را مي‌توان مؤسس توحيد دانست‌. كار او به وسيلهٴ هوشع (حدود 750 تا 734)، ميكاه (حدود 745 تا 700) و اشعيا (حدود 740 تا 700) دنبال شد. فعاليت اين انبيا بر اثر مساعي مرد اهل‌ عمل‌تري تحكيم شد، و او حزقيا شاه يهوديه بود (حدود 719 تا 690) كه آرمان‌هاي آنان را تأييد كرد و موجب شد تا كارهاي عمومي بزرگي صورت گيرد. بركه (قنات‌) شلعام كه به فرمان وي‌ ساخته شد، يكي از شاه‌كارهاي مهندسي بود.

4. قانون مصري‌. مقارن اواخر همان ايام‌، يك شاه مصري به نام بوكهوريس‌3 فرزانه قانون‌ كشورش را اصلاح كرد. ما از روي روايات يوناني اين را مي‌دانيم‌. ظاهراً اين اصلاحات در قانون‌گذاري يوناني تأثير كرده و حلقهٴ گران‌بهايي را در تاريخ اقوام يوناني به وجود آورده است‌.

ب‌. قديم‌ترين يادگارهاي اروپا

هومر4

او بزرگ‌ترين شاعر حماسي‌، و ((مربي يونان‌)) (افلاطون گويد كه يونانيان او را به حق چنين‌ مي‌ناميدند) است‌. ممكن نيست دقيقاً بتوان تعيين كرد كه در كجا مي‌زيسته است‌. احتمال دارد او يك يوناني اروپايي باشد تا اهل يونيه‌، زيرا احتمالاً در سدهٴ نهم مي‌زيسته است‌، يعني پيش از مهاجرنشين شدن آسياي صغير. اين موضوع كه ايلياد و اديسه از اولين يادگارهاي ادبيات يوناني‌

Heziod .1
Monotheism .2
Bocchoris .3
4 .نويسنده در اينجا املاي يوناني Homeros را آورده‌، كه در ترجمه املاي يوناني اسامي بنا بر ملاحظات چندي حذف مي‌شود. - م‌.