همهٴ اميال پيشين آيين بودايي را دربر مي‌گرفت‌؛ از اين رو عجيب نيست كه در زمان خود تقريباً دايهٴ همهٴ مذاهبي شد كه پس از آن در ژاپن پديد آمد. اين التقاط آن چنان وسيع بود كه شينتو را هم دربر گرفت‌. مسلماً، دنگيو يكي از منابع هونچي -- سوئيجاكو1، يعني آيين اصلي ريوبو -- شينتوست‌2.
اينك (حدود 1917) مذهب تندائي به وسيلهٴ 4,711 معبد (از مجموع 72,191 معبد) ارائه‌ مي‌شود.

كوبو دائيشي‌

كوبو دائيشي لقب پس از مرگ اوست كه در 921 به وي داده شد و بدان شهرت يافت‌. دائيشي‌ لقبي افتخاري است كه مي‌توان به استاد بزرگ ترجمه‌اش كرد. نام خانوادگي‌اش سائيكي‌3 بود؛ در 19 سالگي لقب ديني كوكائي‌4 را به دست آورد. در 774 در بيوبو -- گا -- اوراي‌5 سانوكي‌6 زاده‌ شد؛ از 804 تا 806 به چين رفت‌؛ در 816 در كوه كويا7 منزوي شد8 و در 835 در همان جا درگذشت‌. بودايي ژاپني‌، نحوي‌، متكلم‌، هنرمند، قديس‌. از بنيان‌گذاران تمدن ژاپن‌. او صدها تصوير و آرمان‌هاي چن‌ين تسونگ (مكتب سخن راست‌) را از چين به ارمغان برد.9 بدين‌ترتيب‌، مذهب شينگون‌، يعني يكي از رايج‌ترين مذاهب بودايي ژاپن را ايجاد كرد. مذهب شينگون‌ فوق‌العاده جامع و التقاطي است‌، كه آن را مي‌توان با مذهب مسيحي غنوسي مقايسه كرد. اين‌ مذهب عالي‌ترين مطالب نظري را با خام‌ترين خرافات و لفاظي‌هاي متصوفه درهم آميخته‌ است‌. همين خود نام مذهب‌، حاكي از خرافه‌پرستي لفظي است‌. چون ((سخن راست‌)) كلمه‌اي‌ است كه داراي اثر جادويي مي‌باشد (مانتراي هندي‌). اين مذهب اينك (در حدود 1917) سومين مذهب بزرگ ژاپن است كه (از مجموع 72,191 معبد) 12,717 معبد را در اختيار دارد.
كوبو را از بنيان‌گذاران ريوبو -- شينتو يا شينتوي دو طرفه هم دانسته‌اند، آييني كه مي‌گويد خدايان شينتو مظهر خدايان بودايي هستند و بدين‌ترتيب بودايي و شينتو دو جنبهٴ مختلف يك‌ دين واحد است‌. اين آيين تا سدهٴ هيجدهم دوام يافت‌، تا اين كه باستان‌شناسان درصدد ترويج‌ شينتوي خالص برآمدند. از 1868 به بعد شينتو تنها دين رسمي ژاپن شد.

1 honchi-suijaku. ، هونچي به معني زادگاه است‌. سوئيجا كو، يعني گذرگاه‌. هند زادگاه خدايان شينتوست‌، و ژاپن گذرگاهشان‌.
2 .يادداشت مرا راجع به گيوگي (نيمهٴ سدهٴ هشتم‌) و كوبو در پايين ببينيد.
Saiki .3
Kukai .4
Byobu-ga-ura .5
Sanuki .6
Koya .7
8 .كويا -- سان در كي ئي‌. كنگو بو -- جي قديم‌ترين و مهم‌ترين معبد آن كوهستان در 816 به وسيلهٴ كوبو ايجاد شد.
9 .يعني مانتراي هندي را كه در سدهٴ هشتم در چين رواج يافت‌. اين مذهب اكنون در چين نادر است‌. (يادداشت مرا راجع به آيين بودايي چيني در نيمهٴ اول‌ سدهٴ هشتم ببينيد).