و. جغرافياي بيزانسي‌، لاتيني‌، سرياني و چيني‌

عجايب‌المخلوقات آيتيكوس‌

عجايب‌المخلوقات آيتيكوس‌1 كتاب عجايب‌المخلوقاتي منسوب به آيتيكوس‌2 ايستر، يا ايسترياكوس‌3 از يونانيان ايستريا، يا از ((سكا))ها كه تصور مي‌شود سفرهاي زيادي كرده‌. متن‌ يوناني مفقود شده و ما آن را تنها از طريق ترجمهٴ مختصر لاتيني مي‌شناسيم كه به وسيلهٴ پرسبيتر هيرونيموس نامي صورت گرفته‌، و او احتمالاً در سدهٴ هفتم برآمده است‌.4 در متن‌ لاتيني ايزيدور اشبيلي ذكر شده‌5. نمونهٴ خوبي است از اطلاعات جغرافيايي بي‌اساس در آن روزگار.

جغرافي‌دان ناشناس راوِنايي‌

عجايب‌المخلوقات‌6 در پنج كتاب در اواسط سدهٴ هفتم به وسيلهٴ كشيش ناشناسي تأليف شده‌ است‌. مبناي اين اثر بر كتاب مقدس‌، آثار بطليموس‌، نقشهٴ پويتينگر (؟)، آثار اوروسيوس‌، يوردانس‌، ايزيدور و غيره است‌. از بسياري جهات مشروح‌ترين اثري است كه در اوايل قرون‌ وسطي در غرب تأليف شده است‌. يادداشت مرا راجع به گويدو (نيمهٴ اول سدهٴ دوازدهم‌) ببينيد.

وانگ هسوان - تسه‌

وانگ هسوان - تسه‌7 در حدود 643 تا 664 برآمد. سياست‌مدار و سياح چيني كه چهار بار به‌ هند (ماگادا) سفر كرد: بار اول‌، در 643 از طريق نپال‌، بار دوم در 646 تا 648، كه درضمن آن‌ غاصب تاج و تخت ماگادا را با خود به اسارت آورد، بار سوم در 657 تا 661، و بار چهارم در 663 - 64. او پيش از 666 كتابي نوشت به نام آيين سفر در هند مركزي‌8 در 10 فصل‌. اين اثر مفقود شده ولي قطعاتي از آن در دايرةالمعارف بودايي تائو - شيه (668) باقي است‌. اثري در باب‌ تاريخ رسمي اميرنشين‌هاي غربي (در اينجا يعني هند) كه در 666 تأليف شده‌، مبتني بر گزارش‌هاي وانگ هسوان - تسه‌، و هسوان تسانگ بوده است‌.

Cosmography of Aethicus .1
2 .يا Ethicus ، يعني حكيم (؟).
Istriacus .3
4 .ظاهراً او را با قديس جروم يكي دانسته‌اند.
5 .اين اثر را نبايد با اثر ديگري به همين نام اشتباه كرد كه Alex. Riese در( Geographi lat. min. (71-103, Heilbronn 1978 منتشر كرده است‌. متن ريِز با آثار ديگري از يوليوس (خطيب‌) و اوروسيوس (نيمهٴ اول سدهٴ پنجم‌) اشتباه شده است‌.
Cosmographia .6
Wang Hsuan-ts'e .7
Chung-t'ion-chu-kuo .8