يب‌. يهوديان مصري‌

اسعد مَحَلّي‌

اسعدالدين يعقوب‌بن اسحاق محلي يهودي‌، در المحله بين قاهره و دمياط زاده شد. پزشك‌ يهودي مصري كه ابن ابي اُصيبِعه او را سخت ستوده است‌. وي در پاييز سال 1201، به دمشق‌ رفت‌، مدتي در آن جا اقامت كرد و با پزشكان بومي به ويژه صدقه‌بن منجع سامري به مباحثه‌ پرداخت‌. پس از بازگشت به قاهره فوت كرد. آثار متعدد طبي به زبان عربي نوشت‌. مقالة في قوانين‌ الطبايب‌؛ كتاب النَزْه‌، حاوي سوٴالات طبي از صدقه‌بن منجع‌؛ و غيره‌.

داودبن سليمان‌

سديدالدين ابوالفضل داودبن سليمان‌بن ابوالبيان اسرائيلي‌، قرائي مصري‌، در حدود 1161 ـ 1170، زاده شد؛ بيش از 80 سال داشت كه در قاهره فوت كرد. از معروف‌ترين پزشكان مصري‌ عصر خويش‌، شاگرد ابن جامع (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌) و ابوالفضائل ابن ناقد، كحال مصري‌ (وفات‌: 1188 ـ 1189)، پزشك سلطان سيف‌الدين ابوبكر عادل ايوبي (سلطنتش 1199 ـ 1218)؛ استاد بزرگ بيمارستان ناصري قاهره‌. در 1236 ـ 1237، هنوز سرگرم تدريس بود و ابن‌ ابي اُصيبِعه نزد وي تحصيل مي‌كرد، به هر صورت ابن ابي اُصيبِعه چنان با تحسين از وي ياد مي‌كند كه حاكي از يك‌چنين ارتباطي است‌. وي قراباديني به زبان عربي تأليف كرد به نام الدستور المارستانية. ابن ابي اُصيبِعه دستور را نزد موٴلف آن خواند و به تصحيحش كمك كرد. كوهين عطار (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌)، از آن در مقام بهترين كتاب در نوع خود سخن مي‌گويد. او رساله‌اي هم‌ در شرح اسباب و علامات جالينوس نوشت‌.
الدستور المارستانية به پزشك قرائي ديگري از اهالي قاهره به نام ابن مدور (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌) منسوب است‌. از سوي ديگر، رسالة المُجَرًبات او را از تأليفات داود بن سليمان مي‌دانند.

يج‌. سامريان‌

صَدَقه‌بن مُنَجَع‌

حكيم صَدَقه‌بن ابوالفرج مُنَجَع‌بن صَدَقه‌، سامري دمشقي‌، پزشك و حكيم الهي سامري‌، پزشك‌ ملك اشرف سلطان ايوبي بين‌النهرين از 1210 تا 1230، يا (و) (سيف‌الدين‌) عادل سلطان‌ دمشق از 1196، و مصر از 1199 تا 1218. در 1223 ـ 1224، در حران فوت كرد. تفسيري بر تورات و برخي آثار ديني و پزشكي به زبان عربي نوشت‌. آثار پزشكي او عبارت است از: 1) تعليق في الطب درباره‌ٴ بيماري‌ها و علامت‌هاي آنها؛ 2) شرح فصول بقراط، ناتمام‌؛ 3) مقاله في‌ الاسمأ الادوية؛ 4) پاسخ سوٴالات اسعد مَحَلّي‌.