ز. چين و كُره

در اثناي اين عصر كه شاهد زوال سلسله‌ٴ يوآن و آغاز سلسله‌ٴ مينگ پس از هرج و مرج بسيار بود، مورخان كار خود را در كمال خونسردي دنبال كردند. بهترين نمونه‌ٴ سنّت تاريخ‌نگاري در اواسط قرن‌، كار تئو ـ تئوي مغول بود كه تاريخ‌هاي رسمي سلسله‌هاي سونگ‌، ليائو و چين‌، يعني‌ تاريخ‌هاي بيست تا بيست و دوم از تاريخ‌هاي بيست و شش گانه را اصلاح كرد. از آن‌جا كه او با روزگار خودش سروكاري نداشت‌؛ بلكه به سال‌هاي 906 تا 1279 پرداخته بود؛ شايد به‌آساني‌ توانسته بود از هرج و مرج موجود در اطراف خويش جدا شود؛ ولي او نه‌تنها يك مورخ‌، بلكه‌ وزير كشور بود و يكي از قربانيان اوضاعي كه خود از مسببان آن به‌شمار مي‌رفت‌؛ باوجود وفاداري‌اش به آخرين امپراتور مغول‌، دوبار مغضوب و در سال 1355 اعدام شد.
به محض استقرار سلسله‌ٴ مينگ فرمان داده شد تا گزارش‌هاي مربوط به سلسله‌ٴ منقرض‌شده‌ اصلاح گردد. سونگ لي‌ين‌، وانگ وئي و لي شان ـ چئانگ‌، يوآن شيه را تحرير كردند. احتمالاً بهترين فرد اين گروه سونگ لي‌ين بود كه به نظر مي‌رسد روح نقد و تحليل رشديافته‌اي داشت‌.
نخستين وظيفه‌ٴ مورخان دوران مينگ انتشار گزارش‌هاي سلسله‌ٴ يوآن بود؛ وظيفه‌ٴ ديگرشان‌ تدوين سال‌نامه‌ها و گردآوري اسنادي بود براي امكان‌پذير ساختن تأليف تاريخ سلسله‌ٴ مينگ‌ پس از سقوط آن‌. وو هاي از سوي فرمان‌روايان مينگ عهده‌دار وظيفه‌ٴ اخير گرديد. وي به‌عنوان‌ يك كنفوسيوسي مهاجم شهرت يافت‌، كه مي‌شود گفت نشانه‌ٴ شغل او بود. تمام سنّت‌ تاريخ‌نگاري اساساً داراي گرايش‌هاي مبارزه‌جويانه‌ٴ كنفوسيوسي بود و با پارسايي بودايي و خرافات تائويي سر سازگاري نداشت‌.
تأليف فرهنگ‌هاي جغرافيايي ( ¿ فصل اول‌) با امور اداري و تاريخ‌نگاري و بي‌شك با سرشماري پيوند نزديكي داشت‌. مي‌دانيم كه براي سرشماري سراسري در دوازدهم دسامبر سال‌1370 فرمان داده شد و براثر حادثه‌ٴ عجيبي يك رونوشت برگ سرشماري با مهرهايش مدت‌ چهار قرن در خانواده‌ٴ شخصي به نام چانگ سونگ باقي ماند، تا در فرهنگ جغرافيايي تأليف‌ هوچو در حدود 1774 نقل شد و يك نسخه‌ٴ خطي از آن اينك در كتاب‌خانه‌ٴ كنگره است‌ (ش 24). از توصيفي كه آرتور هومل كرده (گزارش كتاب‌خانه‌ٴ كنگره براي سال 1940، ص 158 ـ 159) ترجمه‌ٴ اين مقررات بسيار دقيق را نقل مي‌كنيم‌: ((در دوازدهم دسامبر 1370 ديوان ماليات‌ به فرمان امپراتور مستحضر شد به اين‌كه كشور اينك قرين آرامش است‌، ولي دولت اطلاع دقيقي‌ از ميزان جمعيت ندارد؛ بنابراين به مقامات بالا دستور داده شد اوراق سرشماري را به تعداد زياد تهيه كنند، طوري كه سرشماري از سراسر قلمرو امپراتوري ميسر گردد. هريك از مأموران ماليه‌ بايد به مقامات محلي دستور دهد تا آنان به نوبه‌ٴ خود همه‌ٴ افراد زير نظر خود را وادارند يك