درضمن چينيان نخستين منجماني بودند كه دريافتند سمت‌گيري دنباله‌ٴ ستارگان دنباله‌دار به‌سوي خورشيد است‌. در سال‌نامه‌هاي تئانگ مطلبي است درباره‌ٴ ستاره‌ٴ دنباله‌داري كه در بيست و دوم مارس سال 837 ، و روزهاي بعد، ديده شد. ((به‌طور كلي‌، وقتي ستاره‌ٴ دنباله‌دار صبح پديدار مي‌شود، دنباله‌ٴ آن به‌سوي غرب است و هنگامي كه در شامگاه ظهور مي‌كند، در جهت شرق‌؛ اين يك قاعده‌ٴ ثابت است‌.)) نخستين كسي كه با بيان و تصوير نشان داد كه نه‌تنها جهت دنباله‌ٴ ستاره به‌سوي خورشيد است‌، بلكه جهت آن منطبق بر شعاع حامل است‌، پتروس‌ آپيانوس در سال 1532 بود. نام چيني ستاره‌ٴ دنباله‌دار ((ستاره‌ٴ جارو)) است‌، سوئي شينگ يا سائو چو شينگ‌.

ز. كره

اندكي پس از استقرار سلسله‌ٴ لي‌، در سال 1392، فعاليت نجومي بيشتري انجام گرفت‌. در سال‌1394 تقويم و زيج تازه‌اي استخراج شد و در سال 1395 يك نقشه‌ٴ مسطح سماوي تهيه و بر روي سنگ حكاكي شد. نسخه‌هايي از آن شاه‌كار در دست است و به ما امكان مي‌دهد اطلاعات‌ كافي از معلومات منجمان كره‌اي درباره‌ٴ ستارگان در پايان سده‌ٴ چهاردهم‌، داشته باشيم‌. نقشه‌ٴ سال 1395 براساس رصدهاي تازه نبود. بلكه در آن كوركورانه از سرمشق‌هاي قديم چيني پيروي‌ كرده بودند.

ز. فيزيك‌، صنعت‌، موسيقي

همان ترتيب قسمت ((ز)) در فصل اول در اين‌جا هم دنبال خواهد شد. يعني براساس مرزهاي‌ جغرافيايي يا سياسي طبقه‌بندي نشده‌، بلكه براساس موضوعات تنظيم گرديده است‌.
از كانيگري و متالورژي در فقره‌ٴ زمين‌شناسي در قسمت دهم بحث خواهدشد.
دوازده فقره‌ٴ اين بخش عبارت است از: 1) نورشناسي و نورشناسي جوي‌؛ 2) اوزان و مقياسات‌؛ 3) مغناطيس‌؛ 4) ساعت‌هاي مكانيكي‌؛ 5) اسلحه و زره‌؛ مسبار؛ 6) چاپ‌؛ 7) تعادل‌ مايعات‌؛ 8) آب‌راهه‌ها؛ 9) نظريات مكانيكي‌؛ 10) بحث‌هاي مربوط به خلاٴ؛ 11) اصلاحات‌ فني و اثرات اجتماعي آنها؛ 12) نظريه‌ٴ موسيقي‌.

1. نورشناسي و نورشناسي جوي

بحث در مسائل نور و هواشناسي به‌وسيله‌ٴ هر شارحي دنبال شد. جوانه‌هاي آن در همه‌جا ديده‌ مي‌شود و فهرست كاملي از آنها بسيار مفصل و خالي از فايده خواهدبود. هر كتاب علمي يك