و. جغرافياي چيني‌

يك افسانهٴ جغرافيايي از پايان سدهٴ پنجم‌

تاريخ سلسلهٴ ليانگ (502 - 557) حاوي شرح بسيار عجيبي است (فصل 54) كه براساس آن‌ راهبي بودايي موسوم به هوئي - شن‌1 در سال 499 پس از سفري طولاني به شرق بازگشت‌2. او به كشوري رسيد به نام فو سانگ‌3 كه داستان‌هاي شگفتي از آن مي‌گويد. هوئي‌شن در پايان‌ گزارشش مي‌گويد كه مردم آن كشور تا سال 458 با آيين بودا آشنا نبودند، تا در آن هنگام پنج‌ راهب از جي‌پين (كابل‌) آمدند و آنان را تبليغ كردند.
كشور اسرارآميز فوسانگ را، كه به نام يك درخت موسوم شده‌، محققان نه تنها با ژاپن و جزاير ديگر اقيانوس آرام‌، بلكه با امريكا نيز مطابقت داده‌اند، مخصوصاً با كاليفرنيا، مكزيك‌، و پرو. درخت فوسانگ را هم با يك درخت چيني از خانوادهٴ پنيركيان‌4، يا مدافعان نظريهٴ مربوط به امريكا، با نوعي از كاكتوس يا صبر زرد5 يكي دانسته‌اند.
مي‌توان تجسم كرد اين شرح‌، براي كساني كه هم‌چون كودكان به داستان‌هاي شگفت‌انگيز علاقه‌اي فوق‌العاده دارند، تا چه حد تحريض‌كننده بوده باشد: آمريكا بيش از هزار سال پيش از كلمب توسط راهبان بودايي كشف شد! متأسفانه‌، به هيچ‌روي چيزي براي تأييد آن در دست نيست‌.
هوئي - شن ممكن است ((لافزني تمام عيار)) باشد. يا اگر هم واقعاً به شرق سفر كرده باشد، اين سفر احتمالاً به يكي از جزاير اقيانوس آرام بوده است‌.

ز. تاريخ‌نويسي لاتيني و سنگالي‌

پروسپر آكويتانيايي‌

تيرو پروسپر6 در حدود 390 زاده شد و در حدود 463 درگذشت‌. متكلم و مورخ مسيحي‌. او وقايع‌نامه‌اي نوشت (وقايع‌نامهٴ كنسولي‌7) كه تاريخ قديس جروم را تا 445، و بعدها تا 455 ادامه‌ مي‌داد.8 با اين حال‌، بيشتر وقت و نيروي او صرف تبليغ ديني مي‌شد (برضد پلاگيانيگري و شبه پلاگيانيگري‌).9

Hui-shen .1
2 .اين گزارش به وسيلهٴ Ma Tuan-lin (نيمهٴ دوم سدهٴ سيزدهم‌) و مورخان ديگر تكرار شد و شاعران چيني بدان شاخ و برگ دادند.
Fu sang .3
malvaceous .4
aloe .5
Tiro Prosper .6
Chronicon consulare .7
8 .در مورد 30 سال آخر يگانه يا مهم‌ترين مأخذ اطلاعات ماست‌.
9 .مهم‌ترين اثر او از اين قبيل‌، منظومه‌اي است (در 1002 بيت شش وتدي‌) موسوم به در باب ناسپاسان كه گيزو آن را يكي از مهم‌ترين منظومه‌هاي فلسفي‌ مسيحي دانسته است‌. يادداشت مرا راجع به پلاگيانيگري در فصل پيشين ببينيد.