كه چگونه چنين افكاري ممكن بود از جانب چنان مرد فرزانه‌اي ابراز گردد، به‌ويژه تركيب آنها، چون بر پايه‌ٴ اين باور قديس توما طرق تملك پول محدودتر و دشوارتر از تملك انسان بود. برده‌ توليد سود مي‌كرد، چون فرزندان بردگان يا رعايا هم در اسارت بودند، ولي بهره بردن از پول‌ مجاز نبود. به كار انداختن پول گناه بود، ولي به كار گرفتن و برده كردن انسان براي تمام عمر، هم‌ خودش و هم فرزندانش‌، مشروع بود.
اصول حكومت قديس توما با كتاب‌هاي متعددي از همان قبيل دنبال شد. اجيديوي رُمي‌ براي فيليپ خوب‌، شاه آينده‌ٴ فرانسه‌، رساله‌اي به همان نام نوشت‌. رساله‌ٴ اجيديو رواج زيادي‌ يافت و فوراً به زبان‌هاي فرانسه‌، عبري‌، ايتاليايي‌، اسپانيايي‌، كاتالونيايي‌، انگليسي‌، پرتغالي و هلندي ترجمه شد. دو رساله‌ٴ ديگر از همين عصر، وجود دارد به همان مضمون و از نويسندگان‌ ناشناس‌: آگاهي درباره‌ٴ حكومت‌، و آموزش كشورداري‌. گيللموس در برخي آثار ديگرش هم فلسفه‌ٴ توما را براي دفاع از قدرت پاپ مورد استفاده قرار داد.
2. فرانسه‌. دايرةالمعارف ونسان دوبووه در ميان موضوع‌هاي متعدد حاوي خلاصه‌اي از عقيده‌هاي مربوط به حقوق و حكومت است كه عموماً در اواسط سده‌، مورد قبول اروپاي غربي‌ بود. طبعاً اين عقايد مقدم بر قديس توما و فروتر از عقايد او بود. پير اوورني ذيلي بر شرح‌ قديس توما بر سياست ارسطو نوشت‌.
گيوم دوران رساله‌اي درباره‌ٴ حقوق رومي و حقوق شرع‌، و ذيلي بر فتاوي نوشت‌. البته‌ شهرت دوران بيشتر به خاطر رساله‌ٴ ديگري درباره‌ٴ شعاير ديني كاتوليك است‌، كه نخستين اثر چاپي بعد از كتاب مقدس بوده است (1459).
همه‌ٴ اينها معرف گذشته است‌، ولي غير از حقوق رومي و حقوق شرع قانون زنده‌اي‌ وجود داشت كه در جريان تحول بود ــ يعني قانون هر كشور كه ناظر بر رسوم متغير آن كشور بود. برخي از گران‌بهاترين مساعي قرون وسطا، براي تدوين قانون‌نامه‌ها مربوط به همين‌ عصر است‌، و دست كم چهار تاي آنها معرف خلاقيت فرانسه است‌. كتاب پيشه‌هاي تأليف‌ استفان بوالو (حدود 1268)، مجموعه‌ٴ همه‌ٴ رسوم مربوط به اصناف و اتحاديه‌هاي‌ پيشه‌وران پاريس بود. حقوق رومي به صورتي كه در مدرسه‌ٴ بزرگ اورلئان تدريس مي‌شد در اصول مقرره‌ٴ سن لويي و كتاب عدالت توصيف شده است‌، ولي بيشترين و جالب‌ترين‌ قسمت اين آثار نه از حقوق رومي‌، بلكه از قوانين محلي اقتباس شده بود. قواعد مقرره در واقع تلفيقي بود از قوانين آنژو، مَن‌، و اورلئان‌، ولي موٴلف آن كاملاً با حقوق رومي آشنايي‌ داشت‌. رساله‌ٴ ديگري از پير فونتني اهميت كمتري دارد، چون جز تلخيص از آثار ديگران‌ نيست و در اين زمينه هم اهميت و ارزش چنداني ندارد. مهم‌ترين اين آثار كتاب قواعد و آداب بخش بوازي است‌، كه آن را مرهون فيليپ بومانوايي (حدود 1281) هستيم‌. اين اثر از