است به توصيه‌ٴ او بود كه در سال 1413ـ1414، آن ناپاپ مناظره‌هاي طرطوسه (در آراگون‌ نزديك دهانه‌ٴ رود اِبرو) را ميان مسيحيان و يهوديان ترتيب داد. بعداً، ناپاپ او را به آلكانيز و شهرهاي ديگر فرستاد تا ساير يهوديان را تبليغ كند.
گرونيمو دو رساله بر ضد يهود نوشت كه در اولي از ماهيت مسيحايي عيسي دفاع مي‌كند و دومي در باب خطاهاي يهوديان در تلمود است‌. در چاپ سال 1677 (ص 554)، گفته شده كه‌ اين كتاب‌ها اولين بار در سال 1412 انتشار يافت و اين پذيرفتني است‌. سرانجام ويدال‌ بِنوِنيست در قدس‌الاقداس‌، و اسحاق‌بن قالونيموس ناتان در سرزنش فريبكار به آن پاسخ دادند.1
گرونيمو در سال 1419 يا پيش از آن درگذشت‌. پسرش فرانچسكو دو سانتا فه كه در سرقسطه مي‌زيست به توطئه بر ضد مأمور تفتيش عقايد متهم شد و به زندان افتاد و در سال‌1486 در آن‌جا خود را كشت‌. ساير افراد خانواده‌ٴ سانتا فه در راه مسيحي كردن يهوديان در سال‌هاي 1497 و 1499 سوزانده شدند.

سموئيل اسپريال

پزشك يهودي اسپانيايي‌، كه در سده‌هاي چهاردهم و پانزدهم در قرطبه برآمد. او را به‌طور موقت‌ در نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم قرار داده‌ايم‌.
او رساله‌اي در جراحي تقديم به رابي داود هاني جراح به زبان كاتالونيايي يا اسپانيايي و به‌ خط عبري نوشت‌. اين نسخه‌ٴ خطي در كتاب‌خانه‌ٴ واتيكان است و در مورد آن چيزي نمي‌دانم‌، جز آنچه در فهرست قديم آسماني (رم 1756، ص 347، ش 372) آمده است‌. اين نسخه ظاهراً در سده‌ٴ پانزدهم نوشته شده و حاوي دو متن پزشكي ديگر هم هست‌؛ كتاب جراحي شامل 88 برگ است‌. بررسي اين متن بسيار مناسب است‌.

ب ـ3. پرونس ولانگدوك

ويولاي رُدِزي

مردخاي بن يوشع رُدِزي‌. پزشك و اخترگوي يهودي فرانسوي‌.

1. ويدال بن‌لَبي بِنوِنيست رئيس جماعت يهودي سرقسطه بود و به نمايندگي آنان در مناظره‌ٴ طرطوسه شركت كرد. ممكن است او همان دُن فِرِر گرونايي باشد، ولي مسلماً ويدال‌بن‌لَبي دو لا كابالريا، هم‌چنين ويدال بِنوِنيست شاعر آراگوني نيست‌، كه مانند او در سده‌ٴ چهاردهم و پانزدهم برآمد (دايرةالمعارف يهود ج 4، ص 158، 1929). اسحاق‌بن قالونيموس ناتان در سده‌هاي چهاردهم و پانزدهم در آرل و آوينيون برآمد؛ احتمالاً نوه‌ٴ يهودابن سليمان ناتان (مايسترو بُنگوداس‌) مترجم بود و به‌خاطر تأليف چراغ طريقت معروف است‌، كه قديمي‌ترين كشف‌المطالب عبري عهد عتيق است و اولين بار در سال 1523/1524 در ونيز چاپ شد؛ چاپ تازه توسط يوهانس اول بوكستورف‌، بال 1632 (نوباور ـ رِنان ص 583،1893؛ دايرةالمعارف يهود ج 6، ص 628، 1904).