مارتين تروپاوي‌1

او را به اشتباه مارتين لهستاني هم خوانده‌اند. سال‌نامه‌نگار بوهميايي‌. در تروپاوِ سيلزي در يك‌ خانواده‌ٴ بوهميايي زاده شد؛ در پراگ به سلك دومينيكيان درآمد؛ پس از 1265، در رم برآمد و در آن جا پيش‌نماز و توبه‌دهنده‌ٴ پاپ‌ها بود. در 1278، به اسقف اعظمي گنيِزنو منصوب شد، ولي‌ همان سال‌، در راه عزيمت به محل مأموريتش در بولونيا درگذشت‌. عنوان مشهور مارتين لهستاني را احتمالاً از آن رو به وي داده‌اند كه دومينيكيان بوهميا تابع حوزه‌ٴ دومينيكي لهستان بودند.
او فهرستي براي فتواهاي گراتيان تنظيم كرد. تا زمان او، تطبيق زمان پاپ‌ها و شاهان مختلف‌ به وسيله‌ٴ مورخان متعدد انجام شده بود، ولي مارتين جدولي تازه درست كرد كه با وجود ضعف‌ تأليف‌، همه‌ٴ آثار مشابه قبلي را تحت‌الشعاع قرار داد. او اين تأليف را به درخواست كلمنت چهارم‌ (پاپ از 1265 تا 1268) آغاز كرد و نخستين تحرير آن را پيش از مرگ كلمنت به صومعه‌ٴ خويش‌، در پراگ‌، فرستاد. اين يك جدول گاه‌شناسي در دو ستون است كه هر صفحه به نيم سده‌، و هر سطر به يك سال‌، اختصاص دارد. تحرير نهايي تا بعد از 1277، را شامل مي‌شود. هدف‌ تأليف بسيار عادي بود؛ مارتين فقط مي‌خواست اطلاعات مختصري براي استفاده‌ٴ اعضاي‌ شوراي كليسا تهيه كند تا آنان قادر به پيدا كردن زمان صدور هر يك از فتواها يا فهم مطالب تاريخ‌ كليساي پير پرخوار باشند. صرفاً از نظر تاريخ‌نويسي‌، اين تأليف بي‌ارزش‌، يا شايد بد است‌، چون نه‌فقط سطحي‌، بلكه خرافي است و منشأ بسياري از قصه‌ها شده‌؛ مثلاً داستان جوآن پاپ‌ موٴنث را اگر هم معرفي نكرده‌، ولي موجب انتشارش شده است‌. با اين همه‌، بايد به خاطر اشتهار وسيع و نفوذي كه تا سده‌ٴ شانزدهم‌، داشت آن را مورد توجه قرار داد؛ اين كتاب به زبان‌هاي‌ زيادي ترجمه شد؛ حتي ترجمه‌ٴ ارمني آن هم در دست است‌، كه در اين باره ¿ يادداشت مربوط به نرسس باخُن (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم‌).
ذيل‌هاي زيادي بر گاه‌شناسي مارتين نوشته شد؛ از جمله توسط برناردو گويدونيس (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم‌)؛ كه برخي‌، ولو به خاطر اطلاعات محلي موجود در آنها، باارزش‌ترند.

سيمون كِـزايي‌2

سال‌نامه‌نگار مجار. كاتب لاشك سوم چارني‌3 (سياه‌) پادشاه لهستان از 1279 تا 1288. او خود از نژاد مجار بود و تاريخ مجارستان را از روزگار اساطيري نمرود تا 1282 (1290)، به زبان‌ لاتيني نوشت‌؛ باب اول درباره‌ٴ هون‌هاست‌؛ و باب دوم درباره‌ٴ مجارها.

Martin of Troppau, Martinus Polonus, Oppaviensis .1
Simon of Keza .2
Leszek III Czarny .3