1297 م‌) ياد مي‌كند. به نام ملح الملاحة في معرفة الفلاحة؛ او رساله‌اي هم در اسطرلاب نوشته به‌ نام معين الطلاب علي عمل اﻷٴسطرلاب‌. در مقدمه‌اش از نويسندگان ديگري هم نام مي‌برد، از قبيل‌ افلاطون‌، ارسطو، خليل بن احمد (هشتم ـ 2) و شخصي به نام ابن بسّال‌1. ظاهراً با كتاب الفلاحة ابن عوام اشبيلي (دوازدهم ـ 2) آشنايي نداشته و اين نشان مي‌دهد كه كتاب‌هاي كشاورزي به‌ سرعت آثار ديني از غرب به شرق نمي‌آمده‌است‌. ولي اين عجيب نيست‌.

3. عراق و قلمرو مماليك
ابن دُرَيهِم

تاج‌الدين علي بن محمد بن عبدالعزيز بن دريهم تعلبي شافعي موصلي‌. جانورشناس عراقي‌(1312 ـ 1360 م‌/ 712 ـ 763 ه ق‌).
ابن دُرَيهِم در دسامبر سال 1312 م‌/ شعبان 712 ه ق در موصل زاده شد؛ در زادگاهش‌ تحصيل كرد. از پدرش ثروتي به ارث برد. ولي چنان بد از آن نگه‌داري شد، كه وقتي به سن بلوغ‌ رسيد، چندان چيزي دست او را نگرفت‌. به دمشق و قاهره سفر كرد؛ در سال 1348 م‌/ 749 ه ق‌ عازم قاهره شد. اندكي بعد، سلطان الناصر حسن او را براي سفارت به حبشه فرستاد، ولي در دسامبر 1360 م‌/ صفر 763 ه ق در بين راه در قوص بر نيل عليا درگذشت‌. پدر او محمد بن عبدالعزيز بن دريهم رساله‌ٴ منظومي درباب مكاتبات رمزي نوشت به نام‌ اٴرجوزة في المترجَم‌.
اما تاج‌الدين موٴلف غايةالمَغْنَم في‌الاسم اﻷٴعظم و رساله‌اي به نام منافع الحيوان است كه نبايد آن را با رساله‌هاي هم‌نامش اشتباه كرد، به‌ويژه (1) تأليف علي بن عيسي بن علي شاگرد اسحاق‌ بن حنين (نهم ـ 2) و پزشك معتمد (خليفه‌ٴ عباسي 870 ـ 892 ه ق‌)، (2) تأليف عبيدالله بن‌ جبريل بن بختيشوع (يازدهم ـ 1). ولي احتمال دارد اين سه رساله درباره‌ٴ يك موضوع مانند تحريرهاي مختلف يك كتاب باشد.
رساله‌ٴ ابن دريهم در سال 1354 م يا پيش از آن تأليف يا تحرير شده‌است‌. چون نسخه‌اي‌ عالي از آن در كتاب‌خانه‌ٴ اسكوريال (ش 898)، مورخ سوم ربيع‌الاول 755 ه ق در دست است كه‌ با نسخه‌ٴ اصلي تطبيق شده است‌. آن نسخه از زيباترين نسخه‌هاي خطي عربي در اسكوريال‌ است‌. در آن قريب 250 مينياتور وجود دارد كه بر روي زمينه‌اي طلايي ترسيم شده و جانوران را

1. ابوعبدالله محمد بن ابراهيم بن بسال احتمالاً در زمان خاندان بنوذي نون (1035 ـ 1085م‌/ 426 ـ 478 ه ق‌)، در طليطله مي‌زيست‌. كتاب كشاورزي او كه غالباً ابن عوام (دوازدهم ـ2) از آن ياد مي‌كند، به عربي در دست نيست‌، ولي ترجمه‌اي به زبان كاستيلي در يك‌ نسخه‌ٴ خطي اوايل سده‌ٴ پانزدهم در جامع طليطله پيدا شده‌است‌.