پيش از آن‌، به موطن خود بازگشتند. گزارش سفر آنان خيلي كمتر از گزارش هيئت فرانسيسي‌ پيان‌دل كارپيني اهميت دارد.

آندره لونگژوميويي‌1

دومينيكي فرانسوي كه در 1247، همراه آسلين به نزد مغولان غربي رفت‌. در 1248، هنگامي كه‌ سن‌لويي در قبرس بود وي را مأمور كرد تا نزد ايلچيكاداي فرمانده‌ٴ مغول در ايران برود، كسي كه‌ به شاه فرانسه پيش‌نهاد كرده بود تا در برابر مسلمانان با كيوك‌خان متحد شود. آندره همراه با فرستاده‌ٴ مغول به نام داود و ديگران احتمالاً از راه ارمنستان صغير، آناطولي و گرجستان‌، سپس از جنوب درياي خزر و از راه خيوه (خوارزم‌)، تلاس و چيمكنت گذشت و سرانجام‌، در ايميل به اردوي‌ كيوك رسيد. از آنان بد استقبال شد، ولي در 1251، با گزارش خيالي‌، كه در تمايلات مسيحي‌ مغول بسيار مبالغه مي‌كرد، به نزد سن‌لويي بازگشتند. در تلاس زندانيان آلماني را ملاحظه كردند.

ه . مسلمانان شرقي‌

ياقوت‌

شهاب‌الدين ابو عبداللّه ياقوت‌بن عبداللّه حموي بغدادي جهانگرد و از بزرگ‌ترين جغرافيدانان‌ مسلمانان در حدود 1179، از پدر و مادري يوناني در روم (آسياي صغير) زاده شد؛ در 1229، در حلب درگذشت‌.
در جواني به اسارت افتاد و نام ياقوت را بر او نهادند (اغلب نام اشياي قيمتي را بر روي‌ غلامان مي‌نهادند ــ ازقبيل لوٴلوٴ، مرواريد، كافور)، مي‌گويند او بعدها، نام خود را از ياقوت به‌ يعقوب تغيير داد. علت نسبت او به حموي آن است كه بازرگاني از اهالي حما او را در بغداد خريد، وسايل تحصيلش را فراهم ساخت‌، و سرانجام آزادش كرد (1199 ـ 1200). وي به‌ كارهاي تجارتي مختلفي پرداخت و از شام و مصر در غرب تا مرو را در شرق سياحت كرد، با حادثه‌هاي زيادي روبه‌رو شد و مصايب زيادي متحمل گشت‌.
مهم‌ترين تأليفش واژه‌نامه‌اي است جغرافيايي به نام مُعْجَم‌البُلْدان كه در 1218 ـ 1219، هنگام استفاده از كتاب‌خانه‌ٴ غني مرو درصدد تأليف آن برآمد، نخستين نسخه‌ٴ آن را در 1224، در موصل فراهم ساخت و تحرير نهايي را در 1228، در حلب آغاز كرد. مُعْجَم‌البُلْدان از مهم‌ترين‌ آثار عربي است و مجموعه‌اي عظيم از اطلاعات جغرافيايي و تاريخي‌، نژادشناسي‌، و تاريخ‌ طبيعي است‌. كتاب داراي مقدمه‌اي درباره‌ٴ جغرافياي رياضي‌، طبيعي‌، و سياسي‌، اندازه‌ٴ زمين‌،

1 . A. Longjumeau, Alias, Lonciumel (لونگژوميو شهركي است در Seine-et-Oise بين ورساي و كوربه‌).