5. اعضاي فرقه‌هاي رهباني دربرابر روحانيون آزاد. يك تعارض مستمر ديگر، ميان كشيشان‌ عضو فرقه‌هاي رهباني و روحانيون آزاد وجود داشت‌. به خاطر پيروزي‌هاي فراوان فرانسيسيان و دومينيكيان تازه وارد، در دانشگاه‌ها و محل‌هاي ديگر، اين برخورد اجتناب ناپذير فوق‌العاده اوج‌ گرفته بود. هر مشاجره‌ٴ كلامي يا فلسفي ممكن بود ناگهان به زهر اين حسادت‌ها، يا دست كم‌ حسادت ميان فرقه‌هاي رقيب‌، آلوده شود. (و غالباً نيز چنين مي‌شد)
نيازي نيست كه اثرهاي اين رقابت را در زندگي مردم خاطرنشان كنيم‌: حيات معنوي آنان را بيشتر اعضاي فرقه‌هاي رهباني اداره مي‌كردند، كه كرسي‌هاي دانشگاه‌ها در اختيارشان بود و احتمالاً بيش از كشيشان آزاد فرصت انديشيدن و نوشتن داشتند. هرچند كشيشان آزاد هم بي‌كار يا خاموش نبودند. در سده‌ٴ سيزدهم‌، گيوم سنت آموري (متوفا 1272)، نيكولاي ليسيويي‌ (برآمدنش 1270)، ژرار آبه ويلي (متوفا 1271) از موضع آنان دفاع كردند؛ و اين بار كنراد مگنبرگي و ژان‌دوپوئي از جمله كساني بودند كه به دفاع از آن برخاستند. اما، ژان دوپوئي از راهبان شكست خورد، يوحناي بيست و دوم محكومش كرد و در سال 1321 ناچار شد توبه‌ كند. براي او چندان احساس تأسف نمي‌كنيم‌، چون او به شهسواران معبد و حتي به نفس شريفي‌ چون مارگارت پوارِت كوچك‌ترين رحمي نكرد.
انضباط زندگي ديرنشينان اغلب چندان سست شده بود كه گه‌گاه به بي‌بندوباري مي‌كشيد؛ اين اظهار را تعداد زيادي از آثار طنز معاصر آنان تأييد مي‌كند، كه نويسندگانشان نه فقط افراد عادي بلكه در ميانشان كشيشان و راهبان هم بودند. چند نمونه از اين آثار را ذكر خواهيم كرد، نيز كولتن (مجلدهاي 2 و 3، 1927، 1936) اطلاعات بيشتري گرد آورده است‌.
6 . شرح‌هاي كتاب مقدس و مواعظ. هرچند سعي نكرده‌ام به پژوهش در آثار ديني بپردازم‌، نمي‌توانم از ذكر آثاري خودداري كنم كه مردان علم براي تسلي خاطر خويش يا تهذيب ديگران‌ نوشته‌اند و من در ضمن كار خود گه‌گاه بدان‌ها برخورده‌ام‌. شرح‌هاي كتاب مقدس بيش از آن‌ است كه بتوان ذكر كرد، چون تقريباً هر كشيشي تعدادي از آنها را نوشته است‌. تنها كافي است به‌ ذكر نمونه‌هايي بپردازم‌.
يكي از مهم‌ترين نمونه‌هاي آثار ديني اخلاق اُويد است كه در آستانه‌ٴ قرن توسط كرتين لگواز، شاعر اهل شامپاني‌، سروده شد. اين منظومه‌ٴ فرانسوي شش بار مفصل‌تر از مسخ تأليف اويد است‌ و در آن سعي شده از اين منظومه براساس نيازهاي مسيحيان اقتباس شود. اخلاق اويد نمونه‌اي‌ است عالي از تمايل كشيشان به بهره‌برداري از ادبيات كفار براي مقاصد مسيحيت‌.
اكنون به دو تن فرانسيسي مي‌رسيم به نام‌هاي پي‌ير اوريول و ويتال دوفور. پي‌ير رساله‌اي‌ تسلي‌بخش در باب فقر نوشت و دو رساله در دفاع از ((لقاح مطهّر)). (عقيده‌اي كه به‌ويژه نزد فرانسيسيان گرامي‌بود)، ولي معروفترين نوشته‌اش شرحي بود بر كتاب مقدس‌، كه بارها تحت‌