حاوي اطلاعات گران‌بهايي راجع به تاريخ رياضيات است‌. مثلاً به خاطر اوست كه ما از زمان‌ فعاليت ديوفانتوس اطلاع داريم‌.
زوالي كه در بخش اول گفتارم بدان اشاره كردم‌، در اين زمينه كاملاً مشهود است‌. مثلاً تعداد رياضي‌دانان مسلمان كاهش چشم‌گيري يافته‌، و با اين كه به نظر مي‌رسد فعاليت رياضي‌دانان‌ مسيحي تدريجاً بيشتر مي‌شود، هنوز كارشان در چنان سطح نازلي است كه قادر به جبران آن‌ كاهش نيست‌. هنوز برخي از كام‌يابي‌هاي مسلمانان آن زمان فوق‌العاده چشم‌گير است‌. به ترتيب‌ از رياضي‌دانان شرقي و غربي سخن خواهم گفت‌.
كار نجومي مهم در قرطبه صورت گرفت‌. ابن صاعد با كمك منجمان مسلمان و يهودي ديگر به تعدادي رصدهاي نجومي پرداخت‌. اين رصدها براي تأليف زيج تازه‌اي موسوم به زيج‌ طليطلي مورد استفادهٴ زرقالي قرار گرفت و در اروپاي غربي از اعتبار زيادي برخوردار شد. زرقالي‌ نوع جديدي از اسطرلاب اختراع كرد و به تصحيح مسير اوج خورشيد پرداخت‌؛ بدبختانه او از نظريهٴ غلط ((اقبال و ادبار)) اعتدالين دفاع كرد. زيج او، مطابق معمول با مقدمهٴ مشروحي راجع به‌ مثلثات همراه بود. يوسف مؤتمن از سلاطين خاندان بنوهود در سرقسطه‌، حامي بزرگ دانش‌ بود و رساله‌اي در رياضيات نوشت كه سخت مورد تحسين قرار گرفت‌.
با توجه به شرق‌، يگانه رياضي‌دان بزرگ را مي‌يابيم‌، و البته رياضي‌داني بسيار بزرگ‌، يعني‌ عمر خيام‌، شاعر محبوب را. فعاليت او مبين اوج مساعي مسلمين در زمينهٴ جبر است‌. او به‌ طبقه‌بندي بسيار شايستهٴ معادلات دست زد، مثلاً 13 صورت مختلف از معادلات درجه سوم‌ تشكيل داد. او كوشيد تا همهٴ آنها را حل كند و براي تعدادي از آنها راه حل هندسي ارائه كرد. مصادرات و تعاريف اقليدس را مورد تحقيق قرار داد. در 1074 يا اندكي بعد، به خواهش سلطان‌ جلال‌الدين سلجوقي تقويم تازه‌اي استخراج كرد كه صحت خارق‌العاده‌اي داشت‌، شايد بسي‌ بيش از تقويم ما.
غزالي فيلسوف رساله‌اي در حركت و ماهيت ستارگان و خلاصه‌اي از نجوم نوشت‌؛ او اطلاعاتي در باب مربع‌هاي وفقي داشت‌. محمد بن عبدالباقي بغدادي شرحي بر كتاب دهم‌ اقليدس نوشت‌.
هم‌چنان كه ديديم علاقهٴ مجددي به محاسبات چرتكه در غرب مسيحي پديد آمده بود، شواهدي از يك چنين تجددي در چين هم به چشم مي‌خورد. رسالات متعددي از سده‌هاي‌ يازدهم و دوازدهم مربوط است به استفاده از سوان پئان‌، كه شكل چيني چرتكه است‌. نمي‌توان‌ معلوم كرد كه آيا سوان پئان مانند چرتكه‌هاي اروپايي از همان منشأ رومي مشتق شده است يا اختراع مستقلي است‌.
چو - تسئونگ تاريخ تقويم چيني را نوشت و تقويم تازه‌اي ابداع كرد. شن كواي پرنويس كه‌