ج‌. اسپانيا

¿ يادداشت مربوط به آلفونسو ملقب به فرزانه‌.

د. ممالك سفلا

¿ يادداشت‌هاي مربوط به ژيلبر تورني و ويلهلم موربكي‌.

ه . انگلستان‌

براكتون‌

هنري دو براكتون (يا براتون‌)1 حقوقدان انگليسي‌، از بزرگ‌ترين حقوقدانان قرون وسطا، در زماني نامعلوم احتمالاً در دِوُنشاير زاده شد؛ در 1268، در اكستر يا حوالي آن درگذشت‌. مهم‌ترين‌ تأليفش كتابي است درباره‌ٴ قواعد و آداب انگلستان كه بيشتر در اثناي سال‌هاي 1250 و 1256، تأليف شده و ناتمام مانده است‌. اين بيشتر كوششي بود براي تلفيق معلومات تجربي به دست‌ آمده از دادگاه‌هاي انگليس با اصول حقوق رومي به صورتي كه در مدرسه‌ٴ بولونيا به ويژه به‌ وسيله‌ٴ آزو، توصيف شده بود ــ نخستين كوشش براي تلخيص و تدوين حقوق عرفي انگليس‌. اين كتاب تأثير عميقي در رشد حقوق انگليس اعمال كرد، كه بخشي از آن از طريق ادوارد كوك‌(1552 ـ 1634) حقوقدان بزرگ عصر اليزابت‌، بود.
دو تلخيص از كتاب براكتون در دوران پادشاهي ادوارد اول (1272 ـ 1307)، صورت گرفت‌؛ كه اولي به لاتيني‌، و دومي به فرانسه بود. تلخيص لاتيني به نام فلِتا (اشاره به خيابان يا زندان‌ فليت‌؟) در حدود 1290، تأليف شد. ترجمه‌ٴ فرانسه به نام بريتون هم مقارن همان ايام‌، تدوين‌ شد. اين كتاب به نام ادوارد است‌، چنان‌كه گويا قوانين توسط او يا براي او تدوين شده است‌. آن‌ را به ژان دوبرتون اسقف هرفورد (وفات‌: در 1275)، نسبت داده‌اند؛ ولي نام كتاب هم احتمالاً مانند نام براكتون تحريف شده است‌.

و. اروپاي مركزي‌

شوابن‌اشپيگل‌2

مهم‌ترين قانون‌نامه‌ٴ آلمان در قرون وسطا، ساكسن‌اشپيگل (آيينه‌ٴ ساكس‌) بود كه آيك رپگووي در حدود 1230، به لاتيني تأليف كرد و اندكي بعد، خودش آن را به آلماني برگرداند. در ميان‌ قانون‌نامه‌هاي بعدي‌، كه با الهام از آيينه‌ٴ ساكس تأليف شد، يكي دويچن‌اشپيگل بود، كه نه‌فقط

Henry de Bracton (Bratton) .1
Schwabenspiegel .2