در 664 درگذشت‌. بودايي چيني كه 16 سال را در هند گذراند. در 645 به چين بازگشت‌، و 657 كتاب و 150 يادگار با خود به همراه آورد. باقي عمرش صرف ترجمهٴ اين كتاب‌ها و نوشتن شرح‌ سفرهايش شد، موسوم به توصيف ممالك غربي كه در 648 اتمام يافت‌.1 اين كتاب عظيم دوا، يا موكشادوا 2، يعني رشد بيشتر، هم ناميده شده است‌. اين اثر حاوي توصيف تحسين برانگيزي‌ است از تمدن هندي‌، كه ارزش علمي آن بسيار زياد است‌.3
در 647، امپراتور تئائي تسونگ به او فرمان داد (با همكاري علماي تائويي‌) براي شاه كومارا ترجمه‌اي از تائوته چينگ به زبان سانسكريتي فراهم آورد (اين ترجمه مفقود شده‌). نسخه‌اي از ترجمهٴ سوتراي الماس كه به وسيلهٴ هسوان صورت گرفته‌، قديم‌ترين كتاب چيني چاپ شده در ژاپن است‌.

ز. طب بيزانسي‌، هندي‌، چيني و ژاپني‌

تئوفيلوس پروتوسپاتاريوس‌

تئوفيلوس پروتوسپاتاريوس‌4 به معني رئيس نگهبانان امپراتور، در زمان هراكليوس‌ (امپراتوري‌اش از 610 تا 641) در قسطنطنيه برآمد. مؤلف آثار متعدد در طب و وظايف‌الاعضاشناسي‌.5 اثر او در باب ساختمان بدن آدمي‌، رساله‌اي دربارهٴ وظايف‌الاعضاشناسي جالينوسي است كه با الهيات تلفيق شده است‌. او خاطرنشان مي‌كند كه‌ شكل جمجمه و مهرهٴ پشت با رشد مغز و مغز حرام مشخص مي‌شود. آثار او در باب دفع‌، در باب نبض‌، و در باب ادرار هم غالباً مبتني بر آثار جالينوسي است‌. اثر اخيرالذكر نافذترين اثر در نوع خود در دورهٴ قرون وسطي بود.6

استفانوس آتني‌

استفانوس شاگرد تئوفيلوس پروتوسپاتاريوس‌. پزشك بيزانسي‌. او شروحي بر آثار بقراط و جالينوس و رسالاتي در باب تب‌ها و در باب ادرار نوشت‌.

1 .نبايد آن را با دو كتاب چيني ديگر به همين نام اشتباه كرد. نكp. 241, 1917) Couling: Encyclopaedia Sinica )
Mokshadeva .2
3 .سر اورل استين صحت گزارش‌هاي مكان‌شناسي هسوان تسانگ را ثابت كرده است‌. نك اثر او به نام(Sand-buried Ruins of Khotan (London,1903 passim
Theophilos Protospatharios .4
5 .برخي از آثارش كه ياد كرده‌ام ممكن است مجعول باشد.
6 .مثلاً نك موروس (نيمهٴ دوم سدهٴ دوازدهم‌).