ابوالحسن علي بن عبدالله بن ابي زرع فاسي‌، كه از زندگي او هيچ نمي‌دانيم‌، مگر نوشتن‌ تاريخي درباره‌ٴ شمال آفريقا به‌نام كتاب الاٴنيس المطرب بروض القرطاس في اخبار الملوك المغرب و تاريخ مدينة فاس‌.1 اين كتاب به‌ويژه براي دوره‌ٴ اخير با ارزش است‌، چون اوايل آن بيشتر از كتاب‌ البيان المغرب ابن عِـذاري (سيزدهم ـ 2) اقتباس شده است‌. خود آن هم مورد استفاده‌ٴ محمد بن‌ قاسم بن زاكور فاسي (متوفا 1708م / 1120 ه ق‌) قرار گرفت‌. ابن خلدون در مواردي از آن ذكر كرده است‌.
الاٴنيس المطرب در برخي نسخه‌ها و تحريرها به محمد صالح بن عبدالحليم غرناطي نسبت‌ داده شده است‌.

د. مسلمـانـان مشـرق‌

1. عـربستـان‌

جَـنَـدي‌

ابوعبدالله محمد بن يعقوب بهاءالدين جَنَـدي (يا جُندي‌؟)، مورخ عرب يمني (متوفا 1331 ـ 1332م‌/ 732 ه ق‌).
او تاريخ سياسي و ادبي يمن را تا سال 1323 ـ 1324م‌/724 ه ق‌) نوشت‌. به نام كتاب‌ السلوك في طبقات العلماء و الملوك‌. اين يك تاريخ محلي است‌، ولي امراي يمن با خلفاي عباسي‌ در ارتباط بودند؛ آنان مشكلات داخلي فراواني داشتند، ولي از وحشت و ناآرامي و وحشيگري‌ عميق ناشي از حمله‌ٴ مغول مصون ماندند. اوايل كتاب جندي اقتباس از تاريخ صنعاي احمد بن‌ عبدالله رازي صنعاوي (برآمدنش 1608 م / 452 ه ق‌)، تاريخ يمن عماره بن علي يمني (دوازدهم ـ 2) و وفيات‌الاعيان ابن‌خلكان (سيزدهم ـ 2) است‌. تكمله‌اي تا سال 1335 ـ 1336م‌/ 736 ه ق‌.
و ذيل ديگري به اهتمام حسين بن عبدالرحمن اَهـدَل (متوفا 1451م‌/ 855 ه ق‌) بر آن نوشته‌اند.

2. تاريـخ‌نگـاري در قلمـرو مماليـك‌

بِـرزالـي‌

ابومحمد قاسم بن محمد عَلَم‌الدين برزالي شافعي‌. مورخ مسلمان بربر اندلسي (1267 ـ 1339 م‌/ 665 ـ 739 ه ق‌).
برزالي منسوب به قبيله‌ٴ برزال بربر است‌. برزالي در فوريه‌ٴ 1267 م‌/ جمادي‌ثاني 665 ه ق در اشبيليه زاده شد. پس‌از تكميل تحصيلات به خاور نزديك سفر كرد. در سال 1286 ـ 1287 م‌/

1. روض القرطاس (= باغ كاغذ) مكاني است نزديك شهر فاس‌.