فصل چهل و هشتم‌

فيزيك‌، صنعت و موسيقي‌
(نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌)

الف‌. نورشناسي‌

اختراع عينك‌

ظاهراً عينك زماني در اثناي نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌، اختراع شد. دست كم نمي‌توان پيش از آن‌ نشانه‌اي از آن يافت‌. دو گزارش درباره‌ٴ آن از ايتاليا داريم كه به سال‌هاي حدود 1285 و 1289، مربوط است و از دو مخترع به نام‌هاي سالوينو دِل آرماتي‌1 (وفات‌: 1311)، و الساندرو دلا اسپينا2 (وفات‌: 1313) نام برده شده است‌.
شك نيست كه عدسي‌هاي درشت‌نما (يا مُحْرِقه‌) از مدت‌هاي مديد پيش از آن مورد استفاده‌ قرار مي‌گرفت‌؛ آريستوفانس در نمايش‌نامه‌ٴ ابرها (حدود 424 ق م‌)، پليني كبير (؟)3، و سنكا بدان اشاره كرده‌اند. خواص درشت‌نمايي و آتشزايي عدسي ممكن است تصادفاً چند بار كشف‌ شده باشد4. البته ميان يك ذره‌بين ــ كه ممكن است مثلاً براي بهتر خواندن نوشته‌ها به كار رود، همان‌طور كه ما امروز، از آن استفاده مي‌كنيم ــ و عينك واقعي تفاوت زيادي وجود دارد، هرچند چنان راه‌هاي متعددي براي پر كردن اين شكاف هست كه مشكل مي‌توان حد فاصل آن دو را معلوم كرد. در هر دو گزارش واژه‌ٴ occhiali به صورت جمع به كار رفته كه موٴيد فرضيه‌ٴ ما به‌ معني عينك مطالعه است‌.

Salvino degl' Armati .1
Alessandro della Spina .2
3. تاريخ طبيعي‌، كتاب 37، فصل 5 به يك زمرد اشاره مي‌كند، كه معلوم نيست واقعاً براي عدسي به كار مي‌رفته‌ يا نه (ايسيس‌، ج 14، ص 465).
4. در موزه‌ٴ تبريز يك ذره‌بين تخم‌مرغي از اوايل هزاره‌ٴ اول پيش از ميلاد وجود دارد كه در حوالي آذرشهر به‌ دست آمده‌. ــ م‌.