سالگي درگذشت‌. كشف نحو عربي بنا بر روايات به او منسوب است‌. حكايت كرده‌اند كه او از علي بن ابي طالب [ع‌] پسرعم پيام‌بر [ص‌] و چهارمين و آخرين خلفاي راشدين (656 - 661) در اين باب بشارت يافت‌. ابن خلكان گويد (ج 1، ص 663) ((علي اين اصل را برايش وضع كرد: كلمه بر سه قسم است‌، اسم و فعل و حرف‌، و او را فرمود تا رساله‌اي كامل در اين باب بنويسد)).
اين يادآور دستور زبان ارسطوست‌، چون ارسطو هم تنها سه قسم كلمه را مي‌شناخت‌. مسلم‌ است كه عرب‌ها با منطق يوناني آشنا بودند و كوشش‌هاشان در زمينهٴ دستور زبان از آن متأثر بود، ولي احتمال دارد كه با خود دستور زبان يوناني كاملاً آشنايي نداشتند. به هر حال‌، اگر هم‌ اطلاعاتي از دستور زبان يوناني داشتند،1 اين نمي‌توانست به آنان به همان ترتيب نحويان لاتيني‌ كمك كند، چون منشأ اين زبان‌ها اساساً متفاوت بود.2
جالب است كه قديم‌ترين مكتب‌هاي نحو عربي نه در خود عربستان بلكه در شهرهاي‌ پررونق بصره و كوفه در عراق ايجاد شد. اين همان چيزي است كه مي‌توان انتظار داشت‌. هم‌چنان كه دستور زبان يوناني نه در آتن‌، بلكه به خاطر احتياجات روزمرهٴ جمعيت مختلطش در اسكندريه زاده شد، به همان ترتيب نحو عربي هم مورد نياز اعراب بدوي نبود، بلكه مردم عراق‌ بدان احتياج مبرم داشتند، كه غير از عربي‌، به فارسي و سرياني سخن مي‌گفتند. مكتب بصره كه‌ منشأ آن به ابوالاسود مي‌رسد، قديم‌ترين بود، با اين حال‌، تا قريب يك قرن بعد به راستي بالنده‌ نگرديد. مكتب كوفه مقارن اواخر سدهٴ هشتم آغاز شد.

ساكائيبه ايوازومي‌3

در حدود 653 تا 683 برآمد. لغت‌نويس ژاپني‌، در 653 به چين رفت‌. پس از بازگشت‌، مجموعه‌اي از واژه‌هاي تازه را كه با حروف چيني نوشته مي‌شد، در 44 مجلد تأليف كرد (683). اين مجموعه گم شده است‌.

1 .در اين باره از جمله يادداشت مرا راجع به ديونوسيوس تراكي (نيمه دوم سدهٴ دوم ق م‌) ببينيد.
2 .به عبارت ديگر، دستور زبان عربي در اصل با دستور زبان يوناني متفاوت است‌، چون خصوصياتش فرق دارد، نه اين كه عرب‌ها آثار نحويان يوناني را نمي‌شناختند. نحو پيش از نحويان وجود داشته و اينان آن را اختراع نكرده‌اند، بلكه فقط كشف كرده‌اند. البته‌، پرداخت‌هاي بعدي ممكن است تصنّعي باشد، ولي جوهر دستور زبان موجودي طبيعي و خودروست‌.
Sakaibe Iwazumi .3