سطح علمي كتاب پايين است‌، ولي كتاب از طرف يك دانشمند براي استفاده‌ٴ دانشمندان‌ نوشته نشده‌، بلكه آن را كشيشي براي نيازهاي واعظان نوشته است‌.
در سال 1477 ماتياس فاريناتور، راهب كرملي اهل وين‌، اين كتاب را تصحيح كرد و در اوگسبورگ چاپ شد. در همان سال و باز دو سال بعد در روتينگن و در سال 1482 در استراسبورگ تجديد چاپ شد؛ قسمتي از آن در سال 1518 در اوگسبورگ چاپ شد و در آن‌ كتاب به برنگاريوس سراسقف كومپوستلا (1317 ـ 1325) نسبت داده شده بود. اشتباهاً ماتياس فاريناتور، مصحح چاپ اول‌، را موٴلف اين كتاب و هم‌چنين كتاب مثال‌هاي طبيعي‌ دانسته‌اند.
ثورندايك در تاريخ جادوگري‌، كتاب روشنايي روح را بررسي كرده و همان فصل‌ ((دايرةالمعارف‌هاي سده‌ٴ چهاردهم‌)) حاوي اشارات كوتاهي به دو دايرةالمعارف ديگر از همين‌ عصر است‌. كتاب منشأ اشيا تأليف گوليلمو دا پاسترنگو دوست پترارك و گوناگون كه موٴلف آن‌ معلوم نيست و در سال 1326 در بولونيا تأليف شده است‌.
گوناگون در ده مقاله است‌، بروج و سيارات‌، اعضاي بدن‌، بيماري‌ها، پرندگان‌، جانوران‌ خاكي‌، گياهان‌، سنگ‌ها، داستان‌هاي شاعران‌، سخنان حكما، تاريخ‌هاي ديگر. اين كتاب چاپ‌ نشده (نسخه‌ٴ خطي ولفنبوتل 4504). ظاهراً بيشتر از آيينه‌ٴ طبيعت ونسان دو بووه اقتباس شده‌ است (سيزدهم ـ 2).
ثورندايك اين فصل را با بررسي كتاب سرچشمه‌ٴ چيزهاي مهم جهان تأليف دومنيكو مانديني‌ (چهاردهم ـ 2) پايان مي‌دهد.

ب‌. مسيحيت شرقي‌
1. متكلمان لاتيني بيزانس‌

بارلام‌

متكلم‌، انسان‌گرا، منطق‌دان و رياضي‌دان ايتاليايي (اهل كالابريا؛ متوفا حدود 1348، احتمالاً 1350).
زندگي‌. برناردوي سمينارايي معروف به بارلام‌، كه ممكن است نام خانوادگي يا نام رهباني او باشد. او در اواخر سده‌ٴ سيزدهم‌، از قرار معلوم در سمينارا1 زاده شد و به رهبانان صومعه‌ٴ باسيلي‌ سنت اليا دا كُپرِسينو در گالاترو پيوست‌. اين جامعه‌ٴ باسيلي در سيسيل پديد آمده بود و يكي از مراكز فرهنگي بيزانس را در كالابريا تشكيل مي‌داد. بنابراين بارلام پيش‌از ترك ايتاليا به‌خوبي‌

1. Seminara. به ايتاليايي و Seminaria شكل لاتيني آن است‌.