ابن اسحاق‌

ابوعبدالله محمد بن اسحاق تا 733 - 734 در مدينه برآمد؛ آخرين سال‌هاي عمرش را در زمان‌ منصور در بغداد گذراند و در 768 - 769 [159 ه. ق‌] در آنجا درگذشت‌. مورخ عرب‌، نخستين‌ زندگي‌نامه‌نگار پيامبر اسلام‌. كتاب سيرة رسول‌الله را در بغداد تأليف كرد. متن اصلي آن مفقود شده و تنها از طريق منقولات ابن هشام شناخته شده است (نك نيمهٴ اول سدهٴ نهم‌).

ابوعبيده‌

ابوعبيده مَعْمَر بن مُثَنّي در 728 [110 ه. ق‌] در بصره زاده شد، پدر و مادرش از بردگان يهودي‌ ايران بودند؛ در بصره برآمد و در حدود 820 [209 ه. ق‌] در آنجا درگذشت‌. يكي از بزرگ‌ترين‌ علماي مسلمان عصر خويش‌. آثار متعدد او دربارهٴ موضوعات تاريخي و لغوي مفقود شده‌ است‌، ولي ابوالفرج اصفهاني [به ويژه در كتاب أيام العرب‌] (نك نيمهٴ اول سدهٴ دهم‌) و ابن اثير (نك نيمهٴ اول سدهٴ سيزدهم‌) از آنها بهرهٴ فراواني برده‌اند.1 او شعوبي‌2 پرشوري بود كه خود را مورد نفرت مردم بصره قرار داده بود.
يادداشت مربوط به اصمعي‌، رقيب اصلي ابوعبيده را در فقرهٴ و ببينيد.

هشام بن محمد

ابو منذِر هشام بن محمد بن سائب كلبي در كوفه زاده شد، در بغداد برآمد، در حدود 820 [146 ه. ق‌] درگذشت‌. مورخ و باستان‌شناس عرب‌. او تحقيقات پدرش‌3 را در باب قدماي عرب تكميل‌ كرد و در اين رشته مرجع استناد معاصران خود شد. مهم‌ترين اثرش مربوط است به انساب عرب‌ (كتاب الاءنساب الكبير يا الجَمْهَرة في النسب‌).

واقدي‌

ابوعبدالله محمد بن عمر واقدي در 747 - 748 [130 ه. ق‌] در مدينه زاده شد، در مدينه و پس‌ از آن در بغداد برآمد، و در 823 [203 ه. ق‌] در آنجا درگذشت‌. مورخ عرب‌. او تاريخ جنگ‌هاي‌ پيام‌بر [ص‌] را نوشت (كتاب المَغازِي‌).

1 .مخصوصاً كتاب ايام‌العرب‌.
2 .شعوبيه مسلماناني بودند كه برتري نژاد عرب را نمي‌پذيرفتند. برعكس‌، فضايل نژادهاي ديگر، مخصوصاً ايراني را تأكيد مي‌كردند. مهم‌ترين اثر ابوعبيده‌ در اين باره كتاب المثالب بود.
3 .محمد بن سائب‌، متوفي در 763 - 764.