بنابر مقدمه‌ٴ يعقوب‌، كتاب‌السراج ابن ميمون به تشويق يهوديان رم به عبري ترجمه شده‌ است و مأمور اين اقليت براي به دست آوردن اين ترجمه سفرهاي فراوان دور و درازي كرده‌، تا سرانجام به نزد يهوديان وشقه رسيده است كه سرگرم ترجمه‌ٴ شرح مربوط به سه بخش مشنا بودند. ترجمه‌ٴ يهوداي حرزي از بخش اول را يوسف بن فَوّال اصلاح كرد؛ و بخش دوم را هم‌ ترجمه كرد، و بخش سوم را، هم‌چنان كه گفته شد، بعقوب بن ابسه با پشتيباني حييم بن سليمان‌ هه روفه ترجمه كرد.

ناتان هه ـ مـأتـي‌1

ناتان بن العاذر. در سنتو واقع در ناحيه‌ٴ فرارا زاده شد، و نام مأتي هم معادل عبري سنتو (به معني‌ صد) است‌. پس از سرگرداني‌هاي زياد در رم اقامت گزيد، و در حدود 1279 ـ 1283، در آن جا برآمد. از بزرگ‌ترين مترجمان آثار طبي عربي به عبري‌، كه به امير مترجمان و تِبّون ايتاليا ملقب‌ شد. فعاليت او را در اين زمينه پسرش سليمان و نوه‌اش سمويل (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم‌)، دنبال كردند. از ترجمه‌هاي اوست به عبري‌:
1. فصول بقراط با شرح جالينوس (از عربي‌).
2. قانون ابن سينا ( ¿ پايين‌تر).
3. منتخب في علاج‌العين عمار بن علي‌، اين ترجمه براي پزشك بزرگ پاپ ميستروگايو (اسحاق بن مردخاي‌) انجام گرفت‌.
4. فصول ابن ميمون‌.
ترجمه‌هاي زير هم بدو منسوب است‌:
1. رساله‌اي در كالبدشكافي از تأليفات رازي‌.
2. التصريف ابوالقاسم‌.
3. كتاب الاٴغذيه اثر ابن زُهْر.
4. كتاب ناشناسي در علل كسوف و خسوف‌.
ترجمه‌ٴ شرح جالينوس بر كتاب في‌الاٴهوية و الامكنة و المياه بقراط را از زبان عربي به عبري‌ شروع كرد و پسرش سليمان در 1299، آن را به اتمام رساند.
مسلماً مهم‌ترين اين ترجمه‌ها قانون بود كه در 1279، در رم خاتمه يافت‌. زرحيه گراتيان (كه‌ در بالا از او سخن گفتيم‌) تقريباً مقارن همان زمان‌، در شهر رم ترجمه‌ٴ ديگري از قانون به عمل‌ آورد. ظاهراً ترجمه‌ٴ گراتيان از باب دوم فراتر نرفت‌. يوسف بن ويوِس لورقي پيش از 1406 (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ پانزدهم‌)، ترجمه‌ٴ ناتان را اصلاح كرد.

Nathan ben Eliezer ha-Me'ati .1