فصل دهم‌

عصر هيپارخوس‌
(نيمهٴ دوم سدهٴ دوم ق م‌)

الف‌. نظري به علم در نيمهٴ دوم سدهٴ دوم ق م‌. ب‌. فلسفهٴ چيني و هلنيستي‌. ج‌. رياضيات و نجوم هلنيستي و چيني‌. د. فيزيك و فن‌آوري هلنيستي و چيني‌. ه. جغرافياي هلنيستي و چيني‌. و. گياه‌شناسي چيني‌، كارتاژي‌، رومي و هلنيستي‌. ز. طب يوناني‌. ح‌. تاريخ‌نويسي هلنيستي و چيني‌. ط. زبان‌شناسي سانسكريت و يوناني‌.

الف‌. نظري به علم در نيمهٴ دوم سدهٴ دوم ق م‌

1. برعكس سدهٴ سوم كه عصر دانش اسكندراني بود، سدهٴ دوم عصر تجزيهٴ نسبي به شمار مي‌رفت‌. هم‌چنان كه در فصل پيشين نشان داديم‌، در نيمهٴ اول اين سده‌، به جاي يك مركز معنوي‌، چند مركز وجود داشت‌: اسكندريه‌، روم‌، و پرگاموم‌. اين امر در نيمهٴ دوم اين سده با تأكيد بيشتري به چشم مي‌خورد؛ به علاوه‌، در شرق فعاليت علمي احيا شده بود. از اين‌ها گذشته‌، تجارت ابريشم ميان چين و روم بيش از پيش اهميت مي‌يافت و ارتباطي مستمر، ولو غيرمستقيم و بسيار دور، ميان شرق و غرب ايجاد مي‌كرد.

2. فلسفهٴ چيني و هلنيستي‌. هوائي نان تسه (- 122) رساله‌اي در باب كيهان‌شناسي تائويي‌ نوشت‌، به نام سرگذشت نور بزرگ‌.
پانايتيوس رودسي (- 110) به تعليم آيين رواقي در ميان روميان ادامه داد و آنان را از طريق‌ نوشته‌هايش و بعدها از طريق اقتباسات سيسرون سخت تحت تأثير قرار داد.

3. رياضيات و نجوم هلنيستي و چيني‌. تا جايي كه مي‌دانيم‌، بزرگ‌ترين دانشمند عصر هيپارخوس بود، و جالب است توجه كنيم كه او هم در رودس و هم در اسكندريه به شكوفايي‌ رسيد و مشاهدات نجومي خود را صورت داد. او يكي از بزرگ‌ترين رياضي‌دانان و منجمان همهٴ اعصار بود. بدبختانه او جرئت نكرد تا راه آريستارخوس را دنبال كند، بلكه به جاي آن به گسترش‌ نجوم براساس نظام زمين مركزي پرداخت‌. او مثلثات را بنيان نهاد، هم مثلثات كروي و هم‌