رودلف بروژي‌، شاگرد هرمان‌، كتابي از مسلمة بن احمد را در باب اسطرلاب ترجمه كرد و گويند خودش هم رساله‌هايي در باب اخترشناسي نوشت‌.
آخرين‌، ولي نه فروترين‌، اين مترجمان افلاطون تيوولي بود. فعاليت او پس از يوحناي‌ اشبيلي در مقام دوم قرار داشت‌. ابراهيم برحيه با او همكاري داشت و او آثار رياضي را نه‌تنها از عربي‌، بلكه از عبري هم ترجمه كرد. در واقع ترجمه‌ٴ او از كتاب جامع عبري ابراهيم كه در 1145 پايان يافت‌، مهم‌ترين كار اوست‌. قبلاً، با اشاره به متن اصلي آن به زبان عبري (به نام حبر هه ـ مشيحه‌) از آن سخن گفته‌ام‌. كافي است اضافه كنم كه ترجمه‌ٴ لاتيني آن آخرين مرجع مهم‌ فيبوناچي بود، و ازاين‌رو، يكي از سرچشمه‌هاي رياضيات اروپايي به‌شمار مي‌رفت‌. گرچه‌ متن‌هاي ترجمه‌ٴ افلاطون تيوولي از عربي اهميت كمتري داشت‌، دو تا از آثار منسوب بدو درخور توجه ويژه‌اي است‌: كتاب الاٴُكَر تئودوسيوس (ثاوذوسيوس‌) بيتينيايي و نجوم بتاني‌. اينها مسلماً آثار مهمي بود. مثلاً دومي از سرچشمه‌هاي مثلثات لاتيني به‌شمار مي‌آمد؛ متأسفانه كاملاً مطمئن نيستيم كه وي مترجم آنها باشد. هنوز مي‌توان ترجمه‌ٴ رساله‌ٴ اسطرلاب‌ ابن‌صَفّار را هم از او ذكر كرد، ولي ترجمه‌هاي ديگرش همگي به اخترگويي مربوط است‌: آثار عربي ابوعلي خياط، ابوبكر حسن بن خصيب‌، كلمات قصار شخصي ناشناس‌، و كتاب‌الاربعة اثر بطليموس‌.
گرچه رعايت اختصار دشوار بود؛ گزارش من درباره‌ٴ ترجمه‌هاي عربي چنان مفصل است كه‌ براي روشن‌شدن مطلب آنها را جمع‌بندي كرده‌ام‌. نخست‌، بايد توجه كرد كه قسمت اعظم اين‌ ترجمه‌ها مربوط به آثار اخترگويي است‌. به خاطر داريم كه در اروپا بهمن عظيمي از آثار اخترگويي سقوط كرده بود. واژه‌ٴ بهمن را عمداً براي اشاره به فاجعه‌اي به كار بردم كه روي داده‌بود. يادآوري جزئيات اين آثار لزومي ندارد. ولي جز آنها چه آثاري ترجمه شد؟ چيزهاي زياد. اين‌ است دومين مطلب من‌. توده‌ٴ عظيم آثار فريبنده‌ٴ مربوط به اخترگويي نبايد رساله‌هاي گران‌بهاي‌ فراواني را از نظر پنهان كند كه براي بار اول‌، در اختيار پژوهشگران لاتيني قرار گرفت‌. بهتر است‌ آنها را به ترتيب موضوع بررسي كنيم‌.

هندسه ـ آدلارد باثي چهارده مقاله‌ٴ اصول اقليدس را ترجمه كرد؛ و يوحناي اشبيلي كتاب‌ حساب ديگري را، كه مفصل‌تر از اولي بود. حساب ـ حساب خوارزمي احتمالاً به‌وسيله آدلارد؛ و حساب ديگري‌، كامل‌تر از اولي به‌وسيله‌ٴ يوحناي اشبيلي ترجمه شد.
جبر ـ رابرت چستري در 1145، جبر و مقابله‌ٴ خوارزمي را ترجمه كرد؛ و افلاطون تيوولي در همان سال‌، جبر ابراهيم برحيه را از زبان عبري ترجمه كرد.
اخترشناسي ـ يوحناي اشبيلي در 1134، رساله‌ٴ اخترشناسي فرغاني را ترجمه كرد؛ هوگ‌