اسپانيا و افريقاي شمالي به شرق كرد و احتمالاً تا موصل پيش آمد؛ از اين‌رو، در تأليفش‌ نشانه‌هاي زيادي از اين سفرها را مي‌بينيم‌. كتاب‌الرحلة اثر ابوالعباس نباتي هم كه شرح سفر او به‌ شرق است در وهله‌ٴ اول يك تأليف گياه‌شناسي است‌.
7. يهوديان غربي‌. سفرهاي زيارتي منحصر به مسيحيان و مسلمانان نبود، برخي يهوديان هم‌ بدان منظور به بيت‌المقدس سفر مي‌كردند. با اين همه‌، فقط تعداد كمي از روايت‌هاي زايران‌ يهودي را در دست داريم‌، و آنچه را كه مي‌توان به‌طور كلي آثار جغرافيايي ناميد در زبان عبري‌ خيلي كمتر از عربي يا لاتيني است‌.
در 1210، سمويل بن سامسون همراه با سه رَبّي ديگر به فلسطين سفر كرد و تا موصل پيش‌ آمد. وي گزارش سفر خود را نوشت‌. سال بعد، سي‌صد تن از يهوديان انگليسي و فرانسوي با الهام از سمويل براي اقامت به فلسطين آمدند.
يعقوب آناطولي بر ترجمه‌ٴ خويش از كتاب اخترشناسي فرغاني سه فصل افزود كه فصل آخر مربوط به جغرافياست‌. وي مختصات جغرافيايي و طول روزها را در تعدادي از اماكن به‌ دست داد.
8 . سرياني‌. كتاب گنج‌ها را كه رساله‌اي ديني است يعقوب بارشكوي يعقوبي در 1231، تأليف كرد. اين كتاب شامل خلاصه‌اي از معلومات جغرافيايي است‌.
9. چيني‌. مساعي گران‌بهاي جغرافيدانان عصر سونگ در سده‌ٴ سيزدهم‌، ادامه يافت‌. ما برخي‌ از بهترين اطلاعات خود را درباره‌ٴ آسياي مركزي مديون آنانيم‌. معلوماتي كه از مآخذ چيني اخذ شده بسيار باارزش است‌، چون مكمل معلومات داده شده به وسيله‌ٴ مسلمانان و مسيحيان است‌ و به ما امكان مي‌دهد تا حدي آنها را مورد رسيدگي قرار دهيم‌. اول از همه‌، گزارش‌هايي داريم از مسافرت به آسياي مركزي‌، كه لشكركشي چنگيزخان به ايران در 1219، و سال‌هاي بعدي‌، از موجبات آن بود. يكي از اين كتاب‌ها را مربي بزرگ يه ـ لوچئو ـ تسئاي‌، ديگري را وو ـ كو ـ سون چونگ ـ تُوان‌، سومي را چئيو چئانگ ـ چئون نوشت‌. اين سومي به‌ويژه بسيار باارزش است‌.
كتاب ديگري‌، كه مشابهي در ميان آثار مكتوب آن عصر ندارد، شرح ملل بيگانه (چو فان چيه‌) است‌، و چائوجو ـ كوا در حدود 1225، آن را تأليف كرده است‌. چائو ناظر امور بازرگاني در خليج بين‌الملي چئو آن ـ چو در فوكين بود؛ كتاب او اطلاعاتي به دست مي‌دهد كه بيشتر از تجربه‌هاي شخصي او در باب كشورها و ملل بيگانه و محصولات عمده‌ٴ تجارتي كسب شده است‌.

خلاصه‌

برجسته‌ترين آثار جغرافيايي نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ سيزدهم‌، تأليف ساكسوي نحوي و جوواني پيان‌ كارپيني به لاتيني‌؛ آيينه‌ٴ شاهي به نروژي‌؛ معجم‌البلدان ياقوت و كتاب‌الاعتبار عبداللطيف به‌