در 1229، از محارم پاپ گريگوريوس نهم (1227 ـ 1241)؛ بطريق بيت‌المقدس‌؛ در وانيه به‌ خاك سپرده شد. مهم‌ترين كتابش تاريخ بيت‌المقدس‌1 از زمان هجرت تا 1218، است كه در حدود 1219 ـ 1226، آن را تأليف كرده است‌. اين كتاب بيشتر مبتني بر تأليف ويليام صوري‌ (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌) است‌، ولي او شاهد بسياري از وقايع بعدي بوده است يا مي‌توانسته‌ اطلاعات دست اولي درباره‌ٴ آنها به دست آورد و آنها را شرح داده است‌. كتاب او براي تحقيق‌ تاريخ فرهنگ هم باارزش است‌، ازجمله حاوي يكي از نخستين گزارش‌هاي اروپايي درباره‌ٴ استعمال قطب‌نماست‌.

آرنو2

وقايع‌نگار فرانسوي كه در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ سيزدهم‌، در شام برآمد. وي كتابي به زبان فرانسه نوشت‌ با عنوان تاريخ آن سوي دريا و ظهور صلاح‌الدين‌3 كه شامل شرحي مستقل و بسيار مفصّل از جنگ‌هاي صليبي سوم و چهارم است‌.
نسخه‌ٴ خطي اين كتاب به صورت تكمله‌ٴ تاريخ هراكليوس‌4 (امپراتور هراكليوس كه در مجلد اول ذكر شد) يا تاريخ فتح‌5 پديدار شد، كه ترجمه‌اي است (از شخصي به نام هوگوپلاگون‌) از كتاب اول تا بيست و دوم ويليام صوري‌. ذيل آرنو وقايع را تا 1228 (يا 1231)، دنبال مي‌كند. اين كتاب را تا مدتي‌، اشتباهاً از برنار خازن صومعه‌ٴ كوربي مي‌دانستند. به نظر مي‌رسد كه برنار فقط محرر يا تلخيص‌كننده‌ٴ كتاب آرنو بوده است‌.
فرانچسكو پپينو راهب دومينيكي اهل بولونيا (وفات‌: 1325) قسمتي از تاريخ آرنو را به زبان‌ فرانسه ترجمه كرد. موٴلفان ناشناسي ذيل آن را تا 1261 و 1275، نوشتند.
تاريخ آرنو شرحي جالب درباره‌ٴ فلسطين دارد، هرچند كمتر از گزارش فرانسوي ديگري به نام‌ شرح شهر بيت‌المقدس‌، كه گاه آن را به غلط به آرنو نسبت مي‌دهند، دقيق است‌. موٴلف شرح شهر بيت‌المقدس‌، راه‌هاي معمول زيارتي را از حيفا، عكا و قيصريه به بيت‌المقدس‌، و از بيت‌المقدس تا اردن‌، سامريه‌، جليل توصيف مي‌كند و فاصله‌هاي آنها را دقيقاً به دست مي‌دهد.

گيوم تودلايي (تطيلي‌)6

در تودلا (تطيله‌) واقع در ناوار اسپانيا برآمد، در حدود 1198، به مونتابان رفت و تا 1210، در

Historia Orientalis .1
Ernoul .2
Estoires d'oultremer et de la naissance de Sallehadin .3
Livre d'Eracles .4
Livre du conques .5
William of Tudela, Guillem de Tudele, Guilelmus Tudelensis .6