اسب‌شناسي و اسب‌داري در سده‌هاي ميانه بودند و قرن‌ها همتايي نيافتند.
15. آيين تن‌درستي و دستورنامه (مقدمه‌، 2، 890-891، 897-899). تعداد زيادي از متن‌هاي‌ سده‌هاي ميانه به صورت رساله‌هاي آيين تن‌درستي‌اند، يعني راه‌نمايي‌هايي براي زندگي مرتب و پرهيز از ناخوشي‌، مانند تدبير الصحه‌ٴ ابن ميمون (دوازدهم ـ 2) و سلسله آثاري مانند آيين تن‌درستي‌ كه بهترين تحرير آن را آرنولد ويلانووايي (سيزدهم ـ 2) در سال 1307 براي شاه آراگون فراهم‌ ساخت و تحرير معروف ديگري را در همان زمان‌ها ماينينوي ميلاني نوشت‌. همين راه‌نمايي‌ها ممكن بود بر اساس تقويم‌هاي نجومي ارائه شود، مانند آيين تن‌درستي منسوب به پدروي اسپانيايي‌ (سيزدهم ـ 2)، فصل اول شربت عسل اسكندر اسپانيايي و رساله‌ٴ ناشناس درباره‌ٴ احكام پزشكي‌ مربوط به اهله‌ٴ قمر (تغييرات ماه‌).1 برخي از اين كتاب‌هاي تن‌درستي دامنه‌ٴ وسيع‌تري داشتند، مثلاً درباب حفظ تن‌درستي تأليف آلبينو دو مونته كاليرو براي شاه‌زاده‌اي در آكايا، يك رساله‌ٴ منظم پزشكي است‌؛ هم‌چنين براي حفظ تن‌درستي از ويتال دو فور يك فرهنگ ادويه‌ٴ مفرده‌ است‌. گاه آيين تن‌درستي محدود به نيازهاي معين است‌، مانند بسياري از آنها كه از شرح‌ جالينوس بر رساله‌ٴ حفظ الصحة بقراط اقتباس شده‌اند و از اين قبيل است آيين تن‌درستي از آرنولد ويلانووايي‌، بهداشت زايران و مسافران از آدام كرمونايي (سيزدهم ـ 1)، آيين تن‌درستي‌ سال‌خوردگان (بيشتر براي زوار سال‌خورده‌) از گويدو دا ويگِوانو، آيين حفظ بينايي و غيره‌.
برخي رساله‌هاي آيين تن‌درستي ممكن بود باز هم محدودتر باشد، يعني به جاي اين‌كه براي‌ همه يا گروه بزرگي از مردم نوشته شده باشد، به خواهش ولي‌نعمت خاصي تأليف شده باشد.2 پزشك مزاج و احوال متقاضي را در نظر مي‌گرفت و دستورهاي ويژه‌اي متناسب با آن مي‌داد. اگر او سالم بود، رساله‌اي كه برايش تهيه مي‌شد، تفاوتي اساسي با رساله‌هاي آيين تن‌درستي‌ نداشت‌، جز اين‌كه احتمالاً مطابق با طالع‌، سن يا جنسيت‌، يا شيوه‌ٴ زندگي‌اش و متناسب با شغل‌ او، چند دستور بر آن مي‌افزود. در موارد ديگر كه ولي‌نعمت مشكلي داشت و به راه‌نمايي‌ ويژه‌اي براي رفع آن نيازمند بود، مثلاً ممكن بود دچار تنگي نفس‌، سكته‌ٴ ناقص‌، يا نقرس شده‌

1. Edited by K. Sudhoff: Medizinische Monatsregeln fur Aderlas, Schrofen, Baden, Arzneigebrauch und Auswahl der Speisen (und Getranke aue einer Pariser Handschrift des 14. Jahrhunderts (AGM 2, 136-40, 1908 ).

2.علاوه بر مثال‌هاي ديگري كه در اين مجلد عرضه شده‌، نك‌

Ch. Ferckel: Ein Gesundheitsregiment fur Herzog Albrechtvon Osterreich aus dem 14. Jahrhundert (AGM 11, 1-21, 1918).

آيين تن‌درستي احتمالاً براي آلبرت اول‌، دوك 1282 ـ 1308، و شاه آلمان 1298 ـ 1308 تأليف شده است‌.