حسداي بن شَبْروت‌1

ابويوسف بن اسحاق بن عزرا در حدود 915 در جَيّان اندلس زاده شد، در دربار عبدالرحمن ثالث‌ و حكم ثاني در قرطبه برآمد؛ در 970 يا 990 در قرطبه درگذشت‌. پزشك يهودي اسپانيايي‌، مترجم يوناني به عربي‌، مشوق علم‌، پزشك خليفه‌. دارويي به نام ترياق فاروقي كشف كرد.
حسداي بر آن شد تا نسخه‌اي از كتاب ديوسكوريدس را كه در 948 - 949 از طرف‌ كنستانتينوس هفتم به عبدالرحمن ثالث اهدا شده بود، با كمك راهبي يوناني به نام نيكولاس‌ ترجمه كند. اين راهب در 951 به خواهش خليفه به قرطبه فرستاده شده بود.
حسداي رساله‌اي به زبان عبري در توصيف اندلس براي پادشاه خزرها2 نوشت‌. او مشوق‌ علم يهود بود و تا حدي بر اثر هدايت و مساعي او بود كه مركز فكري يهود سرانجام از مدارس‌ علميه‌ٴ بابل به اسپانيا منتقل شد.

عريب بن سعد

عريب بن سعد كاتب قرطبي در دربار عبدالرحمن ثالث و حكم ثاني در قرطبه برآمد و در 976 درگذشت‌. مورخ و طبيب مسلمان اسپانيايي‌3 اصلاً مسيحي بود. زماني در اثناي 961 و 976 شرح وقايع اسپانياي مسلمان و افريقا را نوشت‌. ابن عِذارِي (نك نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌) از آن‌ بهره فراوان برده‌. او رساله‌اي هم در بيماري‌هاي زنان‌، بهداشت مادران و كودكان‌، و مامايي‌ نوشت‌، به نام خلق الجنين (در 964 - 965)، و تقويمي نوشت به نام كتاب اﻷنوا.ٕ

ابوالقاسم‌4

خلف بن عباس زهراوي در الزهرا، نزديك قرطبه‌، برآمد و در حدود 1013 درگذشت‌. بزرگ‌ترين‌

1 .الياس شبروط، شفروت‌، بَشْروت‌، شَپروت‌.
2 .خزرها قومي ترك بودند كه مسكن طبيعي‌شان ميان قفقاز، ولگا و دن قرار داشت‌، با ايالت ضميمه‌ٴ ((خزرستان صغير)) در كريمه‌؛ و پاي‌تختشان اِتِل در مصب‌ ولگا بود. آنان در حكم ونيزيان درياي خزر (كه به همان سبب اعراب آنجا را بحر خزر ناميدند) و درياي سياه بودند، تاريخ ايشان از پايان سده‌ٴ دوم تا يازدهم‌ ادامه دارد. در حدود 740 پادشاه و بسياري از مردم خزر به آيين يهود درآمدند. در 880 برخي مسيحي شدند؛ يادداشت مرا راجع به قديس كوريل (سيريل‌) (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ نهم‌) ببينيد. مقاله‌ٴ مربوطه به خزرها را در دايرةالمعارف بريتانيكا ببينيد.
3 .با فرض اين كه به گفته‌ٴ دوزي‌، موٴلف هر دو اثري كه نام برده خواهد شد همين يك نفر باشد. نام طبيب به صورت غريب بن سعيد هم ذكر شده كه اختلاف‌ كتابتي ناچيزي دارد.
Alsaharavius ,Albucasis ,Abulcasis .4