اين جنايات كاملاً توضيح داده نشد و به‌خاطر اتهام مقتولين به يهودي‌گري مورد پرده‌پوشي و اغماض قرار گرفت‌.

ه . مسلمانان غربي‌

اين گروه كوچك ولي جالب است‌،. تيجاني تونسي نويسنده‌ٴ رحله‌ٴ معروف‌، كتابي هم درباره‌ٴ آيين عشق‌ورزي دارد، كه حاوي بسياري مطالب داراي ارزش پزشكي است‌. در اندلس به دو پزشك بسيار ممتاز بر مي‌خوريم‌، محمد شَفرَه و ابن خاتمه‌. اولي عطار و پديدآورنده‌ٴ يكي از نخستين باغ‌هاي گياه‌شناسي بود. البته در اين باغ گياهان دارويي پرورش داده مي‌شد. او در عين‌ حال رساله‌اي در جراحي نوشت كه حاوي گزارش بسياري مشاهدات اصيل جراحي است‌. ابن خاتمه هم شاعر و هم پزشك بود؛ او يكي از نخستين رساله‌ها را درباره‌ٴ طاعون به زبان عربي‌ نوشت (كه نه تنها در عربي بلكه در زبان‌هاي ديگر هم در شمار اولين آثار بود).

و. مسلمانان شرقي‌

پزشكان شرقي را به خاطر تنوعشان همگي در يك جا بررسي خواهيم كرد، جز پزشكان ايراني‌ كه به زبان فارسي نوشته‌اند، و يك گروه طبيعي مشخص را تشكيل مي‌دهند. با كنار گذاشتن‌ تمايزات ملي كه در آن عصر اصلاً مطرح نبود، مهم‌ترين گروه را شايد كساني تشكيل مي‌دهند كه‌ بايد آنها را شارح بناميم (چيزي شبيه گروه ((استادان‌))، در ايتاليا و فرانسه‌).
عبدالله بن عبدالعزيز سيواسي و احمد بن محمد كيلاني شرح‌هايي بر عبارات بقراط نوشتند. قطب الدين شيرازي (سيزدهم ـ 2) در فيزيك چنان شهرتي دارد كه كسي فكر نمي‌كند او پزشك‌ باشد، با اين همه‌، شروحي بر قانون ابن سينا، هم‌چنين رساله‌هايي را درباره‌ٴ آداب و اخلاق‌ پزشكي و جذام‌1 را به‌او مديونيم‌. محمدبن محمد خجندي و محمود بن محمد جغميني‌ شرح‌هاي ديگري بر قانون ابن سينا نوشتند. ارزش نسبي اين آثار را، كه برخي پرحجم است‌، تا هنگامي‌كه زحمت كندوكاو هريك را به‌خود نداده باشيم نمي‌توان دانست‌. درحال حاضر ناگزيريم به اظهارات مبهم متوسل شويم‌.

1. شرح قطب‌الدين شيرازي بر قانون ابن سينا، شرح كليات القانون في الطب لابن سينا نام دارد. عناوين دو رساله‌ٴ ديگر نيز به‌ترتيب ((رساله في بيان الحاجة الي‌ الطب و آداب الاطباء و وصاياهم‌)) و ((رساله في البَرَص‌)) است‌.ــ و.