ح‌. تاريخ‌نويسي لاتيني‌، انگليسي‌، بيزانسي‌، سرياني‌، اسلامي‌، و ژاپني‌

آناستاسيوس‌1

آناستاسيوس كتاب‌دار برادرزاده‌، يا پسر آرسينوس‌، اسقف اورتا، در 847 كشيش اعظم‌2 قديس‌ ماركلوس‌، در 850 طرد شد؛ ناپاپ‌3 در برابر بنديكت سوم‌؛ بعداً كتاب‌دار واتيكان‌؛ در 897 درگذشت‌. مترجم ايتاليايي كه از يوناني به لاتيني ترجمه مي‌كرد. هشتمين شورا را در قسطنطنيه‌ برگزار كرد (869 - 870)4. بعدها مصوبات آن را به لاتيني برگرداند. ترجمهٴ او از تواريخ بيزانسي‌ رواج بسيار داشت و حلقهٴ اتصال مهمي را ميان قسطنطنيه و روم تشكيل مي‌داد. هنگامي كه‌ لاندولفوس در حدود 1000 تاريخ مختلط خود را تأليف مي‌كرد، اين ترجمه را تقريباً حرف به‌ حرف در آن نقل كرد. اقدامات ديگر آناستاسيوس در زمينهٴ ترجمه منحصر به آثار شرح حالي است‌.
دربارهٴ تاريخ‌نويسي انگليسي‌، بيزانسي و سرياني يادداشت‌هاي مرا راجع به آلفرد كبير، فوتيوس و موسي باركفا در فقرهٴ ج ببينيد.

تاريخ‌نويسي اسلامي‌
دينوري‌

ابوحنيفه احمد بن داود دينوري احتمالاً در اثناي سال‌هاي 815 تا 825 در دينور زاده شد، در اصفهان و دينور برآمد، در 895 درگذشت‌. مورخ‌، لغت‌نويس‌، گياه‌شناس‌، و منجم ايراني‌، كه به‌ زبان عربي مي‌نوشت‌. در 849 - 850 در اصفهان به رصدهاي نجومي پرداخت‌. آثاري در نجوم و رياضيات به وي منسوب است‌. از مهم‌ترين آثار اوست كتاب الاخبارالطوال (تاريخ عمومي از ديدگاه ايراني‌)، و مخصوصاً كتاب‌النبات‌. هدف او در اين كتاب در وهلهٴ اول مطالعات لغوي‌ بوده‌، ولي براي مورخ گياه‌شناسي داراي ارزش زيادي است‌. مقدمهٴ اين كتاب كه بحثي در كليات‌ گياه‌شناسي و كشاورزي است‌، ظاهراً اهميت خاصي داشته است‌.

ابن قُتَيْبه‌

ابو محمد عبداللّه بن مسلم بن قتيبه دينوري در 828 - 829 از تباري ايراني در بغداد زاده شد، در دينور، و سپس در بغداد برآمد، و در حدود 889 در آنجا درگذشت‌. زبان‌شناس‌، مورخ و نويسندهٴ مسلمان‌، نخستين نمايندهٴ مكتب نحويان بغداد.5 مهم‌ترين كتابش عيون‌الاءخبار است‌. آثار

Anastasius .1
cardinal priest .2
anti-pope .3
4 .يعني‌، شورايي كه فوتيوس را عزل كرد.
5 .كه جانشين مكتب‌هاي بصره و كوفه شد.