ابن لطيف‌

اسحاق‌بن ابراهيم‌بن لطيف‌. پزشك و قبّالي يهودي اسپانيايي احتمالاً در طليطله زاده شد؛ در حدود 1290، در بيت‌المقدس وفات يافت‌. وي كوشيد اصول قبّالي را بر مبناي علمي استوار سازد! مهم‌ترين آثار متعددش دريچه‌ٴ آسمان‌ها 1، در 1244، تأليف شده‌، و در مقدمه حاوي‌ شرحي درباره‌ٴ علوم يهود از آغاز تا زمان ابن ميمون است‌. يكي ديگر از آثارش و نامه‌اي از بيت‌المقدس شامل بيست و نه پرسش و پاسخ علمي را به نام تُدرُس ابوالعافيه (حامي بزرگ‌ قبّاليان‌، تولد 1234، وفات‌: اشبيليه بعد از 1298) نوشت‌.

يب‌. يهوديان آلمان‌

يهوداي ديندار

يهودا بن سمويل‌بن قالونيموس هه ـ حسد (ديندار)2. صوفي و اخلاقي يهودي آلماني‌، كه در شپير3 زاده شد؛ مقارن 1195، به راتيسبون رفت و در آن جا يك مدرسه‌ٴ يهودي تأسيس كرد؛ در 1217، درگذشت‌. تمايلات صوفيانه را به يهوديان آلمان معرفي كرد. يادداشت‌هاي سفر پتاحيابن يعقوب (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌)، را تحرير كرد. رساله‌اي در اخترشماري‌4 بدو منسوب است‌. مهم‌ترين تأليفش كتاب ديندار 5 است‌، كه شرحي عامه‌فهم است از امور ديني و اخلاقي‌، و مأخذي گران‌بها است براي مطالعه‌ٴ فرهنگ يهودي آن عصر. اين كتاب بيشتر يك‌ گلچين است‌، كه يهودا بيش از يك بار آن را تحرير كرده‌، و مطالب تا حدي در يك‌ديگر داخل‌ شده است‌. آن را بدون دليل كافي به موٴلف ديگري هم به همان نام‌، يعني به يهودا بن اسحاق يا يهودا سِرلئون پاريسي‌6 نسبت داده‌اند (شارح فرانسوي متولد 1166 در پاريس‌؛ وفات در 1224، در همان‌جا). هم‌چنين گفته شده‌، و اين مقبول‌تر است‌، كه العاذر وُرمسي بزرگ‌ترين‌ شاگرد يهودا بن سمويل آن را تهذيب و تكميل كرده است‌. موٴلف (يا موٴلفان‌) هر كس كه باشد، كتاب ديندار آيينه‌ٴ تمام‌نماي اخلاق يهود در آلمان سده‌ٴ سيزدهم‌، است‌.

العاذر وُرمسي‌

العاذر بن يهودا قالونيموس ملقب به عطار7، تلمودي‌، قَبّالي‌، و عالم اخلاق يهودي آلماني‌. احتمالاً در حدود 1176، در ماينز زاده شد؛ در 1196، صليبيان همسر و سه فرزندش را كشتند،

Sha'ar ha-shamayim .1
Judah ben Samuel ben Qalonymos ha-Hasid .2
Spires .3
Gematriot .4
Sefer ha-hasidim .5
Judah ben Isaac, Judah Sir Leon of Paris .6
Eleazar ben Judah ben Qalonymos, Eleazar ha-Roqeah .7