ذاتي‌اش‌، اين كتاب محبوبيت زيادي يافت‌. تأليف كتاب در سال 1387 آغاز شد. سي سال پيش‌ از آن‌، يك منظومه‌ٴ فرانسوي توسط گاس‌دولابيني براي ژان خوب‌، شاه‌ِ فرانسه تأليف شد كه در آن هنگام در انگلستان زنداني بود.
رساله‌ٴ دلكشي در باب شباني در سال 1379 توسط ژان دو بري به نام شارل‌فرزانه نوشته شد. در اين كتاب با زبان شيريني درباره‌ٴ معلومات شباني سخن گفته و وظايف و اهميت آن را بيان‌ كرده است‌. كتاب موٴلفش و شبانان فرانسه را مي‌ستايد كه مردمي باهوش‌، فروتن‌، ولي از ارزش‌ خودشان آگاه‌، اهل تأمل و ملايمت‌، قانع و مطيعند، مگر موقعي كه خشمگين شوند. همان‌طور كه در شورش‌هاي شباني و ژاكري روي داد.
شايد اين مناسب‌ترين موقع باشد براي ذكر دو كتاب جالب درباره‌ٴ تدبير منزل‌. كتاب آشپزي‌ كه گيوم تاياوان سرآشپز سلطنتي پيش از سال 1380 تأليف كرد و نخستين كتاب آشپزي مشروح‌ به زبان فرانسه است‌. كتاب تدبير منزل پاريسي كه در حدود 1393 تأليف شده‌. بيشتر مربوط به‌ روابط خانوادگي‌، اداره‌ٴ خانه‌، دستورهاي آشپزي‌، شكار و بازداري است‌.
سرانجام‌، بايد اشاره كرد به يك نسخه‌ٴ خطي از همين دوره‌، كه آن را سيبوي‌هيري به‌صورت‌ زيبايي مصور ساخته است‌. مينياتورها شامل نمايش زيبايي از حشرات و خرچنگ‌هاست‌. اين‌ تصاوير هيچ ارتباطي به متن كتاب ندارند. متن به زبان لاتيني است‌، ولي ساير آثار كه‌ در اين بخش ذكر كرديم‌، هم‌چنان‌كه مي‌توان انتظار داشت‌، همگي به‌زبان فرانسه نوشته‌ شده‌اند.
4. سرزمين ليژ. ژان دوتراموز مورخ‌، رساله‌ٴ عجيبي تأليف كرد به‌نام گنجينه‌ٴ حكمت طبيعي‌ سنگ‌هاي قيمتي‌. در ضمن‌، اين قديمي‌ترين استعمال عبارت حكمت طبيعي است كه‌ مي‌شناسم‌.1 ژان به توصيف سنگ‌ها قناعت نكرده است‌، بلكه خواسته ماهيت و علت پيدايش‌ آنها را توضيح دهد. از اين‌رو، به جاي تاريخ طبيعي نام كتابش را حكمت طبيعي گذاشته است‌. ولي توفيقش در اين زمينه خيلي كمتر از آن بوده كه مي‌خواسته است‌.
5. انگلستان‌. مي‌توان انتظار داشت كه در انگلستان با رساله‌هايي در باب شكار مواجه شويم‌ و همين‌طور هم هست‌، ولي قديمي‌ترين آنها يكسره اقتباس از فرانسه است‌. البته باعث شگفتي‌ نيست‌، چون اعيان انگلستان هنوز بيشتر پيرو شيوه‌هاي فرانسوي بودند. ويليام تويسي و جان گيفُرد رساله‌اي درباب شكار براي ادوارد دوم به‌زبان آنگلونورمان نوشتند. ترجمه‌اي‌ انگليسي از آن در نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم انجام گرفت‌. شكارنامه‌ٴ گاستون فبوس را ادوارد

1. احتمالاً به‌استثناي Philosophia sive physica pauperum منسوب به آلبرت‌كبير (سيزدهم ـ 2)، كه چاپ چهارم تا ششم آن Philosophia naturalis نام‌ دارد، ولي ممكن است آن عنوان را ناشر خودش اختراع كرده باشد.