يكي از بزرگ‌ترين مترجمان آثار يوناني به سرياني است‌،1 در اين زمينه او نسبت به مونوفيزيتان‌ همان كاري را كرد كه اندكي پيش پروبوس در مورد نسطوريان كرده بود (نيمهٴ دوم سدهٴ پنجم‌)؛ او گنجينه‌هاي تازه‌اي از فلسفه و طب يوناني را بديشان شناساند. مهم‌ترين ترجمه‌هايش مربوط است به آثار افلاطون (؟)، ارسطو، فرفوريوس‌، بقراط (؟) و جالينوس (26 كتاب‌)، رسالهٴ مشايي‌ در باب مراتب‌؛ احتمالاً مترجم يا محرر كشاورزنامهٴ سرياني بوده است‌. برخي آثار ديونوسيوس‌ آريوپاگوسي (نيمهٴ دوم سدهٴ پنجم‌) و احتمالاً فن دستور زبان ديونوسيوس هاليكارناسي را هم‌ ترجمه كرد (نيمهٴ دوم سدهٴ دوم ق م‌)، او آثار اصيلي هم به سرياني نوشت‌، مخصوصاً رساله‌اي‌ در منطق (در 7 كتاب كه گم شده‌). مقالهٴ او در باب عمل و تأثير ماه تكميل يكي از آثار جالينوس‌ است‌2. برخي از ترجمه‌هاي او در سدهٴ نهم به وسيلهٴ حنين بن اسحاق تهذيب شد.

بوئتيوس‌

آنيكيوس مانيليوس سورينوس بوئتيوس‌3 در حدود 480 در روم (؟) به دنيا آمد و در 524 در پاويا اعدام شد. فيلسوف و سياست‌مدار رومي‌، دوست تئودوريك كبير. او را بايد آخرين‌ فيلسوف و نويسندهٴ رومي يا نخستين مدرسي بدانيم‌. واژهٴ كوادريويوم را براي مشخص كردن‌ چهار تعليم رياضي‌، يعني حساب‌، موسيقي‌، هندسه‌، و نجوم به كار برد و براي هر كدام راه‌نمايي‌ نوشت‌؛ راه‌نماهاي حساب و موسيقي در دست است‌، اصالت راه‌نماي هندسه مسلم نيست‌. او قاعدهٴ به دست آوردن تعداد تركيب‌هاي‌4 n شئ را به طريق دوتا دوتا به دست داد.5 بوئتيوس‌ آثار زيادي از نويسندگان يوناني‌، مخصوصاً از ارسطو، ترجمه كرد و بر آنها شرح نوشت‌؛6 شرحي هم بر طوبيقاي سيسرون نوشت‌؛ در پايان عمرش‌، هنگامي كه در زندان بود ((كتاب زرين‌)) خويش يعني تسليات فلسفه‌7 را نوشت كه بر بسياري از زبان‌هاي قديم ترجمه شد. تأثير بوئتيوس‌ در اثناي قرون وسطي زياد بود؛ راه‌نماهاي او تا ديرزماني به صورت كتاب‌هاي درسي باقي ماند؛ از طريق او بود كه بسياري از مردم قرون وسطايي معلومات خود را راجع به ارسطو كسب كردند.

1 .ارزش ترجمه‌هاي سرياني خيلي مورد بحث قرار گرفته است‌H. Pognon . (در 1903) آنها را سخت جسورانه دانست‌؛ از سوي ديگر V. Ryssel ترجمهٴ سرجيوس را از در باب مراتب شاه‌كاري برتر از ترجمهٴ آپوليوس مي‌داند (نيمهٴ دوم سدهٴ دوم‌).
2 .در باب روزهاي بحراني‌، كتاب سوم‌.
Boethius) Anicius Manilius Severinus Boetius .3)
combination .4
5 .معادل امروزي آن (1/2n(n-1 .
6 .در مورد ترجمهٴ او از منطق ارسطو نك يادداشت من راجع به ترجمه‌هاي مستقيم از يوناني در سدهٴ دوازدهم‌.
de Consolatione Philosophiae .7