9. فرانسه‌. گروه فرانسوي بسيار پيچيده است‌، چهار نفر، هر يك از نوعي ديگر. اولي‌، يعني‌ ويس اهل جرسي‌، شاعر آنگلونورمان بود، و تاريخ بريتانياي جفري مونماوثي را به‌زبان فرانسه‌ اقتباس كرد، با اضافات گوناگون‌. منظومه‌ٴ ديگر او از تاريخ نورمان‌ها بحث مي‌كند. اين تاريخ‌ بسيار مهم و از بهترين منابع در زمينه‌ٴ فتح انگلستان به دست نورمان‌هاست‌. اهميت ديگر آن در اين است كه قديمي‌ترين تاريخ مهم نوشته شده به‌يكي از زبان‌هاي محلي اروپاست‌.
مورخ دوم‌، يعني پي‌ير پرخوار از نوع نويسندگان موفق كتاب‌هاي درسي بود. راهنماي تاريخ‌ مقدس او رواج فوق‌العاده‌اي يافت‌.
ويليام صوري (گيوم دوتير) مورخ بزرگي بود، شايد بزرگ‌ترين مورخ شرق و غرب در سراسر اين عصر. او خود در ميان شرق و غرب قرار گرفته بود، يعني در قلمرو لاتيني بيت‌المقدس از تباري فرانسوي زاده شده بود. به لاتيني نوشت‌، ولي با يوناني و عربي كاملاً آشنايي داشت‌، و بهترين گزارش قرون وسطا، را از جنگ‌هاي صليبي 1095 تا 1184، عرضه كرد. بي‌شك‌، اين‌ گزارش بسيار جامع است و تصوير روشني از عناصر فرهنگي موجود به‌دست مي‌دهد. وجهه‌ٴ نظر او در مقام يك فرد مسيحي مقيم بيت‌المقدس خيلي راسخ‌تر و متعادل‌تر از ساير مورخان‌ جنگ‌هاي صليبي بود.
گرچه مورخ چهارمي‌، يعني روبرتوريني‌، خيلي كم‌اهميت‌تر از ويليام صوري است‌، با اين‌همه‌، از بهترين مورخان لاتيني به‌شمار مي‌رود. او سال‌هاي دراز، راهب صومعه‌ٴ كوه‌ سن‌ميشل بود، و در مقام رياست يك مركز زيارتي بزرگ توانست اطلاعات معتبر زيادي‌ گردآورد. او اين اطلاعات را به‌صورت ذيل تاريخ جان زيگبرت‌، و به صورت تاريخ‌هاي ديگري‌ تدوين كرد.در مقام مورخ تجارب زيادي داشت‌، چون در جواني به تهذيب تاريخ نورماندي گيوم‌ دوژوميژ پرداخته بود.

10. آلمان‌. غير از گوتفريد ويتربويي‌، تنها يك مورخ آلماني درخور ذكر وجود دارد، يعني‌ هلموت بوساوي‌، كه نخستين شرح مهم درباره‌ٴ منازعه‌ٴ ميان آلمان‌ها و اسلاوها در سواحل‌ شرقي اين سوي آلپ را عرضه كرد. زندگي‌نامه‌ٴ آنسلم هاولبرگي‌، كه اسقف‌نشين او دوبار به‌ تصرف اسلاوها درآمد، اهميت منازعه را معلوم مي‌سازد، ولي هلموت‌، نخستين مورخ اين‌ وقايع بود. گزارش او تا 1171، ادامه دارد و آرنولد لوبكي ذيل آن را تا 1209، نوشته است‌.
در اين‌جا شايسته است از منظومه‌ٴ نيبلونگن يادي كنيم كه مي‌توان آن را اثري تاريخي شمرد، مانند ترانه‌ٴ رولان و همه‌ٴ حماسه‌هاي واقعي ديگر.

11. انگلستان‌. بزرگ‌ترين گروه مورخان اين عصر، انگليسي بودند. دست كم هشت تن از آنان‌ درخور ذكرند.
هنري هانتينگدوني تاريخ انگلستان را از زمان قيصر تا نيمه‌ٴ سده‌ٴ دوازدهم‌، نوشت‌. ريچارد