نظري و اخترگويي دارد. برحسب نقشه‌ٴ اصلي‌، كتاب روشنگر به ده مسئله اختصاص يافته (كه‌ بيشتر به‌جاي عنوان آنها موضوعشان را ذكر مي‌كنم‌): الف‌) ارزش علمي اخترشناسي‌. ب‌) بحث‌ در حركت كواكب‌، به‌ويژه تقديم و اقبال و ادبار اعتدالين‌؛ وجود حركت اقبال و ادبار را مطلقاً نفي‌ و از نظر بطليموس دفاع مي‌كند. ج‌) واقعيت افلاك آسماني‌. د، هـ) افلاك تدوير و خارج از مركز، كه مستلزم بررسي بسيار آگاهانه و مفصلي درباره‌ٴ سه نظريه‌ٴ مهم نجومي است‌: نظريه‌ٴ ارسطو درباب افلاك متحدالمركز؛ نظريه‌ٴ بطليموس درباب افلاك خارج از مركز و تدوير و نظريه‌ٴ بطروجي (مقدمه 2، 1233)؛ سرانجام عليه نظريه‌هاي ارسطو و بطروجي و به‌سود بطليموس‌ نتيجه‌گيري مي‌كند. موٴلف به‌طور ضمني فلسفه‌ٴ علمي خودش را آشكار مي‌سازد: هدف علم‌ تشريح امور است تا حد ممكن صادقانه و ساده‌. نظريه‌ٴ بطليموس بايد بر ديگران ترجيح داده‌ مي‌شد، نه تنها از آن‌رو كه داراي دقت بيشتري است‌، بلكه در عين حال به‌خاطر آن‌كه مقتصدانه‌تر است‌. و) آيا خورشيد بلافاصله در بالاي ماه قرار گرفته‌، يا در ميانه‌ٴ سيارات است‌؟ (بررسي‌ نظريه‌هاي زمين ـ خورشيد مركزي‌.) ز) ميل دايرةالبروج‌. ح‌) آيا نقطه‌ٴ اوج خورشيد متحرك است‌ يا نه‌؟ ط) مركز فلك خارج از مركز خورشيد با زمين '23°20 فاصله دارد. ي‌) خورشيد در 365 روز و ربعي يك بار فلك خارج از مركز خود را مي‌پيمايد.
مقولات الف تا و به‌ترتيب فوق‌الذكر تأليف شده (دلايل له و عليه مطرح شده‌، نتيجه‌گيري‌ها، استدلال‌ها و نتيجه‌گيري تازه‌). مقوله‌ٴ هفتم بيشتر شبيه يك رساله‌ٴ مستقل است‌، بسياري اظهارات مذكور در موضوعات قبل تكرار شده (به‌ويژه در مبحث دوم‌) و كم‌تر به بحث‌ مورد نظرش يعني ميل دايرةالبروج پرداخته‌، بلكه به‌تفصيل درباره‌ٴ نظريات مربوط به فلك‌ هشتم بحث كرده است‌. اين تحرير دوم و نهايي رساله درباب حركت افلاك هشتگانه است كه‌ پي‌يترو در سال 1303 بر روي آن كار مي‌كرد. مقولات ح تا ي نوشته نشده است‌.
كتاب روشنگر اخترشناسي و رساله درباب حركت افلاك هشتگانه از مقبوليت كتاب آشتي‌دهنده‌ برخوردار نشدند و اين عجيب نيست‌، زيرا عده‌ٴ كم‌تري به نظريات نجومي علاقه دارند تا به‌ پزشكي‌. اين دو هرگز چاپ نشدند و نسخه‌هاي انگشت‌شماري از آنها در دست است‌.
عقايد اخترگويي عمده كه در آشتي‌دهنده و روشنگر بيان شده هم اكنون ذكر خواهد شد.
4. ترجمه از يوناني‌. پي‌يترو در حين اقامتش در قسطنطنيه نسخه‌اي از مسايل ارسطو را به دست‌ آورد. سپس آن را براي اول بار به لاتيني ترجمه كرد. هنگام اقامتش در پاريس‌، نوشتن شرحي را بر اين سوٴالات آغاز كرد و در سال 1310 در پادوا آن را به انجام رساند. اين شرح كه توضيح مسايل‌ ارسطو نام دارد، از مقبوليت بيشتري برخوردار شد (قريب 20 نسخه‌ٴ خطي از آن در دست است‌: اول بار در سال 1475 چاپ شد و در كم‌تر از نيم قرن هفت بار به چاپ رسيد).
در سال 1300 مسايل منسوب به اسكندر افروديسي (سوم ـ 1) را ترجمه كرد. هم‌چنين‌