ولي هم‌چنان جنبه‌ٴ بين‌المللي خود را حفظ كرد. برخي بازرگانان‌، موسوم به صادركننده‌1 توانستند انحصار مواد خام صادراتي (از قبيل پشم‌، چرم‌، قلع و سرب‌) را در شهرهاي معيني به‌ دست آورند و دعاوي آنان در دادگاه‌هاي ويژه‌اي (دادگاه‌هاي صادركنندگان‌) رسيدگي مي‌شد. تعيين شهري كه صادرات بايد از آن صورت گيرد، براي بازرگانان مسئله‌اي دشوار بود. در گردهمايي بازرگانان انگليسي كه در سال 1328 برگزار شد، درباره‌ٴ محل گردآوري كالا براي‌ صدور بحث شد و معلوم گرديد كه برخي از بازرگانان خواهان استقرار در موطن خويش‌اند، ولي‌ فروشندگان پشم طرف‌دار استقرار در مراكز خارجي‌اند. در سال 1343 به بازرگانان انگليسي‌ دستور داده شد پشمشان را به صادركنندگان بروژ بدهند.2 در سده‌هاي دوازدهم و سيزدهم‌، بازرگاني بين‌المللي تقريباً به آن حد رسيده بود كه موجب پيدايش تعداد زيادي بانك‌هاي‌ بين‌المللي شود (مقدمه‌، 2، 822 و 1148). ايتاليايي‌ها در اين راه پيش‌گام بودند، علت امر تاحدي اين بود كه هنگام بازديد از كشورهاي مختلف‌، از قبيل انگلستان‌، براي دريافت عُشْريه‌ٴ پاپ‌، طبيعي بود كه آن پول را در معامله‌اي به‌كار اندازند. دريافت عشريه‌هاي پاپ به آنان امكان‌ داد مقدار زيادي از تجارت بين‌المللي پشم انگلستان را در دست گيرند؛ هم‌چنين توانستند به‌ صومعه‌ها وام بدهند و امتيازاتي به دست آورند. حقوق گمركي پشم به تجارتخانه‌ها يا به‌ اتحاديه‌اي از تجارتخانه‌هاي ايتاليايي مقاطعه داده مي‌شد و اين‌ها در عين حال كار بانك‌داران‌ سلطنتي را هم انجام مي‌دادند ــ ريكاردي لوكايي‌، فرسكوبالدي‌، باردي و پروتزي فلورانسي‌. از زمان ادوارد اول به بعد، همه‌ٴ اين موٴسسات نقشي اساسي در بازرگاني بين‌المللي داشتند.3 ولي‌ اين چيرگي ايتاليايي‌ها درحدود سال‌هاي 1320 يا 1330 پايان يافت و بازرگاني تدريجاً به‌دست شركت بازرگانان انگليسي افتاد.4 تاريخ اين رقابت‌ها بغرنج‌تر از آن است كه گفته شود، چون شامل جنبه‌هاي خيلي بيشتري است‌.
تاريخ يكي از بارزترين جنبه‌هاي بازرگاني‌، يعني بيمه‌، به اواخر سده‌ٴ دوازدهم برمي‌گردد. اين كار درحدود سال 1182 در لومباردي با بيمه‌ٴ دريايي آغاز شد (چون خطرهاي دريايي‌ مشهودتر و فراوان‌تر بود). از بيمه دريايي در سده‌ٴ سيزدهم در بارسلون و در آغاز سده‌ٴ چهاردهم‌ در بروژ استفاده مي‌شد. پيش از نيمه سده‌ٴ چهاردهم بخش زيادي از بيمه‌هاي تجاري با ضمانت‌

1. staple.، معاني گوناگوني دارد، ولي در اينجا منظور شهرهاي ويژه‌اي است كه در آنها به گردهمايي معيني از بازرگانان اجازه‌ٴ صادرات انحصاري كالاهاي‌ خاصي داده مي‌شد. به‌اين بازرگانان S. merchants و به دادگاه مربوط به آنان S. court گفته مي‌شد. ـ م‌.
Power p. 89, 92, 1941. .2
Power p., 54, 1941. .3
the Fellowship of the Staple .4