سوي بانك‌دار ثبت مي‌شد. بانك‌ها داراي دفترهاي روزنامه‌ٴ رسمي بودند و اين بدان معني است‌ كه بايد به ترتيب زماني حسابها را دقيقاً نگه‌داري مي‌كردند، بدون جاي سفيد، بدون پاك شدگي‌ و بدون هيچ حك و اصلاحي‌؛ صفحات شماره داشت و هيچ كدام را نمي‌شد جابه جا كرد. مقررات بازرگاني فرانسه در سال 1673 و مجموعه‌قوانين ناپلئون اين ترتيبات را مجدداً تأييد كرد و از اين رو، كشورهايي كه تحت نفوذ قوانين فرانسه بوده‌اند، حتي تا به امروز به دفتر روزنامه‌ بيش از دفتر كل اهميت مي‌دهند و دفترهاي داراي برگ‌هاي جداشونده را ممنوع ساخته‌اند، دفترهايي كه بدون آنها ماشين‌هاي حسابرسي نمي‌توانند به خوبي به‌كار گرفته شوند.

يهود

رياضي‌دانان يهودي در پرونس و اسپانيا برآمدند و در كشورهاي ديگر كم‌تر از آنان اثري است‌.
1. پرونس‌. درست پيش از آغاز قرن‌، يعني در اول مارس سال 1300، يعقوب بن ماهر بن تبون‌ تقويم نجومي خود را مطابق طول جغرافيايي مونپليه تأليف كرد. اين كتاب به زودي از عبري به‌ لاتيني ترجمه شد و با نام‌هاي تازه‌اي به نام تقويم هميشگي و پيش‌گويي‌ها رواج چشم‌گيري‌ يافت‌.
چنين ترجمه‌اي تنها مي‌توانست از يك يهودي صورت گيرد. در اين اثنا يهوديان ديگري به‌ ترجمه آثار عربي به عبري ادامه مي‌دادند، چون ديگر در ميان آنان عده‌ٴ كم‌تري قادر به خواندن‌ كتاب‌هاي عربي بودند، اين ترجمه‌ها بيش از پيش ضرورت مي‌يافت‌.
مترجمان برجسته‌ٴ رياضي عبارت بودند از قالونيموس بن قالونيموس و سموئيل بن يهوداي‌ مرسيلي‌. قالونيموس آثار ارشميدس‌، آپولونيوس‌، هوپسيكلس (ابسيخلس‌)، نيكوماخوس‌، بطليموس‌، اطوقيوس‌، كندي‌، ثابت بن قره‌، ابن سمح‌* (رساله‌ٴ استوانه و مخروط كه عربي آن در دست نيست‌)، جابربن افلح‌،1 ((ابوسعدان‌)) (رساله‌اي در باره‌ٴ مثلث كه اصل عربي آن شناخته‌ نشده است‌) را ترجمه كرد. سموئيل‌بن يهودا ترجمه‌ٴ قالونيموس از هوپسيكلس را تكميل كرد و شرح ابن‌رشد بر مجسطي و رساله‌هاي نجومي محمدبن معاذ و زرقالي را ترجمه كرد. هم‌چنين‌

* ابوالقاسم اصبغ بن محمدبن اصبغ غرناطي معروف به ابن سَمْح (370 ـ 426 ه ق‌/ 980 ـ 1035م‌) رياضي‌دان و اخترشناس اندلسي‌. در قرطبه زاده شد و در غرناطه درگذشت‌. وي از برجسته‌ترين شاگردان مسلمةبن احمد مجريطي بود. كتاب الزيج و رسالة كافية في‌علم الحساب الهوائي (درباره‌ٴ چگونگي انجام‌ محاسبات ذهني در مورد اعداد بزرگ‌) از آثار مهم اوست‌. ــ و.
1. جابربن افلح (درگذشته حدود 1150 م‌) اخترشناس اندلسي‌. در اشبيليه (سويل‌) زاده شد. از آثار اوست‌: اصلاح المجسطي كه در آن برخي آراي بطليموس را تصحيح كرده است‌. اين اثر به كوشش ژرار كرمونايي در سده‌هاي ميانه به لاتيني ترجمه شد؛ و اين ترجمه در 1534 م به چاپ رسيد. ــ و.