شعبات بني تميم‌)، مورخ مسلمان‌، كه در 1113، در مرو زاده شد، و در مشرق اسلامي سفرهاي‌ زيادي كرد، در 1166، در مرو درگذشت‌. تكمله‌اي بر تاريخ بغداد خطيب بغدادي (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ يازدهم‌)، نوشت‌. در 1155، به تأليف كتاب مفصلي پرداخت‌، در زمينه‌ٴ انساب عرب‌،1 در هشت‌ مجلد، كه داراي ارزش تاريخي و جغرافيايي زيادي است‌، چون در زير نام شخصيت‌هاي معروف‌ مورد بحث توضيحات شرح حالي و مكان‌شناسي به دست مي‌دهد. او اين اطلاعات را در ضمن‌ سفرهايش گرد آورد، چون در اين اثنا، فضلاي زيادي را به‌منظورهاي مختلف ملاقات كرده بود.
اين تأليف كه به كتاب‌الانساب موسوم است‌، بيشتر از نظر ايران‌، ماوراءالنهر و آسياي مركزي‌ داراي ارزش است‌، چون در اين مورد مهترين و غالباً يگانه مأخذ اطلاعات ماست‌. كتاب‌ الانساب از طريق منتخبي از آن‌، به نام لباب‌، معروف است‌، كه ابن‌اثير آن را تأليف كرده‌، يا از طريق منتخب ديگري به نام لُب‌ّاَللُباب تأليف سيوطي‌.

ابن حمدون‌

كافي‌الكفاة بهاءالدين ابوالمعالي محمد بغدادي‌، كاتب‌، در 1102، در بغداد زاده شد. در خدمت‌ مقتفي و مستنجد خلفاي عباسي به‌سر مي‌برد، ولي در 1166، به خيانت متهم شد و در بغداد به‌ زندان افتاد، و اندكي پس از 1167، در زندان درگذشت‌. او مجموعه‌ٴ بزرگي از حكايت‌هاي‌ تاريخي و ادبي را با عنوان كتاب‌التذكره‌، يا تذكره‌ٴ ابن حمدون‌، در 12 مجلد، گرد آورد.

علي بيهقي‌

ظهيرالدين ابوالحسن علي بن امام ابوالقاسم زيد بيهقي‌، در 1106، در بيهق‌، نزديك نيشابور، زاده شد. بيشتر در موطن خويش‌، و در مرو، نيشابور، و ري به‌سر برد. در 1169 ـ 1170 (يا 1174؟)، درگذشت‌. دانشمند و شرح حال‌نويس ايراني‌. كتاب‌هايي درباب طب‌، رياضيات‌، اخترگويي و موضوع‌هاي متعدد ديگر (از قرار معلوم به عربي‌) نوشت‌، ولي بيشتر به خاطر مجموعه‌ٴ شرح حالش به نام تاريخ حكماي اسلام معروف است‌، كه تتمّه‌ٴ صوان‌الحكمه‌ٴ محمد بن‌ بهرام سجستاني (تأليف در980)، بوده است‌. بيهقي موٴلف تاريخ بيهق به زبان فارسي است كه‌ آن را در 1168، در شستاباد تأليف كرده است‌.

عُماره‌ٴ يمني‌

نجم‌الدين ابو محمد عُمارة بن علي بن زيدان يمني‌، در 1121 ـ 1122، در يمن زاده شد، در زبيد

1 .فقط منحصر به عرب نيست‌. ــ م‌.