و الاٴجساد را نوشت كه پسرش ابوطاهر اسماعيل آن را تكميل كرد؛ ابن ميمون‌، فصول في‌الطب‌؛ كوهين عطار، مِنْهاج‌الدُكّان (بسيار معروف‌)؛ و سليمان كاهن‌، كتاب‌المنتخب را نوشتند.
اين پزشكان مسلمان و يهودي مصر، شام و خاور دور گروه چشمگيري را تشكيل مي‌دادند. تعداد پزشكان مغربي كمتر ولي مقامشان همان اندازه ممتاز بود. پيش از همه خاندان ابن‌زهر بود، كه از بهترين نمونه‌هاي خانواده‌هاي پزشكي درگذشته‌، به‌شمار مي‌رفت‌. دو تن از بزرگ‌ترين‌ افراد اين خاندان ابوالعلأ بن زُهْر و پسرش ابومروان بن زُهْر در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌، برآمدند. ابوالعلا رساله‌هاي متعددي در باب ادويه‌ٴ مفرده و دست كم يك رساله‌ٴ عمومي‌تر نوشت‌، به‌نام‌ كتاب النُكَت الطبية. نام پسر عالي‌قدرش ابومروان به‌وسيله‌ٴ كتاب التيسير جاوداني شده‌، كه چون‌ همتايي براي الكليات اثر دوستش ابن رشد به‌شمار مي‌رفت‌. اين دو رساله‌، يعني التيسير و الكليات در نوع خود از گران‌بهاترين آثار قرون وسطا، بودند. گرچه ابن بَيْطار بيش ازسي سال از عمرش را در مشرق گذراند، و در دمشق درگذشت‌، ولادتش در مالقه اتفاق افتاده و در اسپانيا تحصيل كرده بود. او در وهله‌ٴ اول‌، داروگر بود، ولي دو اثرش آن‌چنان مهم است كه بايد از آنها در شمار آثار عمومي نام برد.1 اين دو اثر واقعاً معيار و سرمشق به شمار مي‌رود، ولي دامنه‌ٴ تأثير آنها به خاطر تأخير نسبي‌شان (نيمه‌ٴ سده‌ٴ سيزدهم‌) در خارج از دنياي اسلام احساس نمي‌شد، هر چند نفوذ آنها در جهان اسلام زياد بود.
تنها رساله‌ٴ عبري قابل ذكر در اين بخش ذُره هَه - قُف‌، تأليف ناتان‌بن يوئيل فلقره‌، از نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌، است‌.
سده‌ٴ دوازدهم‌، عصر طلايي‌، مكتب سالرنو بود. يادگار آن چند رساله‌ٴ لاتيني است كه‌ نمي‌توان آنها را با آثار عربي همان عصر، مقايسه كرد؛ با اين‌همه‌، نخست بدان‌ها علاقه‌منديم‌، چون گرچه خام و ابتدايي‌اند، سرآغاز طب اروپايي به‌شمار مي‌روند. عمل‌هاي كوچك تأليف‌ يوآنز پلاتياريوس كهتر متعلق به‌آخر سده‌ٴ يازدهم‌، است‌. آركيماتايوس‌، بارتولوميوي سالرنويي‌، پترونيوس‌، و ژان سن پلي دستورهاي پزشكي ديگري تأليف كردند. اورسوي كالابريايي‌، بلندهمتي بيشتري داشت و مانند نويسندگان عربي به‌بحث در مسائل فلسفي طب پرداخت‌. هيلدگارد بينگني اصيل‌ترين نويسنده‌ٴ پزشكي قلمرو لاتيني در سده‌ٴ دوازدهم‌، سنت مستقلي را عرضه كرد كه به طور خالص‌تري لاتيني و بنديكتي بود و از فرهنگ عامه ريشه مي‌گرفت‌.
در اثناي سده‌ٴ بعدي‌، معلومات سالرنويي تدريجاً به آن سوي رشته كوه‌هاي آلپ انتشار يافت‌. ژيل كوربي در مونپليه و بعداً، در پاريس وهنريك هارپستراينگ در دانمارك‌، مهم‌ترين‌

1 .منظور از اين دو كتاب المُغني في‌الاٴدوية المفردة و كتاب الجامع لِمُفردات الاٴدوية والاٴغذية (كه تدوين الفبايي دارد و 1400 داروي حيواني‌، گياهي و معدني را برشمرده‌) است‌. -- و.