استيلاي بربرها بر قرطبه كشته شد. مورخ مسلمان اسپانيايي‌. مؤلف تاريخ علماي اندلس (ابن‌ بشكوال بر آن ذيلي نوشته‌، نك نيمهٴ اول سدهٴ دوازدهم‌).

ابن حَيان‌

ابو مروان حَيان بن خلف بن حسين بن حَيان در 987 - 988 در قرطبه زاده شد؛ در 1076 درگذشت‌. مورخ مسلمان اسپانيايي‌. مؤلف تاريخ اسپانيا در 60 مجلد (موسوم به كتاب‌المتين‌) و اثر كوتاه‌تري در 10 مجلد راجع به شرح حال علماي اندلس (موسوم به كتاب المقتبس في تاريخ‌ اندلس‌).

تاريخ‌نويسي ارمني‌
استفن آسوليك‌

استفن آسوليك تارونه‌چي (ترانه‌خوان‌) در زمان ترسرگيس (جاثليق از 991 تا 1019) برآمد. مورخ ارمني‌. مؤلف تاريخ عالم تا سال 1003 به زبان ارمني‌. براي تاريخ بيزانس‌، ارمنستان و گرجستان در نيمهٴ دوم سدهٴ دهم مأخذ گران‌بهايي است‌. قسمت مربوط به تاريخ قديم تماماً از اوزبيوس اقتباس شده‌.1

تاريخ‌نويسي سرياني‌
الياس بارشينايا2

اسقف بارشينايا اسقف نصيبين‌، در 975 زاده شد؛ زندگي رهباني خود را در موصل آغاز كرد؛ در 1002 اسقف بيت نهاذره و در 1008 مطران نصيبين شد، پس از 1049 درگذشت‌. مورخ‌، نحوي‌، لغت‌نويس‌، حكيم الهي و اندازه‌شناس‌3 سرياني‌. بزرگ‌ترين مؤلف سرياني در سدهٴ يازدهم‌. او به عربي هم آثاري نوشت‌. ازجمله يك رسالهٴ نسطوري به نام كتاب البرهان علي صحيح‌ (يا في التصحيح الايمان‌). مهم‌ترين اثرش تاريخ حوادث سال‌هاي 25 تا 1018 است كه به‌ سرياني نوشته‌؛ همراه با ترجمهٴ آن به عربي‌4 و ذكر مآخذ.
او يك دستور زبان سرياني نوشت كه رواج بسيار يافت و يك دستور مكالمهٴ عربي و

1 .تاريخ اوزبيوس به زودي به زبان ارمني ترجمه شد. بخشي از اثر او تنها از طريق ترجمهٴ ارمني شناخته شده است‌. يادداشت مرا راجع به اوزبيوس ببينيد (نيمهٴ اول سدهٴ چهارم‌).
Elias Bar Shinaya .2
metrologist .3
4 .پس از غلبهٴ مسلمين بر شام‌، تدريجاً عربي زبان محاورهٴ سريانيان شد و سرياني به همان اندازه به صورت زبان مردم تحصيل‌كرده درآمد.