فصل سي و سوم‌

رياضيات و اخترشناسي‌
(نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ سيزدهم‌)

الف‌. لاتيني و زبان‌هاي محلي‌

فيبوناتچي‌

لئوناردو فيبوناتچي‌1 رياضيدان ايتاليايي‌، در حدود 1170، زاده شد؛ پس از 1240، درگذشت‌. پدرش رئيس كارخانه‌اي پيزايي در بجايه در ممالك بربر بود، و بدين ترتيب لئوناردو توانست با شرق ارتباط حاصل كند؛ وي زيردست يك استاد مسلمان تعليم ديد؛ پس از آن كه در اطراف‌ درياي مديترانه به سفر پرداخت ابزارهاي رياضي مورد استفاده‌ٴ بازرگانان كشورهاي مختلف را مطالعه كرد.
فيبوناتچي بزرگ‌ترين رياضيدان مسيحي در قرون وسطا، بوده و نهضت رياضي غرب را مي‌توان از زمان او دانست‌. مهم‌ترين و بزرگ‌ترين (اگر نه اصيل‌ترين‌) اثر او به نام كتاب حساب‌2 در 1202، پديدار شد (تحرير اصلاح‌شده در 1228). اين نخستين توصيف كامل و اصولي ارقام‌ هندي از طرف يك نويسنده‌ٴ مسيحي‌، هم‌چنين طبعاً نخستين توصيف كامل حساب هندي و اسلامي بود؛ ولي لئوناردو براهين دقيق‌تري به دست داده بود. وي نه‌فقط از رياضيات اسلامي‌، بلكه از رياضيات يوناني هم اطلاعات خوبي داشت (اقليدس‌، ارشميدس‌، هرون‌، ديوفانتوس‌). احتمال دارد كه بيشتر اين معلومات از ترجمه‌هاي عربي اخذ شده باشد.

1. Leonardo of Pisa, or Pisano, Leonardo Fibonacci ، (كلمه‌ٴ اخير به معني پسر بوناتچيو Bonaccio است‌، يعني يكي از اجدادش‌، و نه حتماً پدرش‌، بوناتچيو نام داشته‌. قس‌: نام‌هاي عربي كه با ابن شروع مي‌شود، يا نام‌هاي Johnson ,MacMurrich ، و غيره‌).
Liber abaci, or abbaci .2