ب‌. زمينه‌ٴ فلسفي و كلام‌

نوتكر خاموش‌1

به خاطر ترجمه‌هايش او را نوتكر آلماني هم مي‌نامند. او را نبايد با نوتكر سن‌گالي ملقب به‌ الكن (حدود 830 تا 912) اشتباه كرد (كسي كه كلمات سرود زيباي ((نيمه جان ميان خيل‌ مردگان‌)) را نوشت‌). اين نوتكر در حدود 950 احتمالاً در تورگوي سويس زاده شد. در صومعه‌ٴ بنديكتي سن‌گال برآمد، و در همان‌جا در 1022 به مرض طاعون درگذشت‌. بزرگ‌ترين معلم‌ مدرسه‌ٴ سن‌گال (در اين باره يادداشت مرا راجع به نوتكر ديگري به نام نوتكر ليژي در نيمه‌ٴ دوم‌ سده‌ٴ دهم ببينيد). آثاري از مارتيانوس كاپلا، بوئتيوس و ارسطو (قاطيغورياس‌، باري ارمينياس و غيره‌) را از لاتيني به آلماني ترجمه كرد. او را بايد از آباي ادبيات آلمان شمرد. به تدريس‌ رياضيات پرداخت و رساله‌اي در اختيارات ايام سعد نوشت‌.

فلسفه و كلام يهودي‌
يوسف هَه - روئه‌

ابو يعقوب الباصر. يوسف بن ابراهيم هَ-ه - كهن هَ-ه - روئه (يعني روشن‌دل يا بصير، چون او نابينا بود). در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ يازدهم در بابل و ايران برآمد. متكلم و مبلغ قرائي كه نظريات‌ متكلمان را در فرقه‌ٴ خويش مورد استفاده قرار داد. مهم‌ترين اثرش المُحْتَوِي نام دارد كه براي‌ تحقيق در كلام معتزلي حايز اهميت است‌، و مي‌توان گفت كه بايد آن را يك مسلمان نوشته‌ باشد. اين كتاب به عربي نوشته شد، ولي به زودي‌، احتمالاً توسط توبيه بن موسي‌، تحت عنوان‌ سِفِر هَه - نعيموت يا زكرون هَه - دتوت‌2 به عبري ترجمه گرديد.

سمويل هه - لاوي‌

سمويل هَه - ناقد3 بن يوسف بن نقدله در 993 در قرطبه زاده شد؛ تا 1013 در مالقه و سپس در غرناطه برآمد و در 1055 در همان‌جا درگذشت‌. سياست‌مدار يهودي‌، نحوي‌، تلمودي‌، شاعر، حامي‌ دانش‌. وزير حَبُّوص سلطان غرناطه‌، از خاندان بنوزيري (حكومتش از 1019 تا 1038).4 او بيشتر

1 Notker Labeo. ، قسمت اخير اين نام به معني چسبيده لب يا لب دوخته است‌. - م‌.
Sefer ha-ne'imot, Zikron ha-datot .2
3 Samuel ha Nagid. ، ناقد رئيس اداري جماعت يهودي بود و نماينده‌ٴ يهوديان در نزد فرمان‌روايان مسلمان به شمار مي‌رفت‌. اين جماعت از نوعي‌ خودمختاري برخوردار بودند. سمويل در 1027 به ناقدي غرناطه منصوب شد.
4 .شايد هرگز هيچ يهودي يك‌چنين قدرت و نفوذي در يك دولت اسلامي به دست نياورده‌. ولي سمويل از آن به خوبي استفاده كرد.