فصل ششم‌

فيزيك‌، فن‌آوري‌، موسيقي‌
(نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌)

الف‌. فيزيك‌

عمر خيام‌

¿ ج 1، ص 742.

خازني‌

ابوالفتح عبدالرحمن منصور خازني (يا خازن‌) در حدود 1115 ـ 1121، برآمد. غلام يوناني‌ (رومي‌) كه خواجه‌اش علي خازن مروي سبب شد تا در مرو تحصيلات علمي و فلسفي خوبي‌ داشته باشد. زيجي تأليف كرد و آن را به‌افتخار سنجر بن ملكشاه بن‌الب ارسلان‌، فرمانرواي‌ خراسان‌، كه بعداً به پادشاهي رسيد (1098/1097 ــ 1158/1157)، به زيج معتبر سنجري‌، موسوم ساخت‌. در 1121 ـ 1122، كتاب ميزان‌الحكمة را تأليف كرد كه از مهم‌ترين كتاب‌هاي‌ قرون وسطا، در زمينه‌ٴ مكانيك‌، تعادل مايعات‌، و فيزيك است‌. اين كتاب شامل جدول وزن‌هاي‌ مخصوص چندين مايع و جامد (براساس كتاب‌الجماهر بيروني‌)، و تاريخ مربوط به اين موضوع‌ است‌؛ نظريه‌ٴ گرانش (نيروي جهاني كه به‌سوي مركز عالم ــ يعني مركز زمين هدايت مي‌شود)؛ وزن هوا؛ مطالعه در اثر مويينگي‌؛ استفاده از آبسنج‌1 براي اندازه‌گيري چگالي و تخمين دماي‌ مايعات‌؛ نظريه‌ٴ اهرم‌؛ استفاده از ترازو براي طرازسازي‌، و براي اندازه‌گيري زمان‌.
درباره‌ٴ مظفر اسفزاري ¿ فصل پنجم مربوط به رياضيات و اخترشناسي‌. درباره‌ٴ ابوالصلت ¿ فصل دهم مربوط به طب‌.
درباره بهاسكره ¿ فصل پنجم مربوط به رياضيات و اخترشناسي‌.

1 .ج 1، ص 377.