تنها به چاپ گ‌. كاي بل‌1 و يو. فون ويلامويتس مولندورف‌2 برلين‌، 1891، و چاپ جي‌. ا.
سنديز3، لندن‌، 1893 اشاره خواهم كرد، و به ترجمهٴ انگليسي ف‌. گ‌. كنيون‌. اهميت اين مأخذ چنان است كه هر تاريخ قانون يوناني كه مقدم بر چاپ آن در 1891 باشد، الزاماً منسوخ است‌.

ه. دانش آشوري‌

آشور بانيپال‌، كه از 667 شاه آشور (و از 647 شاه بابل‌) شد، تا به هنگام مرگش در 626 حامي‌ بزرگ دانش بود. او سبب شد تا قديم‌ترين اسناد بابلي و آشوري به سبك آشوري ترانويسي شود و تعليقاتي بر آنها فراهم آيد. بخش مهمي از كتاب‌خانهٴ سلطنتي او هنوز باقي است‌. اين‌ كتاب‌خانه نه تنها حاوي كتاب‌هاي دستوري‌، واژه‌نامه‌ها و بايگاني‌هاي تاريخي است‌، بلكه در عين حال تعدادي متون پزشكي‌، گياه‌شناسي و شيميايي در بر دارد. از آنجا كه اين متون علمي در واقع متعلق به عصري قديم‌تر است‌، از اين لحاظ بهتر است محتواي آنها در يكي از فقرات آتي‌ اين مقدمه بررسي شود، كه به بابل و آشور اختصاص دارد، در حال حاضر من فقط به تأليفات‌ اخير اشاره خواهم كرد.

و. قانون و تاريخ عبري‌

قانون عبري‌

تنها بخشي از اسفار خمسه كه بتوان با قدري دقت تاريخش را تعيين كرد، پنجمين و آخرين‌ آنهاست‌، به نام سفر تثنيه‌4 (در 34 فصل‌). اين كتاب‌، يا اقلا لب آن‌5 در 621 ق م در هيكل كشف‌ شد. اين كار نتيجهٴ تصميم انقلابي يوشيا براي تمركز تمام مراسم عبادات رسمي در يك جا، در اورشليم بود. دليل مناسبي داريم كه قبول كنيم سفر تثنيه نه چندان پيش از كشف آن‌، احتمالاً در اواخر دورهٴ سلطنت مَنَسّي‌، تدوين شده است‌.6 اين كتاب براساس بخش‌هاي‌ قديم‌تر اسفار (روايات يهوه‌اي‌7 و الوهي‌8)، قانون سنتي (البته‌، مخصوصاً قانون اورشليم‌) و نبوات انبياي سلف (سدهٴ هشتم پيش از ميلاد) قرار داشت‌. اين كتاب سعي كرده تا اين عناصر

G. Kaibel .1
U. von Wilamowitz-Moellendorff .2
J. E. Sandys .3
4 .تثنيه از عبارات باب‌هاي 17 و 18 آن كتاب گرفته شده‌، كه در آنجا به معني نسخهٴ المثناي قانون است‌.
5 .فصول 5 تا 26 و 28 كه توسعهٴ مجموعهٴ قوانين قديم‌تر عبري است در سِفْر خروج‌، باب‌هاي 20 تا 23، و 34 : 12 - 26 آمده است‌.
6 .منسي از 695 تا 641 شاه يهوديه بود، يوشيا از 628 تا مرگش در جنگ مَجَدُّو در 609 سلطنت كرد.
Jahvistic .7
Elohist .8