مندرجات‌: 1) زندگي‌؛ 2) معلومات او و حمايتش از علوم‌؛ 3) تاريخ جهان او؛ 4) رشيدالدين‌ طبيب‌، فعاليت‌هاي پزشكي او؛ 5) عقايدش در مورد كيميا؛ 6) ساير آثار او؛ 7) انتشار اصولي‌ آثار او؛ 8) يادداشتي درباب مكتب نقاشي تبريز.
1. زندگي‌. ابوالخير رشيدالدين فضل‌الله بن عمادالدوله‌ٴ همداني معروف به رشيدالدين‌ طبيب‌، در حدود سال 1247 م‌/ 647 ه ق در همدان زاده شد. نيايش موفق‌الدوله علي همراه با نصيرالدين طوسي مهمان اجباري اسماعيليه در قلعه‌ٴ الموت بودند؛ هنگامي كه در سال 1256 الموت به‌دست مغول افتاد هر دو به خدمت هلاكو درآمدند. رشيدالدين هم در خدمت ايلخان‌ مغول و نخست پزشك و نديم اباقا (سلطنتش 1265 ـ 1218) بود. قدرت و اعتبار او فزوني‌ گرفت و در زمان غازان خان محمود (1295 ـ 1304)، بزرگ‌ترين فرمان‌رواي مغول در ايران‌، در سال 1298 به وزارت رسيد. در سال 1303 در جريان لشكركشي غازان به شام منشي عربي‌ غازان بود و در بهار آن سال در عانه بر ساحل فرات‌، وصّـاف (عبدالله ابن فضل‌الله شيرازي‌) مورخ را به حضور ايلخان معرفي كرد. در زمان جانشينان غازان محبوبيت و ثروت او فزوني‌ گرفت‌، ولي حسادت‌، نفرت و تحريكات دشمنانش هم بيشتر شد و يكي از آنان به‌نام علي‌شاه‌1 سرانجام به برانداختن وي توفيق يافت (اكتبر 1317 م / شعبان 717 ه ق‌). رشيدالدين به مسموم‌ ساختن الجايتو (متوفا 1316 م‌/ 716 ه ق‌) متهم شد. پزشكي كه در معالجه‌ٴ بيمار تاج‌دارش‌ موفق نشود به‌آساني ممكن است به كشتن او متهم گردد ــ و او همراه پسرش ابراهيم در 18 ژوئيه‌ٴ 1318 م‌/ 18 جمادي اول 718 ه ق كشته شدند، اموالشان مصادره شد، موقوفاتشان به تاراج‌ رفت و الي‌ٰ آخر. غياث‌الدين پسر ديگر رشيدالدين در سال 1336 م‌/ 737 ه ق كشته شد.
رشيدالدين در زمان مرگ به يهودي بودن متهم شد، ولي هرگز ثابت نشده كه او تبار يهودي‌ داشته است‌. يك قرن بعد جلال‌الدين ميرانشاه (8/1407 م‌/ 810 ه ق‌) پسر تيمور لنگ فرمان‌ داد گور رشيدالدين را كندند و استخوان هايش را به گورستان يهوديان بردند.
2. معلومات او و حمايتش از علوم‌. شايد رشيدالدين بهترين نمونه‌ٴ كام‌يابي عجيبي است كه‌ خفت و نابودي كامل در پي داشت‌. در دربارهاي شرقي گردش اقبال بسيار سريع بود. ولي‌ هيچ‌كدام به اندازه‌ٴ مورد رشيدالدين تكان‌دهنده نيست‌، زيرا او نه تنها توفيق مادي‌، بلكه كام‌يابي‌ معنوي هم داشت (و شايد اين حسادت‌ها را بر ضد او تشديد مي‌كرد).
او ثروت فراوان به‌دست آورد و بخشي از آن را صرف ساختن شهركي در سلطانيه‌، پاي‌تخت‌ جديد كرد (كه به فرمان ارغون در سال‌هاي 1284 ـ 1291م‌/683 ـ 690 ه ق ايجاد شده بود و

1. علي شاه همكار رشيدالدين بود و گفته مي‌شود كه نخستين وزير ايلخان مغول بود كه به مرگ طبيعي مرد. شايد اين به‌خاطر مرگ زودرس او در سال 1324 م / 725 ه'.ق بود.