شد. شارح و متكلم سرياني‌. در ميان آثار متعددش بايد ذكري كرد از شرح تمام كتاب مقدس‌، رساله‌اي راجع به شش روز، شرحي بر رسالهٴ علم جدل ارسطو، و يك تاريخ كليسايي‌.

فلسفهٴ اسلامي‌
جاحظ

ابو عثمان عمرو بن بَحْر جاحظ، در بصره برآمد و در 868 - 869 [255 ه. ق‌] در همان جا درگذشت‌، در آن هنگام بيش از 90 سال قمري از عمرش مي‌گذشت‌. از رهبران معتزلي بصره‌، مؤسس فرقهٴ جاحظيه‌. اديب‌، و داراي علاقهٴ زياد به علوم طبيعي و انسان‌شناسي‌. مهم‌ترين‌ اثرش كتاب الحيوان است‌، داراي مطالب بسيار متنوع كه بيش از جنبهٴ علمي‌، داراي مضامين‌ حكمت الهي و فرهنگ عامه است‌، ولي به هر حال براي محقق علوم و ادبيات عربي فايدهٴ زيادي دارد. گرچه اين كتاب تا حدودي مبتني بر معلومات يوناني (بيشتر ارسطويي‌) است‌، غالباً داراي زمينهٴ عربي است و اين علت تأثير زيادش را بر ادبيات عرب معلوم مي‌سازد. جاحظ از چگونگي به دست آوردن آمونياك (و نوشادر)1 از امعا و احشاي حيوانات به‌وسيلهٴ تقطير خشك‌2 آگاه بوده است‌. كتاب او حاوي بذر بسياري از نظريه‌هاي بعدي است (تكامل‌، سازگاري‌ با محيط3، روان‌شناسي جانوري‌).

سرخسي‌

ابوالعباس احمد بن محمد بن طيب سرخسي تلميذالكندي‌، مسلماً بزرگ‌ترين شاگرد كندي بود. معلم سرخانه و بعدها نديم معتضد (خلافتش از 892 تا 902)، در 899 - 900 كشته شد. فيلسوف مسلمان‌. آثار فراواني دربارهٴ بسياري از موضوعات نوشت‌، ولي ظاهراً هيچ يك در دست نيست‌.

د. رياضيات و نجوم عربي و لاتيني‌

رياضيات و نجوم عربي‌
ماهاني‌

ابو عبداللّه محمد بن عيسي ماهاني در حدود 860 برآمد، در حدود 874 تا 884 درگذشت‌. رياضي‌دان‌، منجم‌. يك رشته رصد از كسوف و خسوف و قِران سيارات كه از 853 تا 866 به‌ وسيلهٴ او صورت گرفته‌، توسط ابن يونس مورد استفاده قرار گرفت‌. شروحي بر آثار اقليدس و

salmiac .1
dry distillation .2
adaptation .3