تاريخي را از لاتيني به انگليسي ترجمه كرد، به ايفاي وظيفهٴ مهم‌تري پرداخت‌. با اين حال‌، ثمرات اقدام آلفرد را تا مدت مديدي نمي‌توان ارزيابي كرد، چون لاتيني تا سدهٴ هفدهم زبان‌ مردم تحصيل كرده باقي ماند.
تنها مورخ بيزانسي آن زمان فوتيوس بود، كه او را نمي‌توان شخص برجسته‌اي به شمار آورد، و تضاد چشم‌گيري ميان اين عصر و عصر پيشين مشاهده مي‌شود.
موسي باركفا يك تاريخ كليسايي به زبان سرياني نوشت‌.
مهم‌ترين آثار تاريخي اين عصر به عربي نوشته شد: دينوري يك تاريخ عمومي نوشت كه‌ داراي ارزش زيادي است‌، چون ملاحظات ايراني را به ما ارائه مي‌دهد. اين قتيبه يك تاريخ عالم‌ و آثار تاريخي ديگري هم نوشت‌. ما قديم‌ترين تاريخ اسلامي مصر را به ابن عبدالحكم مديونيم‌. تاريخ الامم تأليف يعقوبي برداشت شيعه را از تاريخ اسلام به ما عرضه مي‌كند. بالاخره دو اثر مهم توسط بلاذري تأليف شد. بايد توجه داشت جز ابن عبدالحكم‌، كه مصري بود، همهٴ اين‌ مورخان از نژاد ايراني بودند و همه به زبان عربي نوشتند.
سه تاريخ ملي اخير ژاپن‌، كه با تقليد از تواريخ سلسله‌هاي چيني تأليف شد، به ترتيب در سال‌هاي 869 و 879 و 901 به اتمام رسيد.

9. قانون بيزانسي و ژاپني‌. تهذيب تازه‌اي از قانون بيزانس به فرمان باسيل مقدوني (867 تا 886) آغاز و در زمان فرمان‌روايي پسرش ليون فيلسوف (886 تا 911) تدوين يافت‌. بدين‌ترتيب‌، مجموعهٴ حقوقي عظيمي فراهم شد موسوم به باسيليكا، كه تا سقوط امپراتوري‌ بيزانس در 1453 به صورت قانون‌نامهٴ رسمي آن باقي ماند.
ژاپنيان به تدوين قانون‌نامه‌هاي خويش براساس قوانين و موارد استعمال چيني ادامه دادند. دو قانون‌نامهٴ اخير از ((سه قانون‌نامهٴ بزرگ‌)) در 868 و 907 صادر شد.

10. زبان‌شناسي لاتيني‌، انگليسي‌، بيزانسي‌، اسلاوي‌، سرياني و عربي‌. مهم‌ترين نحوي لاتيني‌ رامي اوسري بود، كه تأليف او فاقد هر نوع اهميتي است‌.
برعكس‌، ارزش اقدامات شاه آلفرد را نمي‌توان ناديده گرفت‌. او مانند پيش‌آهنگي واقعي به‌ تكوين زباني تازه كمك كرد و آن را نه تنها براي اداي مطالب روزمره آماده ساخت‌، بلكه به‌ صورت وسيله‌اي ممتاز براي بيان وسيع عالي‌ترين افكار درآورد. هرگز هيچ شاهي بيش از آلفرد كبير براي تعليم و تربيت ملتش اقدام نكرده است‌.
فوتيوس يك واژه‌نامهٴ يوناني تأليف كرد و به اقسام مختلف مباحث لغوي علاقهٴ زيادي‌ نشان داد. آرتاس شخصيتي بشردوست واز مظاهر برجستهٴ رستاخيز جديد بيزانسي بود. برخي‌ از گران‌بهاترين دست‌نبشته‌هاي موجود يوناني براي او استنساخ شده است‌.
قديس كوريل (سيريل‌) الفباي گلاگوليتي را ابداع كرد، و الفباي سيريلي كه اينك در روسيه به‌