سليمان ناربُني از برنار گوردوني (چهاردهم ـ 1)، ابراهيم ابيگدر و لئون يوسف كاركاسوني از ژرار دو سولو و همان لئون يوسف از ژان دو تورنامير آثاري را به عبري ترجمه كردند.
همه‌ٴ اينها نشانه‌ٴ فرا رسيدن عصر طب لاتيني است‌. برخي آثار ابتكاري لاتيني به رقابت با آثار عربي و يوناني پرداختند. بي‌شك‌، توفيق آنها را ملاحظات اجتماعي تشديد مي‌كرد. براي‌ ترجمه‌ٴ آثار يك استاد متنفذ دانشگاه مونپليه از قبيل ژان دو تورنامير به عبري دلايل موجهي‌ وجود داشت (كه صرفاً علمي نبود).
با اين همه‌، مسئله‌ٴ اصلي اين است‌: اينك‌، قلمرو لاتيني وارث سنّت يونان و عربي شده بود و به‌صورت درستي اين ميراث را به‌كار مي‌انداخت ـ يعني پزشكان غرب مسيحي تمام سعي خود را مصروف مي‌كردند كه اين ميراث را نگه دارند و بر آن بيفزايند، ولو اين افزايش اندك مي‌بود.1
يكي از محصولات جنبي ترجمه‌ها و مباحثات آنان تهيه‌ٴ واژه‌نامه‌هاي پزشكي بود، از قبيل‌ راهنماي تندرستي سيمونوي جنوايي (سيزدهم ـ 2) و جامع الادويه‌ٴ ماتيوس سيلواتيكوس‌ (چهاردهم ـ 1). بهتر است دو نمونه‌ٴ ديگر را ذكر كنيم‌.
رساله‌ٴ آلفيتا يك واژه‌نامه‌ٴ گياه پزشكي است كه موٴلفش معلوم نيست و بيشتر از قرابادين‌ نيكولاي سالرنويي (دوازدهم ـ 1)، سپس از سيمونوي جنوايي و موٴلفان ديگر اقتباس شده‌، كه‌ آخرين آنها جان گادسدني (چهاردهم ـ 1) است‌. تاريخ كتابت نسخه از حدود 1465 است‌ (بادليان‌، سلدن ـ ب 38)، ولي نسخه‌ٴ قديمي‌تري در موزه‌ٴ بريتانيا وجود دارد (اسلون 284). با كنار هم گذاشتن اين مطالب‌، رساله‌ٴ آلفيتا را بايد مربوط به نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم يا نيمه‌ٴ اول‌ سده‌ٴ پانزدهم دانست‌.
نمونه‌ٴ شرقي آن فرهنگي از نام قريب 200 دارو به زبان ارمني‌، عربي (فارسي‌، تركي‌)، و لاتيني‌ (روميايي‌) است‌، كه نسخه‌ٴ آن در كتاب‌خانه‌ٴ مِخيتاريست وين (ش 310) قرار دارد. اين فرهنگ در مقدمه‌ٴ يك دايرةالمعارف پزشكي قرار دارد، كه آبراهام كاتب در سال 1438 نوشته و شامل سه‌ بخش است‌: 1) داروسازي‌؛ 2) پزشكي‌، شامل منتخباتي از مخيتار هري (دوازدهم ـ 2)؛ 3) كتاب‌ موسوم به مرد بيمار. اين كتاب بيشتر از كتاب الابنيه‌ٴ ابومنصور موفق (دهم ـ 2) و احتمالاً تا حدود كمتري‌، از ابن‌بيطار (سيزدهم ـ 1) اقتباس شده است‌. تاريخ تأليف كتاب نبايد خيلي مقدم بر تاريخ‌ كتابت آن نسخه بوده باشد، يعني آغاز سده‌ٴ پانزدهم‌. اصل كتاب ارمني شايد قديمي‌تر باشد، چون‌ خود آن شرح نسخه‌ٴ ارمني ديگري است (در سان‌لازاروي ونيز) مورخ سال 1294.
3. زمينه‌ٴ ادبي و مدرسي‌. دانشمندترين پزشكان‌، كساني كه در بولونيا يا پاريس‌، يا در جايي

1. آنان پند سِنِكا را به‌كار بستند: بايد ((خانه‌خداي شايسته‌اي بود و اين ميراث را فزوني بخشيد تا اين ميراث از ما به بازماندگان بيشتر ماند.))