دومينيكي آغاز شد، و تحرير نخستين كشف‌الاًيات لاتيني كتاب مقدس است كه به دست جمع‌ كثيري از هم‌كيشانش صورت گرفت‌.
ظاهراً تهذيب هوگو از وولگات با مراجعه به متن‌هاي عبري و يوناني صورت گرفته ولي به‌ صورتي ناشيانه و غير علمي بوده است (اين كار بيشتر شبيه كاري بازاري بوده تا تحقيقي‌) و بيكن از آن بحق انتقاد كرده است‌. هوگو تفسيرهاي متعددي بر كتاب مقدس‌، بر عبارات پطروس‌ لومباردي‌، و برخي مواعظ نوشت‌.
وي در محكوم ساختن آثار گراردو دل بورگو سان دونينو1 (1254) و، ويليام سنت آموري‌2 (وفات 1272)، سهيم بود.
كشف‌الاًيات كتاب مقدس را به آرلوتوي پراتويي‌، اهل توسكاني‌، از فرانسيسيان ايتاليا هم‌، كه در 1286، در پاريس وفات يافت‌، نسبت داده‌اند.

نيكتاس آكوميناتوس‌

¿ فصل تاريخ‌نويسي در ذيل‌.

ب‌. يهود

ابراهيم بن ناتان‌

ابراهيم بن ناتان هه ـ يَرْحي‌، كه او را با حروف اول اسمش به اختصار ربن‌3 خوانده‌اند، تلمودي‌ فرانسوي كه درلونل‌4 لانگدوك زاده شد. در لونل و بعداً، در دامپير5 كپنهاگ درس خواند. در اروپاي غربي سفرهاي زيادي كرد و سرانجام‌، در طليطله مقيم شد. در آن شهر بود كه در 1204، مهم‌ترين تأليفش راهنماي عالم‌6 را آغاز كرد. تاريخ تولد و وفاتش معلوم نيست‌. راهنماي عالم‌ داراي ارزش تاريخي زيادي است‌، چون رسوم كشورهاي زيادي را شرح مي‌دهد (غرب آلمان‌، شمال فرانسه‌، بورگوندي‌، شامپانْي‌ْ، انگلستان‌) و معرف تفاوت فاحش آنهاست‌. اين كتاب در دو بخش است‌، اولي مجموعه‌اي از آثار خود اوست‌، و دومي منتخباتي از دو تلمود، مدراشيم و آثار متعدد ديگر است‌. از جمله حاوي ترجمه‌ٴ عبري رساله‌اي است از سعدياي جايون كه‌ نشانه‌اي است (اثبات‌نشده‌) از اين كه ابراهيم عربي مي‌دانسته است‌.

1.Gherardo del Borgo San Donnino
2. William of Saint Amour
3. Abraham ben Nathan ha-Yarhi , Rabn
4. Lunel
5. Dampierre
6. Manhig `olam