به‌كمك رابطه‌اي ظرفيت تقريبي آن را محاسبه مي‌كردند. نخستين توضيح درباره‌ٴ اين روش را اشترومر عرضه كرده است‌؛ بدين‌ترتيب وي سنّتي را گشود كه براي بيش از يك قرن منحصراً آلماني باقي ماند.1 نه‌تنها همين‌، بلكه نخستين آثار درباره‌ٴ ميل رسومات به آلماني نوشته و منتشر شد.
در اواخر قرن چند متن كيميايي و فني هم به آلماني نوشته شد، مثلاً يكي از نسخه‌هاي‌ خطي شگفتي‌هاي جهان ويماندوس قسمتي به زبان آلماني است و قسمتي به لاتيني‌. اين‌ تاحدي نامنتظر است‌، چون كيمياگران بيشتر علاقه به حفظ اسرار كارشان داشتند تا افشا و همگاني كردن آن‌. سيماي افسانه‌اي برتولت سيه‌چرده نبايد ما را به درنگ وادارد، ولي برخي از نخستين كتاب‌هاي مهندسي نظامي به آلماني تأليف شده است‌، هرچند اين آثار مربوط به اندكي‌ پس از سال 1400 است‌.
تنها سفرنامه‌ٴ آلماني متعلق به هانس شيلتبرگر است كه پس از رهايي از اسارت سي ساله‌ٴ تركان (1396 ـ 1426) تأليف كرده است‌.
چند متن پزشكي هم وجود دارد. دو پزشك بوهميايي به نام‌هاي زولكو فون هاستكا و سيگيسموند آلبيك از آلماني هم مانند لاتيني استفاده كردند. البته در چنين مواردي دچار ترديد مي‌شويم كه آيا متن آلماني ترجمه‌ٴ متن لاتيني (توسط موٴلف يا كس ديگر) نيست‌؟ در مورد اورتوُلف باواريايي از نظر زبان مطمئن هستيم‌، ولي نه در مورد تاريخ زندگي‌اش‌. كتاب‌هاي او ممكن است مقدم بر سال 1400 باشد، ولي به احتمال بيشتر موٴخر از آن است‌.
چهار مجموعه از نسخه‌هاي پزشكي هم به زبان آلماني به‌صورت نسخه‌هاي خطي در دست‌ است‌، كه موٴلف سه‌تاي آن نامعلوم‌، ولي مربوط به حدود 1400 است‌، ولي چهارمي در حدود 1370 ـ 1382 توسط آرنولدوس دونِلدي نجيب‌زاده‌ٴ اهل برِمِن‌، يا براي او تدوين شده است‌.
اولمان اشترومِر نورنبرگي‌، فريتش كلوزنر و ياكوب توينگر استراسبورگي تاريخ‌هايي به زبان‌ آلماني تأليف كردند.
كارهاي زبان‌شناسي آلماني هم به همان كندي زبان‌هاي انگليسي و هلندي بود. در اين‌جا هم‌ مانند زبان انگليسي چند كتاب لغت ومعني قديمي داريم كه قديمي‌ترينش از سده‌ٴ نهم است و قبلاً ذكر شده (مقدمه 1، 675). كلوزنر يك لغت‌ومعني لاتيني به آلماني تأليف كرد و خلفش‌ توينگر به تكميل آن پرداخت‌. نخستين دستور زبان آلماني در سال 1451 تأليف شد ¿ فصل‌ اول‌).

1. وقتي اين مطلب را از روي يادداشت‌هايم مي‌نوشتم‌، باوركردنش به‌نظرم دشوار آمد. بهتر است مطلب به‌همين صورت باقي باشد، تا شايد دير يا زود وجود يك فن پيمايش مايعات مربوط به دوره‌اي قديم‌تر از آن در انگلستان يا كشور ديگري آشكار شود.