كشاورزي‌، تدبيرمنزل‌، پرورش ميوه و غيره نوشت (به نام در باب كشاورزي‌1) كه نخستين كتاب‌ لاتيني در اين باره بود؛2 و در عين حال اطلاعات گران‌بهايي دربارهٴ طب رومي (طب تجربي و سحري‌) در آن وجود داشت‌. مخالف سرسخت فلسفه و طب يونان (مثلاً در نصايح به فرزند)3. در ميان مطالب ضمني كه كاتو نقل كرده به قديم‌ترين دستورالعمل ساختن ساروج معمولي و قديم‌ترين توصيف از حمام ماري‌4 برمي‌خوريم‌.

تسميهٴ كاتو به شهربان به خاطر تمايز اوست از نوه‌زاده‌اش كاتوي اوتيكايي‌5. از آنجا كه‌ شخص اخيرالذكر يكي از شريف‌ترين شخصيت‌هاي عصر رومي است‌، و در اين مقدمه هيچ جا از او ذكري نخواهد شد، بهتر است در اينجا مختصري دربارهٴ وي گفته شود. او در 95 زاده شد، يك رواقي بار آمد، رهبر يك حزب اشرافي بود كه سرانجام از قيصر شكست خورد، فعاليت‌ سياسي او مواجه به شكست‌هاي پياپي بود، ولي او از خود چنان نشانه‌هاي تحسين‌برانگيزي از اخلاق و فضيلت نشان داد، كه زندگي او هميشه به صورت منبعي الهام‌بخش مورد توجه خواهد بود. در 46، هنگامي كه وظيفهٴ او به پايان رسيده بود، در اوتيكا (كه نامش مشتق از آن است‌) خودكشي كرد، تا به دست قيصر نيفتد. سيسرون‌، قيصر و پلوتارك زندگي او را شرح داده‌اند.

ط. طب هلنيستي‌، رومي و چيني‌

سراپيون‌

سراپيون‌6 اسكندراني احتمالاً در نيمهٴ اول سدهٴ دوم ق م برآمد. بنيان‌گذار مكتب طب تجربي‌. او هر نوع جزم‌گرايي طبي را مردود دانست‌، حتي آيين بقراطي را؛ و كار خود را در وهلهٴ اول براساس تجربه‌ و مشاهده قرار داد، و در وهلهٴ دوم بر موارد موثق باليني‌، و در وهلهٴ سوم‌، اگر لازم بود، بر قياس‌. او دو كتاب نوشت‌: يكي بر ضد فرقه‌هاي پزشكي‌، و ديگري در باب معالجات (مجموعه‌اي از موارد؟). تجربه‌گرايي او را بدان واداشت تا بسياري معالجات عاميانه را علي‌رغم باطل بودنشان بپذيرد.
براي طب رومي‌، نك يادداشت من راجع به كاتو در فقرهٴ پيشين‌.

شون يو - ئي‌

شون يو - ئي‌7 احتمالاً در 216 ق م زاده شد، و در چئي برآمد. پزشك چيني‌. مجموعه‌اي از

de agri cultura .1
2 .قديم‌ترين اثر موجود به نثر لاتيني‌.
Praecepta ad filium .3
bain-marie .4
Marcus Porcius Cato Uticensis .5
Serapion .6
Shun Yu-i .7