د. دين بودا

معرفي آيين بودايي تبتي در مغولستان‌

نوع فرودست بودائيت تانترايي‌، كه گوروپدما ـ سامبهاوا در اواسط سده‌ٴ هشتم به تبت برد، در آن‌ كشور رواج چشمگيري يافت (ج 1، ص 516). تحولات محض تبتي آيين لاما مورد نظر ما نيست‌، ولي بسيار جالب توجه است كه قوبيلاي قاآن (امپراتور سلسله‌ٴ يوآن از 1260 تا 1294)، آن را در مغولستان معرفي كرد. او سبب شد كانجور (ج 1، ص 451 ، 452)، به وسيله‌ٴ گروهي از فضلا مورد بررسي قرار گيرد، و از قرار معلوم (پس از مرگ وي‌) اين كتاب به زبان مغولي ترجمه شد.
آيين لاماي مغولي به خاك چين نفوذ كرد؛ و بدين ترتيب‌، يك سنت تازه‌ٴ بودائيت چيني را به وجود آورد. اين سنت خيلي پست‌تر از همه‌ٴ سنت‌هاي قبلي بود و سرشار از عقايد جادويي‌، كه طبعاً خوشايند مردم خرافاتي قرار گرفت‌، با اوهام آنان بارورتر شد، و بدين ترتيب تباهي و نفوذ آن فزوني يافت‌. در آيين لامايي مغول اندك چيزي از مفاهيم عالي بودائيت به جاي ماند. چينيان آن را درشمار مكتب‌هاي بودايي خويش نمي‌دانند، و مسلماً تا به امروز بيشتر يك دين‌ مغولي بوده است‌، تا چيني‌.

آيين بودايي ژاپني‌

از چهار مذهب مهم بودايي كه در سده‌ٴ سيزدهم ايجاد شد، دو تا ــ مذهب ذن‌، و مذهب شين ــ مربوط به نيمه‌ٴ اول اين سده است‌. بااين حال‌، موٴسس سودو ـ شو، شعبه‌ٴ اصلي مذهب ذن‌، تا 1253 زنده بود؛ وشينران ـ شونين‌، موٴسس مذهب شين در 1268، فوت كرد.
دو مذهب آخري‌، يعني نيچيرن و جي‌، در سال‌هاي 1253 و 1275، تأسيس شد.
1. مذهب نيچيرن‌1 (1253) ـ نيچيرن در 1222، در ناحيه‌ٴ آوا زاده شد؛ و در شينگون تندايي‌ تحصيل كرد. نام اصلي‌اش زنيچي ـ مارو2 بود، ولي به نام ديني نيچيرن (نيلوفر خورشيد) ملقب‌ شد. او در 1253، مذهب جديدي بنيان نهاد به نام مذهب نيچيرن يا هوكه در 1260، رساله‌اي‌ سياسي و ديني نوشت‌3 شامل حملات سختي به ساير مذهب‌ها؛ در 1261، به ايتو (در ايالت‌ ايزو) تبعيد شد؛ در 1264، مورد عفو قرار گرفت‌؛ ولي بعداً، مجازاتش به تبعيد به جزيره‌ٴ سودو تبديل شد و تا 1272، در آن جا اقامت كرد؛ در 1282، در ايكگامي درگذشت‌.
اين مذهب تازه واكنش شديدي بود در برابر ساير مذهب‌ها، به‌ويژه مذهب‌هاي آميدايي‌ (معروف به مذهب‌هاي خاك پاك‌)؛ با اين همه‌، خود آن از بودائيت قديم سخت بدور بود، و

Nichiren-shu, Hokke-shu .1
Zennichi-maru .2
Rissho ankoku-ron .3