وزن 2926 كيلوگرم‌. منشأ آن يا از تركستان خاوري است‌، يا همسايه‌ٴ آن ختن‌، يا از ماناس‌، سونگاريا در دامنه‌هاي شمالي تيانشان (كوه‌هاي آسماني‌)، يا دره‌ٴ رود ياركند (معروف به كوه‌هاي‌ يشم ، قاش طاغ به تركي‌، يوشان به چيني‌). اين محل آخري را گوئِس بنديكتي در سال 1602 تقريباً مي‌شناخته و هميشه يكي از منابع يشم چيني بوده است‌. قطعه‌اي از يشم سمرقند در موزه‌ٴ تاريخ طبيعي آمريكا در نيويورك است‌، كه از مجموعه‌ٴ هاينريش فيشر است و قطعه‌ٴ كوچكي (اندكي بيش از يك گرم‌) از آن هم در موزه‌ٴ متروپوليتن است كه در فهرست بيشاپ‌ توصيف شده است‌.
((كوه‌هاي يشم‌)) در پِئي پينگ‌. مدت‌ها بعد از آن‌كه يادداشت فوق را درباره‌ٴ يشم نوشتم‌، لانگدون وارنر همكارم در هاروارد (طي نامه‌ٴ هشتم نوامبر 1943) توجهم را به كتاب جان آندرو گوته‌، به نام دانش يشم (330 ص‌. مصور. نيويورك 1937) جلب كرد. در آن سه به اصطلاح كوه‌ يشم توصيف شده است كه در شهر امپراتوري نگه‌داري مي‌شود و عبارت از سه قطعه يشم بسيار بزرگ است كه آنها را به‌صورت كوه يا تپه‌اي تراشيده‌اند، زيرا كوه و رود مورد پرستش چينيان‌ بوده است‌. دو تا از اينها مسلماً و سومي احتمالاً سنگين‌تر از سنگ گور تيمور است‌. سنگين‌ترينش كه معبد كوه يشم نام دارد، در ابعاد 210×90×90 سانتي‌متر است و قريب هفت‌ تن وزن دارد و در كوشك طول عمر و شادماني نگه‌داري مي‌شود. تخته سنگ اصلي كه اين قطعه‌ را از آن تراشيده‌اند در سال 1778م توسط حاكم تركستان چين به چين لونگ اهدا شده و تراش‌ آن ده سال بعد به اتمام رسيده است‌. يشم دوم كوه جاودانگي نام دارد و در همان كوشك‌ نگه‌داري مي‌شود. ابعاد آن 145×104×75 سانتي‌متر، وزنش حدود سه تن است و مربوط به‌ سال 1781 ميلادي‌1. اين دو شاه‌كار داراي رنگ مشابهي‌اند، سفيد مايل به خاكستري با رگه‌هاي‌ سبز. كوه جاودانگي به‌صورت دامنه‌ٴ كوهي حجاري شده با درختان سرو پراكنده‌، كه از ميانشان‌ در پايين كوشكي گرد و در بالا قصري چند طبقه و يك معبد ديده مي‌شود. دونفر در حال عبور از پل چوبي ديده مي‌شوند و گله‌هاي گوزن در اين‌جا و آن‌جا به چرا مشغولند. شاه‌كار سوم هم در شهرممنوع است و در مقابل تخت يشم واقع در تالار رياضت قرار دارد؛ رنگ آن سبز خاكستري‌ با خطهاي سبز و خاكستري است‌. بلندي آن 120 سانتي‌متر و قطرش در پايين 90 سانتي‌متر است كه به‌تدريج تا قلّه باريك‌تر مي‌شود. وزن آن را يك و نيم تن برآورد كرده‌اند. نمونه‌ٴ چهارمي‌ از سال 1784 كه خيلي كوچك‌تر است (280 كيلو)، در سال 1860 از شهر ممنوع به غرب برده‌ شده و اينك در گالري هنري واكر در مينياپليس آمريكا است‌. جالب است كه هر چهار شاه‌كار مربوط به دوران چين لونگ (1736ـ1796م‌) است‌.

1. در كتيبه‌ٴ امپراتوري مربوط به سال 1781 ميلادي اين شاه‌كار بهارخواب معرفت كيمياگري ناميده شده است‌.