در صومعه‌هاي هينايانا برمي‌خوريم‌؛ ماهايانا سخاوتمندانه خدمات آنها را به افراد عادي هم‌ تعميم داده بود، ولي آگاهي ما در اين باره بسيار ناچيز است‌. بيمارستان‌هاي ژاپني از روي‌ سرمشق‌هاي چيني ساخته شده بود. احتمال دارد كه اين موٴسسات نوان‌خانه‌ٴ صرف بودند (مانند جذام‌خانه‌ها، هتل ديُـو1 و گداخانه‌هاي اروپا) و جنبه‌ٴ پزشكي نداشتند، ولي در هر يك از آنها داروخانه‌اي وجود داشت‌. داروخانه‌ٴ ژاپني يا سياكوئين بخشي از هر بيمارستان بود، كه در آن‌ گياهان كشت و داروها ساخته مي‌شدند. يك‌چنين داروخانه‌اي به اهتمام كوميوـ كوگو (701 ـ 760) بيوه‌ٴ امپراتور شومو ساخته شد. او پس از بركناري شوهرش (758) موي خود را تراشيد و نام ديني مامپوكو را برگزيد؛ او شصت نوع داروي بسته‌بندي شده در 21 صندوق لاكي را كه‌ متعلق به شومو بود، به بيمارستان داد.2 چنين داروخانه‌هايي در آثار ژاپني سده‌هاي هشتم و نهم‌ گزارش شده است‌؛ به نظر مي‌رسد در سده‌ٴ دهم آنها از ميان رفته‌اند (هوبوگيرين‌، صص 245 ـ 249).
ولي گفته مي‌شود نين سئي (متوفا 1303) براي جذاميان و بيماران ديگر پناهگاه‌هايي ساخت‌.
در مورد هندوچين اطلاعات ما باز هم كم‌تر است‌. مطلب زير فقط براي آن نقل شده كه نشان‌ داده شود بيمارستان‌هايي در كامبوج بودايي وجود داشته و اگر جست‌وجو شود، احتمالاً مطالب‌ ديگري بتوان يافت‌. در معبد تاـ پروم‌، كه شاه جاياوارمان هفتم ساخته‌، كتيبه‌ٴ مفصلي وجود دارد (290 سطر سانسكريت‌) كه در آن شاه در ذكر آثار خيريه‌اش تا سال 1108 ساكا = 1186 م از جمله از 102 بيمارستاني ياد مي‌كند كه محل 15 بيمارستان براثر كشف سنگ بناهايشان معلوم‌ شده است‌.
در قلمرو مسيحيت پيش از سده‌ٴ چهاردهم بيمارستان‌هاي زيادي تأسيس شده بود، ولي‌ تاريخ اوليه‌ٴ قديم‌ترين آنها، مانند قديم‌ترين دانشگاه‌ها و به همان دلايل نامعلوم است (هر چيز نو تا زماني كه تا حدود معيني رشد نكرده باشد وجودش محسوس نخواهد شد؛ منشأ آن را تنها با بازپس نگريستن به گذشته‌، يعني به صورت ناقص مي‌توان شناخت‌). از اين‌رو، اگر هم ناممكن‌ نباشد، بسيار دشوار است كه بتوان آنها را به ترتيب تاريخي مورد قبول همه مرتب ساخت‌.
در اينجا داده‌هايي به‌منظور مجسم ساختن مطلب عرضه مي‌شود: بسياري از بيمارستان‌ها را فرقه‌هاي مهمان‌نواز، و نه‌فقط شهسواران مهمان‌نواز، يعني شهسواران قديس يوحناي اورشليمي‌ (دوازدهم ـ 1)، بلكه ساير فرقه‌هاي رهباني ايجاد كردند. مهم‌ترين اين فرقه‌ها از لحاظ ايجاد

1. hotel-Dieu (كه معناي تحت‌اللفظي آن ((كوشك خدا)) ست‌) به بيمارستان و دارالشفا اطلاق مي‌شده است‌. ــ و.
2 .فهرست آن هنوز در شوسوئين نارا موجود است و داروهاي آن به وسيله‌ٴ نويسندگان زيرشناسايي شده است‌.

Keizo Dohi; Medicine in Ancient Japan (The young East 2, 151-57, 185-95, 1926). Jiro Harada : A glimpse of Japanese Ideals (p. 100, Tokyo 1938; Isis 35,256 ).