سده‌ٴ چهاردهم در چاپ‌خانه‌هاي ژاپن چاپ شد وبا بي‌طرفي‌، سوتراهاي مختلف مذاهب‌ بودايي و آموزش‌هاي كنفوسيوسي را ترويج كرد. با اين همه‌، متن‌هاي نوكنفوسيوسي نسبتاً ديرتر در ژاپن انتشار يافت‌. نخستين آنها چهار تفسير جو ـ شي بر آثار كلاسيك كنفوسيوسي بود، كه در سال 1599 منتشر شد. ظاهراً در سده‌ٴ چهاردهم هيچ كتاب تائويي در ژاپن چاپ نشد، گرچه سانكيوشيكي اثر كوبو دائيشي (نهم ـ 1)، كه در سال 1253 انتشار يافت‌، شامل مقاله‌ٴ مفصلي در باب آيين تائوست‌. اشعار چيني تا بعد از نيمه سده‌ٴ چهاردهم انتشار نيافت و نخستين‌ آنها از فان پئنگ (1272 ـ 1330) در هفت مجلد در سال 1361 در كيوتو منتشر شد. در همان‌ سال يا شايد اندكي زودتر (1360) مجموعه‌اي از اشعار چيني يك كاهن ژاپني منتشر شد. اثري‌ غيرديني به نام تقويم ساده‌ٴ دودمان امپراتوران در سال 1376 در كيوتو چاپ شد.
در مورد چاپ در ژاپن‌، اطلاعات زير را از دكتر شيوشاكانيشي (نامه‌ٴ 22 ژوئن 1941) به‌ دست آورده‌ام‌: دو راهب فرقه‌ٴ جودو (مذهب خاك پاك‌) مواعظ موٴسس مذهب خود هونن‌ شونين (دوازدهم ـ 2) را گرد آوردند، كه در سال 1321 چاپ شد. (او مي‌نويسد) تاجايي كه‌ مي‌دانم اين قديم‌ترين متن چاپي ژاپني است‌، يعني تركيب حروف چيني با هيراگانا. بيست و دو سال بعد كتاب كوچكي اثر سوسه‌كي‌، كه نام پس از مرگش موسو ـ كوكوشي است (1275 ـ 1351) در كيوتو منتشر شد. اين قديم‌ترين متن از تركيب حروف چيني با كاتاكاناست‌.1

رياضيات و نجوم‌

پس از روشن شدن زمينه و توضيح حوادث سياسي و ديني و افكار فلسفي كه بر فضاي علمي تأثير مي‌گذاشت‌، ترجمه‌هايي كه به وسيله‌ٴ آنها معلومات ذخيره‌شده‌ٴ گروهي براي گروه‌هاي ديگر دست‌رس‌پذير مي‌شد و روش‌هاي تربيتي كه انتقال علوم را به نسل‌هاي جديد امكان‌پذير مي‌ساخت‌، اكنون بايد با دقت بيشتري تكوين رشته‌هاي جداگانه‌ٴ علم و دانش را مورد بررسي قرار دهيم‌. طبيعي است كه اول از رياضيات شروع كنيم‌. به ملاحظه‌ٴ كساني خواهيم پرداخت كه رياضيات و نجوم را آفريدند، سازمان دادند، يا آموزش دادند، و آثارشان را مورد بررسي قرار خواهيم داد.
رياضيات از نجوم جدا نيست‌، زيرا اين دو موضوع با هم رشد كرده‌اند (مثلاً مثلثات‌ هم‌چنان‌كه شاخه‌اي از اولي بود، بخشي از دومي هم به شمار مي‌آمد) و به طور كلي افراد واحدي عهده‌دار پيش‌رفت و ترويج هر دو بودند. نه علم اخترگويي را به خوبي مي‌توان از نجوم‌ جدا كرد و نه علم كائنات جو (هواشناسي‌) را از هر دو. با اين همه‌، مسايل مربوط به هواشناسي‌ اپتيكي در بخش فيزيك بررسي خواهد شد.

1 .براي تاريخ خط ژاپن‌، نك‌، مقدمه‌، ج 1، ص 508، 547.