بااين‌كه زبان ژاپني‌، تفاوت اساسي با زبان چيني دارد، راه‌نمايي در زمينه‌ٴ زبان‌شناسي را از چين‌ اقتباس كرد. مثلاً، ساكائيبه ايوازومي (هفتم ـ 2)، نخستين لغت‌نويس ژاپني‌، در سال 653 به‌ چين سفر كرد و پس‌از بازگشت مجموعه‌اي از واژه‌هاي ژاپني را به حروف‌ِ چيني نوشت‌. نخستين تاريخ‌هاي ژاپن (مقدمه 1، 504-505)، كوجي كي سال 712 و نيهونگي سال 714، قسمتي به چيني و بخشي به ژاپني نوشته شده بود؛ نوريتو (يا نوريتو گوتو) نخستين كتاب دعاي‌ شينتو و نخستين مجموعه‌ٴ ادبي (جُنگ‌) به نام مان‌ـ يوـ شو1 يكسره به ژاپني نوشته شد. ولي از آنجا كه هنوز خط ژاپني وجود نداشت‌، صداهاي ژاپني را با نوشتن حروف كامل چيني نشان‌ مي‌دادند. گاه براي تمايز، حروف همنام را براي نشان دادن صورت ژاپني معيني به‌كار مي‌بردند. ولي به مرور زمان از حروف چيني مانيوگانا را تشكيل دادند، يعني حروفي را كه براي نوشتن‌ زبان ژاپني انتخاب شده بود. چنين خط معماگونه‌اي چندان مناسب نبود و از آنجا كه حروف‌ معيني بايد مكرر نوشته مي‌شد، تدريجاً تلخيص شدند. بدين‌سان‌، نخستين كتابت هجايي‌، يعني‌ خط كانا، به وجود آمد. نخستين صورت اين خط، يعني كاتاكانا، به كيبي ماكيبي (هشتم ـ 1) منسوب‌ است‌؛ دومي‌، يعني هيراگانا به كوبودائيشي (نهم ـ 1). از آن پس زبان ژاپني به كمك حروف چيني‌، كه‌ به مدد دستور زبان تجزيه و تركيب شده‌، به صورت خط هجايي نوشته مي‌شود.
نخستين واژه‌نامه‌ٴ چيني ـ ژاپني به‌نام واميوشو به‌اهتمام ميناموتو نو شيتاگائو (دهم ـ 2) تأليف‌ شد، كه در آن واژه‌ها مانند واژه‌نامه‌ٴ چيني ارح يا به‌ترتيب موضوعي مرتب شده بود.
در تثبيت زبان ژاپني و خط تازه‌اش‌، كه تركيبي از حروف‌ِ چيني و كاناي ژاپني بود، شايد هيچ‌ چيز به‌اندازه‌ٴ داستان‌هاي معروف تاكِتوري مُنوگاتاري و ايسه مُنوگاتاري‌، كه در پايان سده‌ٴ نهم و آغاز دهم نوشته شدند، و تاريخ دو قرن آن در سال 1092 تكميل شد، و ايگوا مُنوگاتاري (يازدهم ـ 2) نام داشت‌، آن تأثير مساعد را به‌جاي نگذاشت‌. مجموعه‌قوانين جوئئي ـ شيكيموكو در سال‌1232تدوين شد و تاريخ‌هاي متعدد ژاپني يا آيينه (= كاگامي‌). مانند اُ ـ كاگامي از فوجي‌وارا تامِناري (دوازدهم ـ 1) و ماسو ـ كاگامي نيز با خط تازه نوشته شد؛ ولي آزوما- كاگامي‌ (سيزدهم ـ 2)، به‌خط چيني نوشته شد. اين نشان مي‌دهد كه نفوذ خط و زبان چيني در پايان سده‌ٴ سيزدهم هنوز در طبقه‌ٴ بالاي جامعه‌ٴ ژاپن نيرومند بود.
از سده‌ٴ نهم به‌بعد جدايي زبان محاوره‌اي از زبان كتابت آغاز شد، ولي اين امر مورد نظر ما نيست‌. چنين جدايي‌هايي از ويژگي‌هاي هر زبان زنده است‌، صورت مكتوب عموماً محافظه‌كارانه‌تر است و صورت محاوره‌اي پوياتر، و زبان محاوره‌اي و بيشتر لهجه‌هاي‌ محاوره‌اي شاخه‌هاي زنده و در حال رشد هر زبان را تشكيل مي‌دهند. اگر رشد آنها متوقف يا از

1. مجموعه‌اي از 4000 شعر، بيشتر تانكا (كه هر يك تنها شامل 31 هجاست‌)، در حدود سال 750 به‌وسيله‌ٴ تاچيبانا نوموروئه گردآوري شد.