مي‌دهد. در دايرةالمعارف نروژي طبعاً اطلاعاتي درباره‌ٴ موجودات قطبي وجود دارد كه در هيچ‌ اثر ديگري ديده نمي‌شود. آلبرت كبير در جريان مسافرت‌هاي طولاني‌اش در سراسر اروپا جانوران متعددي را براي نخستين بار مشاهده كرد، با اين حال عجيب‌ترين اخبار را مسافران‌ خاور دور به همراه آوردند، مخصوصاً ويليام روبروكي و ماركوپولو. در واقع بسياري از حكايت‌ آنان حتي براي اذهان زودباور قرون وسطايي هم باورنكردني بود، و با اين همه علم جديد آنها را تأييد كرده است‌.
رساله‌اي به زبان يوناني در باب سگان به دمتريوس پپاگومنوس منسوب است‌. اين تأليفي‌ متوسط و فروتر از آثار مشابه قديمي است‌.
43. تصويرگري جانوران‌. بررسي تصويرگري جانوران يادآور اشاره‌هايي است كه در باب‌ تصويرگري گياهان (در قسمت 37) آورده‌ام‌. در واقع مناسب‌تر آن بود كه هر دو موضوع‌، در يك‌ زمان‌، مورد بررسي قرار مي‌گرفت‌، و بيشتر از آن رو كه همان دست‌نوشته‌ها بايد از هر دو لحاظ بررسي شود. مثلا بسياري از گياه‌نامه‌ها حاوي معرفي جانوران است‌.
تعداد ناچيزي جانورنامه‌هاي مصور مربوط به سده‌هاي دوازدهم و سيزدهم‌، وجود دارد، ولي تصويرهاي آنها بسيار قاعده‌مند و از اين‌رو براي مطالعه‌ٴ سنت‌هاي هنري جالب‌تر است تا براي پژوهش‌هاي علمي‌.1 به‌بررسي آنها چندان نيازي نيست‌. از نمونه‌هاي زندگي جانوران‌ (نرم‌تنان‌، سخت‌پوستان‌، حشرات‌، پرندگان‌، جوجه‌تيغي‌، شير، و غيره‌) كه در مجموعه‌ٴ ويلارهونكوري گردآوري شده است‌، طبيعيدانان بيشتر خشنود مي‌شوند. اين معمار فرانسوي در اواسط سذه‌ٴ سيزدهم‌، برآمد و نمونه‌هاي گردآورده‌ٴ او حقاً از آثار استثنايي آن عصر، است‌.
در دست‌نوشته‌هاي عربي و فارسي آثاري از قبيل عجائب‌المخلوقات قزويني و منافع‌الحيوان‌ عبيدالله بن جبرئيل بن بختيشوع تصويرهاي شگفتي از جانوران وجود دارد. بسياري از اين‌ تصويرها، گرچه موجب حظ بصر مي‌شوند، ارزش علمي ناچيزي دارند، ولي چند استثنا هم‌ وجود دارد.2

1. Montague Rhode James, Catalogue of the Pierpont Morgan collection of MSS, vol.1, no 107, pp. 165..167, 2 figs., London 1906; توصيف جانورنامه‌اي از حدود: A Peterborough psalter and bestiary of the fourteenth century Roxburghe Club, Oxford 1921;

.چاپ عكسي همراه با توصيف و بحث راجع به آن

Alexandra Konstantinowa, "Ein anglisches Bestiar des zwolften Jahrhunderts", Kunstwissenschaftliche Studien, 4, 32 p., 32 ill, Berlin 1929; Isis, 16 Helen Woodruff, The Physiologus of Bern. A survival of Alexandrian style in a ninth century manuscript", The art bulletin, vol. 12, pp. 226..253, 45 figs., 1930; Isis 16.

2. راي شكل‌هاي حشرات در متن‌هاي عربي ¿

F. S. Bodenheimer, Geschichte der Entomologie, Vol. 1, Figs., pp. 40..47, pl. IV, 1928; Isis, 13, 338.