سيد شريف علي‌بن محمد جرجاني در فوريه‌ٴ 1340م‌/ شعبان 740 ه ق در گرگان زاده شد؛ در هرات‌، كرمان و مصر تحصيل كرد؛ در سال 1377م از راه استانبول به شرق بازگشت‌. در همان‌ سال تفتازاني او را به حضور شاه شجاع (اميرآل مظفر در فارس 1357ـ1384م‌) معرفي كرد و او در دارالشفاي شيراز به تدريس پرداخت‌. پس از تصرف شيراز به‌دست تيمور (1387)، به‌ سمرقند برده شد و در آن‌جا رقيب تفتازاني بود. پس از مرگ تيمور در سال 1405م جرجاني به‌ شيراز بازگشت و در ژوئيه‌ٴ 1413م‌/ ربيع‌ثاني 816 ه ق در آن‌جا درگذشت‌.
جرجاني آثار زيادي به عربي (44 عنوان‌) و دست كم سه اثر به فارسي نوشت‌. اغلب آثارش‌ شرح‌هايي بر آثار يا بر شرح آثار فلسفي‌، تفسير قرآن‌، فقه يا منطق از زمخشري (سيزدهم ـ1)، ايجي (چهاردهم ـ1) و رقيبش تفتازاني است‌.
او شرح‌هايي هم بر دو اثر نجومي‌، يعني التذكرة اثر نصيرالدين طوسي (سيزدهم ـ2) و تلخيص جَغميني (چهاردهم ـ1) نوشت‌.
آثار خود او در وهله‌ٴ اول به رده‌بندي علوم (رسالة في‌تقسيم العلوم )، تعريفات اصطلاحات‌ فني به‌ويژه اصطلاحات صوفيه و موضوعات مشابه اختصاص دارد؛ مقاليدالعلوم في‌الحدود والرسوم كتابي است در تعريف 21 شعبه از علوم‌. موسيقي از جمله‌ٴ علومي است كه بدان‌ پرداخته‌، ولي اين براي انتساب شرح مفصلي بر كتاب الادوار صفي‌الدين (سيزدهم ـ2) به او كافي نيست‌. در نسخه‌ٴ موزه‌ٴ بريتانيا (2361 شرقي‌) شرح مولانا مباركشاه بر ادوار آمده كه فارمر آن را اشاره‌اي به شاه (مبارك‌) شجاع مي‌داند (كه به عقيده‌ٴ فارمر موٴلف واقعي جرجاني است‌). ولي مباركشاه نام معروفي است و ممكن است اسم شخص معيني باشد، از قبيل شمس‌الدين‌ ميرك محمدبن مباركشاه (چهاردهم ـ1).

4. آناطولي
تفتازاني

از بزرگ‌ترين فضلاي ايراني (يا ترك‌) در سده‌ٴ چهاردهم‌، كه غالباً به عربي و گاه به تركي‌ مي‌نوشت (1322ـ1390م / 722ـ792 ه ق‌).
سعدالدين مسعودبن عمر تفتازاني در سال 1322م در تفتازان‌، نزديك نسا در خراسان زاده‌ شد؛ نزد عبدالرحمان‌بن احمد ايجي (چهاردهم ـ1) و محمدبن محمد تحتاني (چهاردهم ـ1) تحصيل كرد. در سال 1438 در فريومد و در سال 1347م در هرات بود؛ ولي خيلي زود خراسان‌ را ترك گفت و او را در سال 1355م در غُجدُوان بخارا مي‌يابيم‌. مدتي در دربار جاني بيگ محمد به سر برد، كه از سال 1340 تا 1357م خان ياشيل اردوي قبچاق غربي بود؛ آنگاه‌، روانه‌ٴ دربار شاه شجاع (امير فارس 1357ـ1384م‌) شد و در سال 1377 جرجاني را در شيراز به شاه شجاع