فصل بيست و ششم‌

عصر ئي - چينگ‌
(نيمهٴ دوم سدهٴ هفتم‌)

الف‌. نظري به علم در نيمهٴ دوم سدهٴ هفتم‌. ب‌. زمينهٴ ديني‌. ج‌. فلسفهٴ لاتيني‌، سرياني و اسلامي‌. د. رياضيات و نجوم‌ سرياني و چيني‌. ه . كيمياگري بيزانسي و اسلامي‌. و. جغرافياي بيزانسي‌، لاتيني‌، سرياني و چيني‌. ز. طب بيزانسي‌، لاتيني و چيني‌. ح‌. تاريخ‌نويسي لاتيني و سرياني‌. ط. قانون بربري‌، اسلامي و ژاپني‌. ي‌. زبان‌شناسي لاتيني‌، سرياني‌، عربي و ژاپني‌

الف‌. نظري به علم در نيمهٴ دوم سدهٴ هفتم‌

1. هم‌چنان كه در آغاز فصل پيشين خاطرنشان كرده‌ام‌، اين عصر دورهٴ انحطاطي نسبي است‌؛ در اين عصر، فعاليت عظيم عصر پيشين‌، با آرامش و تأني نسبي دنبال شد، و اين مخصوصاً در مورد چين صادق است‌. با اين حال‌، شايسته است كه اين دوره را عصر ئي - چينگ بناميم‌. البته‌ مقصود اصلي از اين عناوين استفاده از روش به خاطرسپاري واژگان است‌. نام‌هاي هسوان‌ تسانگ و ئي - چينگ‌، در ذهن به آساني به هم مي‌پيوندند، تقارن اين دو عنوان چيني به ما كمك‌ خواهد كرد تا به ياد آوريم كه سدهٴ هفتم عصر دو زاير بزرگ بود كه تقريباً نيم قرن ميانشان فاصله‌ انداخته‌، ولي فعاليت‌ها و هدف‌هايشان يكي بوده است‌.

2. زمينهٴ ديني‌. آيين بودايي در چين‌، در ژاپن و حتي در هند پيش‌رفت خود را ادامه داد. بودائيت هندي‌، در صورتي كه تاريخ‌گذاري موقتي ما درست باشد، به وسيلهٴ آثار سانتي دوا، شاعر بزرگ‌، ارائه مي‌شود، ولي افسوس كه اين تقريباً آخرين محصول آيين بودايي در زادگاه خويش بود! رونق آيين بودايي چيني را مي‌توان از فعاليت ادبي تائو - هسوان و تائو - شيه و سفر بزرگ‌ زيارتي ئي - چينگ دريافت‌.
در ژاپن دو فرقهٴ جديد تأسيس شد، هوسو - شو در 654 و كوشا - شو در 658. اندكي پس از