اصطفن نمانيا موٴسس واقعي دولت صربستان (1217)، بود. به سلك راهبان صومعه‌ٴ كوه آتوس‌ درآمد و نخستين اسقف اعظم مستقل صربستان (1219) شد. بدين ترتيب‌، مي‌توان او را بنيانگذار كليساي ملي صربستان ناميد. او در اواخر عمر خويش (حدود 1225)، به زيارت‌ بيت‌المقدس رفت و از مصر و صحراي سينا ديدار كرد. هنگام بازگشت به مقر خويش در تيرنووا درگذشت‌. شرح سفر خود را به زبان صربي نوشت‌.

ساير زايران مسيحي بيت‌المقدس‌

به شرح سفرهاي زيارتي كه در اين قسمت مورد بحث قرار گرفته مي‌توان سه شرح زير را هم‌ افزود كه دوتاي آنها بي‌نام است و سومي منسوب به شخصي به نام ثيتمار كه هويتش معلوم‌ نيست‌. آنها را به ترتيب تاريخ ذكر مي‌كنم‌:
1) زاير ناشناسي از سواسون‌1 در حدود 1205 ـ 1207، گزارشي از بيت‌المقدس و انتقال‌ بقاياي متبرك قديسان را از قسطنطنيه به آن جا به زبان لاتيني نوشته است‌.
2) ثيتمار2 در حدود 1217؛ شرح زيارت خود را نوشته است‌.
3) زيارت بيت‌المقدس (حدود 1231).
درباره‌ٴ زيارت اوگموند اسپانهايمي ¿ يادداشت مربوط به سفرهاي اسكانديناويان به درياي‌ سفيد.
درباره‌ٴ توصيف فرانسوي بيت‌المقدس ¿ يادداشت مربوط به آرنوي وقايع‌نگار.

د. جهانگردان مسيحي در دربار مغول‌

پيان دل كارپيني‌

جوواني دل پيان دل كارپيني‌3 راهب فرانسيسي‌، سياستمدار و مبلّغ ايتاليايي‌، نخستين پوينده‌ٴ اروپايي در امپراتوري مغول بود. در حدود 1182، در نزديكي پروگيا زاده شد (چون وي از ياران‌ قديس فرانسيس سيزي متولد 1182 بود)؛ در اواخر عمرش اسقف اعظم آنتيواري بود. او در 1252، از دنيا رفت‌.
اينوسان چهارم (1243 ـ 1254)، او را در رأس هيئتي به دربار مغول فرستاد، و او در 16 آوريل 1245، شهر ليون را ترك كرد، از اروپا، روسيه و بخش بزرگي از آسيا گذشت و به پايتخت‌

Soisson (Aisne), the Anonymus Suessionensis.1
Theitmar .2
3. Giovanni del pian del Càrpine, Joannes de Plano Càrpini ، در برخي آثار فارسي به صورت پلان كارپن آمده است‌.