فصل سوم‌

مترجمان‌
(نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌)

الف‌. از عربي به لاتيني‌

آدلارد باثي‌1

در باث [انگلستان‌] زاده شد، دست‌كم از 1116 تا 1142، فعاليت داشت‌. به فرانسه‌، جنوب‌ ايتاليا، سيسيل و خاور نزديك مسافرت كرد. فيلسوف‌، رياضيدان و دانشمند انگليسي‌، بزرگ‌ترين‌ دانشمند پيش از عصر گروستست و بيكن‌، از نخستين مترجمان عربي به لاتيني‌. پيش از 1116، رساله‌اي راجع به تشخّص و تمييز 2 نوشت‌، و پيش از 1137 (احتمالاً مدت‌ها پيش‌)، محاوره‌اي‌ نوشت در 76 فصل (به نام سوٴالات طبيعي‌)3 هر فصل درباره‌ٴ يكي از مسائل علمي‌، كه در مجموع‌ تركيبي بود از معلومات عربي‌. در فصل 51 به آزمايشي برمي‌خوريم كه آن را با دقت توصيف‌ كرده است‌. او ناممكن‌بودن خلاٴ را به‌وسيله‌ٴ نظريه‌ٴ پيوستگي (كه بعدها راجر بيكن آن را تكميل‌ كرد)، شرح داده است‌. برخياهه ـ نقدن (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌) سوٴالات را به‌عبري ترجمه كرد.
تشخّص و تمييز محاوره‌اي است كه در آن به تشريح عقايد افلاطوني مشابه با تعاليم مدرسه‌ٴ شارتر و مخالفت با واقعگرايي افراطي مي‌پردازد: انواع و اجناس افراد متعيّني‌اند كه به اعتبارهاي‌ مختلف مورد ملاحظه قرار مي‌گيرند (نظريه‌ٴ اعتبار).4 اين عقيده را مي‌توان مقدمه‌ٴ مفهوم‌گرايي‌5 آبلار دانست‌. ولي نمي‌دانم آيا آبلار واقعاً از آن متأثر بوده است (يا مي‌توانسته باشد) يا نه‌.
مهم‌ترين كارهاي آدلارد در زمينه‌ٴ رياضيات بوده است‌. او در اوايل جواني ــ پيش از آشنايي‌

Adelard of Bath, aethlhard, Alard, Adelardus Bathoniensis .1
Do eodem et diverso .2
Questiones naturales .3
theory of the respectus .4
conceptualism .5