جغرافي‌دان ايراني‌. در حدود 903 كتاب البلدان را تأليف كرد، كه غالباً مورد استناد مقدسي و ياقوت قرار گرفته‌. اين كتاب گم شده‌، ولي گزيده‌هاي از آن را در دست داريم كه احتمالاً در حدود 1022 توسط علي بن جعفر بن احمد شَيْزَري تأليف شده‌.

جَيْهاني‌

[احمد بن محمد نَصر] وزير سامانيان در ماوراءالنهر، از حدود 893 تا 907 برآمد. مكان‌شناس‌ ايراني‌. مؤلف راه‌نامه‌اي مفصل [المسالك و الممالك‌] كه در دست نيست‌، ولي احتمالاً مورد استفادهٴ ادريسي (نيمهٴ دوم سدهٴ دوازدهم‌) قرار گرفته است‌. او كسي است كه باعث مسافرت‌ ابودلف به هند شد.

ابوزيد

ابوزيد حسن سيرافي‌، معاصر مسعودي‌. جغرافي‌دان عربي‌نويس‌، كه در حدود 920 گزارش‌هاي‌ سياحان مسلمان را براي تكميل داستان سليمان تاجر گرد آورد (نيمهٴ اول سدهٴ نهم را ببينيد). او مخصوصاً به ابن وهب كه در 870 از دربار چين ديدار كرده بود، و به يك تاجر خراساني اشاره‌ مي‌كند. احتمالاً نام اين تأليف اخبارالصين و الهند بوده و مهم‌ترين اثر در نوع خودش تا زمان‌ ماركوپولوست‌. اين كتاب حاوي اطلاعاتي راجع به چين‌، هند، خراسان‌، كرانه‌هاي جنوبي‌ عربستان‌، ساحل زنگبار است و تاراج خانفو (هانگچو)1 را در سال 878 شرح مي‌دهد.

ابن فضلان‌

احمد بن فضلان بن عباس بن راشد بن حماد. سياح مسلمان‌. خليفه المقتدر در سال 931 او را به‌ دربار شاه بلغارها فرستاد. اين قوم در سواحل ولگا سكونت داشتند. توصيف او قديم‌ترين شرح موثق‌ دربارهٴ روسيه است‌. اين گزارش تقريباً به‌طور كامل در فرهنگ جغرافيايي ياقوت گنجانده شده‌.

قُدامه‌

ابوالفرج قدامة بن جعفر كاتب بغدادي‌2 در 948 - 949 درگذشت‌. محاسب ماليات‌، كه در ابتدا

1 .يا كانتون (؟) ( Pelliot. T'oung Pao, vol. 24,410, 1922 ). اين شهر در آن زمان مركز بازرگاني مسلمانان و ساير خارجيان در چين بود.
2 .تواريخي كه ارائه كرده‌ام از م‌. ژ. دوگويه اقتباس شده‌، ولي بنا به قول( Brockelmann، (Gesch. der arab. Lit., vol. I, 228 قدامه در 922 - 23 درگذشته (؟).