الياس بارشينايا

يادداشت مرا در فقرهٴ تاريخ (ح‌) در زير ببينيد.

ابن هَيْثَم‌1

ابو علي حسن بن حسن (يا حسين‌) ابن هيثم در حدود 965 در بصره زاده شد، در زمان حاكم‌(996 تا 1020) در مصر برآمد، در 1039 يا اندكي بعد در قاهره درگذشت‌. بزرگ‌ترين فيزيك‌دان‌ مسلمان و از بزرگ‌ترين محققان مبحث نور شناخت در همهٴ اعصار. او منجم‌، رياضي‌دان و پزشك هم بود، و شروحي بر آثار ارسطو و جالينوس نوشت‌.
ترجمهٴ لاتيني مهم‌ترين اثرش به نام كتاب المناظر در علم غربي تأثير عميقي به جاي گذاشت‌ (راجر بيكن و كپلر). اين كتاب پيش‌رفت عظيمي را در روش تجربي ارائه كرد. تحقيق در مبحث‌ انعكاس نور2: آينه‌هاي كروي و شلجمي‌؛ كج‌راهي‌3 كروي‌؛ و در مبحث انكسار نور4: نسبت ميان‌ زاويهٴ برخورد و انكسار ثابت نمي‌ماند؛ قدرت درشت‌نمايي عدسي‌. مطالعهٴ انكسارجوي‌، پديدهٴ شفق تنها هنگامي اتفاق مي‌افتد كه خورشيد °19 پايين افق باشد؛ كوشش براي اندازه‌گيري ارتفاع‌ جو بر آن مبنا5. توصيف بهتري از چشم‌، و درك بهتري از رؤيت (اِبصار)، گرچه ابن هيثم جليديه‌ را قسمت حساس چشم دانست‌؛ ولي بر اين باور بود كه اشعه از اجسام مرئي مي‌تابد نه از چشم‌. كوشش براي توضيح ديد دو چشمي‌. توضيح درست در مورد بزرگ‌تر ديده شدن اندازهٴ خورشيد و ماه در كنار افق‌. نخستين استفاده از تاريك‌خانه (اتاقك تاريك‌).
مبحث انعكاس نور شامل مسئلهٴ زير است كه به مسئلهٴ الهازن معروف شده‌: چگونه از دو نقطه در صفحهٴ يك دايره دو پاره خط رسم كنيم كه در نقطه‌اي واقع در محيط دايره با هم‌ تلاقي كنند و با خط عمود زاويه‌هايي متساوي به وجود آورند؟ اين مسئله به يك معادلهٴ درجه چهارم منجر مي‌شود. ابن هيثم آن را با كمك يك هذلولي و يك دايرهٴ متقاطع حل كرد. معادلهٴ درجهٴ سوم ماهاني (نك نيمهٴ دوم سدهٴ نهم‌) را هم با روش مشابهي (به طريقهٴ ارشميدس‌) حل كرد.
راجع به ماسويه مارديني فقرهٴ طب (ز) را در زير ببينيد.
راجع به بيروني و ابن سينا فقرهٴ فلسفه (ب‌) را در بالا ببينيد.

Alhazen .1
catoptrics .2
aberration .3
dioptrics .4
5 Liber de Crepusculis. (كتاب شفق‌)، اثري است كه به پديده‌هاي شفق و فلق مي‌پردازد، و مدتي دراز به ابن هيثم نسبت داده مي‌شد (زيرا در چاپ لاتيني‌ كتاب المناظر گنجانيده شده بود) ولي اين كتاب اثر ابو عبدالله محمد بن مُعاذ جيّاني (درگذشته پس از 472 ه' . ق‌) است‌. - و.