د. جاوه‌

ناگارا كريتاگاما منظومه‌اي است كه پراپانكا در سال 1365، به‌زبان جاوه‌اي قديم سرود و حاوي‌ اطلاعاتي درباره‌ٴ جغرافياي تاريخي شبه‌جزيره و مجمع‌الجزاير مالاياست و از آن‌جا كه چنين‌ اطلاعاتي از ساير آثار آن زمان در دسترس نيست‌، بسيار با ارزش است‌.

ه. چين‌

صلح مغولي كه مبادله‌ٴ اجناس و افكار را ميان چين و غرب ميسر ساخته بود، در سال 1360 پايان گرفت‌. آخرين اخباري كه پيش از بسته شدن درها توسط امپراتوران سلسله‌ٴ مينگ به غرب‌ رسيد، توسط ابن‌بطوطه سياح مراكشي بود.
مقارن نيمه‌ٴ سده‌ٴ چهاردهم‌، به جاي نظم و قانون‌، هرج و مرج بر چين حكم‌فرما شده بود، ولي نيروي سنت در چين چنان بود كه تئو ـ تئو مورخ مغولي در اثناي اين عصر وحشت‌انگيز به‌ اصلاح تاريخ‌هاي سلسله‌هاي پيشين ادامه مي‌داد. مطابق معمول اين تاريخ‌ها حاوي مقدار زيادي معلومات جغرافيايي بود. مثلاً در سونگ چيه نه‌تنها جغرافياي چين (در زمان سلسله‌ٴ سونگ‌)، كه تعدادي كشورهاي خارجي را هم مي‌بينيم‌.
سنّت مكان‌شناسي هم كه سخت محبوب چينيان بود، ادامه يافت‌. در دوران ناامني ناشي از انتقال قدرت از سلسله‌ٴ يوآن به مينگ مي‌توان تصور كرد كه بسياري از خدمتگزاران دولتي‌ خواه‌ناخواه از سر شغلشان به روستايشان برگشته بودند. چنان اذهان پوينده‌اي از اين فراغت‌ ناگزير بهره مي‌جستند و به نوعي فعاليت ادبي مي‌پرداختند. مثلاً شيه‌يينگ ـ فانگ‌، كه به ديْري‌ در كوهستان پناه برده بود، به تحرير مكان‌شناسي موطن خودش كيانگ‌سو پرداخت‌.
يكي از اسناد درخور توجه اوايل دوره‌ٴ مينگ‌، آلبوم ئي ـ يو تئو ـ چيه است حاوي 168 تصوير از روستاها يا اماكن با افسانه‌اي كوتاه درباره‌ٴ هر كدام‌.
تلاش عظيمي به‌وسيله‌ٴ نخستين امپراتور مينگ‌، هونگ وو براي احياي نهادهاي چيني آغاز گرديد، ولي معارف چيني تا سده‌ٴ بعدي‌، نمي‌توانست چندان حاصلي به‌بار آورد. كافي است‌ دايرةالمعارف عظيم يونگ لو تا تي‌ين را يادآور شويم كه در سال 1409 تكميل شد و گنجينه‌ٴ عظيمي بود از معلومات جغرافيايي (كه بيشتر مفقود شده‌) و هم‌چنين ساير موضوعات‌؛ سپس‌ تا مينگ ئي ـ تئونگ ـ چيه يا جغرافياي مينگ كه در حدود 1450 زير نظر لي‌شين تأليف شد. لي‌شين در سال 1408 در استان هوپه زاده شد. در خدمت امپراتور به مقام بلندي رسيد و در سال‌1466 درگذشت‌. بايد به‌خاطر داشت كه هردو اثر به‌فرمان امپراتور تهيه و تدوين شد و از جمله‌ٴ مهم‌ترين افتخارات اوايل سلسله‌ٴ مينگ به‌شمار مي‌روند. دو چاپ از كتاب‌ تا مينگ ئي ـ تئونگ ـ چيه در كتاب‌خانه‌ٴ كنگره موجود است‌، يكي در 40 جلد و ديگري در 80 جلد.