ب‌. مسيحيـت شـرقـي‌

1. بيـزانـس

‌ يـوآنـس خـومْنـوس‌

يوآنس خومْنوس‌،1 پسر نيكه‌فوروس كه مانند وي در خدمت امپراتوران سلسله‌ٴ پالئولوگوس‌، يعني ميخائيل هشتم (1261 ـ 1282) و آندرونيكوس دوم (1282 ـ 1328) بود.
يوآنس موٴلف يك رشته مكتوبات بليغ است كه هشت تا از آنها همراه آثار پدرش انتشار يافته است‌. هفت نامه‌ٴ اول مربوط به مسايل فلسفي است‌، بيشتر براساس آثار افلاطون‌. از نامه‌ٴ هشتم پيداست كه او هم به پزشكي علاقه داشته‌، زيرا آن نامه دستور مختصري است براي مبتلايان به‌ بيماري نقرس‌. بخشي از اين نامه از رساله‌ٴ دمتريوس پپاگومنوس (سيزدهم ـ 2)، اقتباس شده است‌. به عقيده‌ٴ يوآنس درمان اصلي عبارت است از غذاي ساده‌، مسهل و خون گرفتن‌.
نامه‌هاي يوآنس خطاب به اسقفان اِفِـسُـس و فيليپوپوليس‌؛ به شخصي به‌نام كاباسيلاس‌ رئيس مأموران ماليات‌، كه غيراز عارف نام‌دار بيزانسي است‌؛ به فيلسوفي به‌نام يوسف‌2 و به‌ شخصي موسوم به ماتارانكس است‌.

يـوآنـس آكتـواريـوس‌

يوآنس پسر زاخارياس‌، ملقب به آكتواريوس‌،3 پزشك بيزانسي‌، كه در زمان آندرونكيوس سوم‌ پالئولوگوس (امپراتور 1328 ـ 1341) در دربار قسطنطنيه مي‌زيست‌. آكتواريوس به يوناني‌ به‌معني پزشك درباري است و ترجمه‌ٴ نام او مي‌شود يوآنس پزشك دربار.4 يكي از معلمان او فيلسوفي به‌نام يوسفوس راكنديتِـس‌5 (به‌معني ژنده‌پوش‌) بوده‌، كه يكي از رساله‌هاي پزشكي‌ خود را به‌نام او نوشته است (پايين‌تر را ببينيد).
زمان آكتواريوس‌. نويسندگان قديم‌تر (از قبيل فابريسيوس‌)، او را از سده‌ٴ دوازدهم و حتي‌ يازدهم دانسته‌اند؛ به عقيده‌ٴ اشپرنگل‌، او از معاصران نيكلاس مورِپسوس (سيزدهم ـ 2) بوده‌

Joannes Chumnos .1
2. نك زيرنويس 5.
Actuarios .3
4. بنابراين‌، نبايد آن را به‌صورت Actuarios نوشت كه لاتيني است و به‌معني سردفتر. معني متداول‌تر آن در زبان‌هاي انگليسي‌، فرانسه و آلماني كسي است كه‌ احتمالات سود و زيان بيمه را حساب مي‌كند ــ كه اين هم با معني يوناني آن تفاوت دارد.
5. Rhacendytes. به‌احتمال زياد همان يوسفوس حكيم است كه كرومباخر چهار بار از او نام برد. نامه‌هايي كه نيكه‌فوروس خومنوس و توماس ماگيستروس‌ به او نوشته‌اند و شرح داستان مرگ او از تيودوروس مِـتوخيتِـس در شمار بهترين آثار متوخيتس است‌. اين سه تن‌، يعني نيكه‌فوروس‌، توماس و تيودوروس در زمان آندرونيكوس دوم (1282 ـ 1328) مي‌زيستند و اين با فعاليت آكتواريوس در زمان امپراتور بعدي تطبيق مي‌كند.