برخي نسخه‌هاي رساله‌ٴ ماتايوس مصور است‌، و نفوذ اين تصويرها را از آن‌جا مي‌توان‌ دانست كه يك چهارم تصويرهاي رساله‌ٴ آلماني باغ تندرستي‌1 را مي‌توان در آنها رديابي كرد. ازسوي ديگر، برخي نقاشي‌هاي قديم گياهان در يك نسخه‌ٴ خطي گياهان زندگي‌بخش اثر آپوليوس پلاتونيكوس (از سده‌ٴ پنجم‌)، به دست ما رسيده كه اين نسخه در حدود سال 1120، در مقبره‌ٴ سنت ادموندز نوشته شده است‌. اين امر نشان مي‌دهد كه نقاشي‌هاي زيباي برخي از نخستين گياه‌نامه‌هاي چاپي آن‌طور كه گمان مي‌رفته‌، صرفاً يك بدعت نبوده است‌، بلكه ادامه‌ٴ سنتي بوده كه دست‌كم تا نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌، مي‌توان آن را پيگيري كرد.

معلومات جانورشناسي بيشتر به وسيله‌ٴ رساله‌هاي مربوط به بازداري عرضه شد. شكار به‌وسيله‌ٴ پرندگان شكاري ورزشي بسيار قديمي است كه ممكن است مستقلاً در شرق و غرب‌ رشد كرده باشد. غير از گفتگويي در كتاب محاورات ايلفريك (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دهم‌)، قديمي‌ترين‌ رساله‌ٴ لاتيني دراين‌باره تأليف آدلارد باثي است كه ظاهراً از نفوذ عربي بركنار است‌. بااين‌همه‌، اگرهم بازداري غربي در ابتدا، مستقل از شرق بوده باشد، شك نيست كه بعدها عميقاً تحت تأثير سرمشق‌هاي شرقي قرار گرفته است‌. احتمال دارد كه در اين مورد هم‌، مانند موارد بسيار زياد ديگر، جنگ‌هاي صليبي نقش مهمي داشته است‌. شهسواراني كه از شام به وطن بازمي‌گشتند، معلوماتي بهتر درباره‌ٴ بازداري و علاقه‌اي عميق‌تر بدان را با خود همراه مي‌بردند. پس از آدلارد، ويليام بازدار رساله‌ٴ لاتيني ديگري براي راجر دوم‌، شاه سيسيل‌، تأليف كرد، كه اطلاع ما درباره‌ٴ آن‌ به صورت غيرمستقيم است‌. احتمال دارد كه برخي رساله‌هاي عربي مقدم بر اينها باشد ولي‌ هنوز نمي‌توانم هيچ نمونه‌اي را دقيقاً معلوم سازد.

تنها سند ديگر جانورشناسي در اروپاي باختري ترجمه‌ٴ فرانسوي فوزيولوگوس از فيليپ‌ تائوني است‌.2 برخلاف جواهرنامه‌هاي لاتيني و فرانسوي قديمي كه منشأ غيرمسيحي داشتند، جانورنامه‌ها روايت‌هاي مسيحي سرمشق‌هاي قديم يوناني را ادامه دادند. اين امر بار ديگر نيروي سنت‌، يا به‌عبارت ديگر، محدوديت‌هاي خلاقيت بشري را نشان مي‌دهد. جواهرنامه‌ها و جانورنامه‌هاي سده‌ٴ دوازدهم‌، به‌خاطر اتفاقاتي كه هزار سال پيش افتاده بود، به‌ترتيب‌ غيرمسيحي و مسيحي بودند.

3. بيزانس‌. ميخائيل گلوكاس تاريخ خود را با شرح مبسوطي درباره‌ٴ خلقت آغاز كرد، شامل‌ اطلاعات وسيعي درباره‌ٴ سنگ‌ها، گياهان و جانوران‌، كه از فيزيولوگوس‌، آيليانوس و مآخذ ديگر اقتباس شده بود. يوآنس تزتزس شرح‌هايي به منظومه‌ٴ ماهيگيري اپيانُس و احتمالاً بر كتاب‌الحيوان ارسطو نوشت‌.

Gart der Gesundheit .1
Li bestiaire .2