صليبا جزئياتي را ذكر كرده كه در متن عمرو نيست‌. ولي اين امر ممكن است ناشي از آن باشد كه‌ تحرير صليبا تكميل تحرير عمرو است‌، يا تحرير عمرو تلخيص تحرير صليباست‌. از ساير نسخه‌هاي خطي صليبا پيداست كه درحدود سال 1330 برآمده است‌.

5. تاريـخ‌نگـاري حبـشي‌

تـاريـخ عَـمـدَه صيـون‌

عَمدَه صيون معروف‌ترين شاه حبشه در سده‌ٴ چهاردهم بود. او از سال 1314 تا 1344 پادشاهي‌ كرد و با پيروزي بر مسلمانان‌، به‌ويژه جنگ صليبي 1332 شهرت يافت‌.
مشكلات سلطنت او با بي‌نظمي‌هاي داخلي ناشي از رقابت ميان اقوام شمالي و جنوبي و دسيسه‌هاي كشيشان همراه شد. كشيشان با او به مخالفت برخاستند، زيرا با ناخواهري‌اش‌ ازدواج كرده بود. هم‌چنين در ميان خودشان براي روز سبت و عيد ميلاد مسيح كشمكش داشتند. اين به تعقيب و آزار از سوي حكومت عرفي و شهادت برخي مردان كليسا منجر شد.
اهميت پادشاهي عمده صيون تدوين نوعي آيين حكومت و پادشاهي است كه سرمشق‌هاي‌ بيزانسي را به ياد مي‌آورند، از قبيل قسطنطين هفتم (دهم ـ 2). تحرير آن راه‌نما احتمالاً مربوط به‌ پس از پادشاهي اوست‌.
تاريخ اساطيري قديم به زبان گعز به نام شكوه شاهان مقارن اين عصر يا اندكي بعد جايش را به تاريخ ديگري داد كه آن هم به زبان گعز ولي واقعي‌تر بود و بيشتر مربوط است به سال‌هاي‌1270تا 1344 با تكمله‌هاي بعدي تا سال 1434. البته توجه اصلي به كارهاي عمده صيون‌ معطوف شده است‌.
اين تاريخ‌ها، كه قديم‌ترين تاريخ‌هاي واقعي حبشه به شمار مي‌روند، بعداً دوباره تحرير و به‌ زبان رسمي بازنويسي شدند، كه هنوز زبان گعز بود، ولي بيش‌از پيش لغات اَمهري عاميانه به آن‌ وارد شده بود و ((زبان تاريخ‌)) ناميده مي‌شد.
در ميان آثار تاريخي اين عصر بايد از ترجمه‌ٴ بي نام كتاب يوسف نام ببريم كه اصل آن به‌ عبري نوشته شده بود، ولي به‌زودي به عربي ترجمه شد. ترجمه‌ٴ حبشي (گعز) از عربي برگردانده‌ شده بود. براي سنت آن كتاب عجيب يادداشت مربوط به سليمان بن سموئيل‌، يهودي ايراني و يادداشت مربوط به يهودا بن موسي مُسكُني (چهاردهم ـ 2) يهودي صرب را ببينيد.

ج‌. مسلمـانـان مغـرب‌

ابـن ابـي زرع‌

مورخ مراكشي (متوفا پس از سال 1325م / 726 ه ق‌).