تلويحاً دين را علت بزرگي براي قحطي معرفي مي‌كند، علتي كه در چين با قدرت ويژه‌اي عمل‌ مي‌كرد. هر چيني مي‌بايد اولاد ذكوري از خود باقي مي‌گذاشت تا مراسم عبادت نياكان را به جاي‌ آورد؛ بدون داشتن چندين پسر در اين باره نمي‌توان مطمئن بود و نمي‌توان پسران زيادي داشت‌، مگر اين‌كه خطر داشتن چندين دختر هم پذيرفته شود. بدين سان جمعيت همواره رو به افزايش‌ بود، بدون اين‌كه امكان فراهم كردن غذا به همان اندازه باشد و وقوع قحطي حتمي مي‌گرديد.
مهم‌ترين قحطي‌هاي اين قرن در هند روي داد و وقوع آن در اواخر دو نيم قرن بود، يعني در سال‌هاي 1342 ـ 1344 و دوباره در سال 1396 و سال‌هاي بعد از آن‌. قحطي سال 1342 با لشكركشي محمدبن تغلق سلطان دهلي (1325 ـ 1351) به جنوب تشديد شد. بيماري وبا در سپاه او شيوع يافت و قحطي شديدي مردم و دام‌ها را در سراسر مالوه از بين برد. اين قحطي به‌ ويژه در دهلي و اطراف آن شديد بود. قحطي سال‌ها دوام يافت‌. گزارش اين بطوطه را درباره‌ٴ آن‌ ببينيد.
تاريخ‌هاي چيني حاوي اطلاعات فراواني درباره‌ٴ قحطي‌هايي است كه پياپي و منظماً آن‌ سرزمين را ويران كرد و ناگزير به اين فكر مي‌افتيم كه اين‌ها پي‌آمدهاي مادي افزايش مزمن‌ جمعيت بود. بر اساس پژوهشي كه گروه كشاورزي دانشگاه نانكينگ در مورد سال‌هاي 108 پ‌م‌ تا 1911 م كرده است‌، 1828 قحطي در چين روي داده‌، يعني تقريباً هر سال در نقطه‌اي از چين‌ يك قحطي بوده است‌.1
افزايش مزمن جمعيت يكي از علت‌هاي تجديد قحطي بود. علت ديگري كه به همان اندازه‌ مهم است طغيان رود بزرگ بود كه مكرر كشور را دست‌خوش سيل مي‌ساخت‌. محصول‌ نجات يافته از سيل اغلب دست‌خوش خشك‌سالي مي‌شد. افزايش جمعيت و كمبود محصول‌ دست به دست مي‌داد و موجب افزايش فقر مي‌شد.
14. دام‌پزشكي (مقدمه‌، 2، 891-893). آسيب شناسي بيماري‌هاي جانوران و معالجه‌ٴ آنها در تعدادي كتاب‌هاي مربوط به موضوعات ديگر مورد بحث قرار گرفته است‌، از قبيل مزرعه‌داري‌، شكار و بازداري‌. در مورد كتاب‌هايي كه اختصاصاً به فن دام‌پزشكي مربوط است‌، ديديم كه‌ مهم‌ترينشان در سده‌ٴ سيزدهم در سيسيل تأليف شد. تنها استثناي ممكن در ج 2 (ص 1951)، سه رساله‌ٴ اسپانيايي بود كه تاريخشان محقق نيست‌. كتاب بيطاري خوان آلوارز سالاميلاس به‌ صورت نسخه‌اي از سده‌ٴ پانزدهم در كتاب‌خانه‌ٴ ملي پاريس (ش 214) در دست است‌. كتاب در 96 فصل به زبان اسپانيايي نوشته شده و هر فصل با تصويري رنگي درباره‌ٴ نحوه‌ٴ معالجه پايان‌

1 .((تعداد قحطي‌ها در 2000 سال گذشته‌))، مقاله‌اي به زبان چيني (نانكينگ 1924). با تشكر از دكتر چيو، كتاب‌دار بخش چيني و ژاپني كتاب‌خانه‌ٴ هاروارد.