خواهد شد. مطالعه‌ٴ تطبيقي همه‌ٴ تقويم‌هايي كه در سده‌ٴ چهاردهم براي مقاصد عرفي و مالي‌ به‌كار مي‌رفت‌، ارزشمند خواهد بود.

6. اسكانديناوي‌

هـاوكـر اِرلَـنـدسُـن‌

هاوكر ارلندسن مورخ نروژي ايسلند، محقق دانشمند (متولد حدود 1264 ـ متوفا 1334).
هاوكر در نروژ و ايسلند قاضي بود. كتاب لاندنا مابوك تأليف آري فرودي ثورگيلسن‌ (دوازدهم ـ 1) را تحرير كرد. اين تحرير بخشي از هاوكسبوك است كه او تأليف كرده (حدود 1320) و در عين حال حاوي آثار تاريخي و جغرافيايي‌، يك كتاب حساب‌، يك پيش‌گويي‌ وضع هوا، توضيحات و غيره است‌، كه همه به زبان ايسلندي است‌. هاوكر لاتيني و فرانسه و احتمالاً كمي عبري مي‌دانست‌.
رساله‌ٴ حساب او ترجمه‌اي است از كتاب الكساندر ويلديويي (سيزدهم ـ 1)، كه در سده‌هاي‌ ميانه رايج‌ترين اثر در نوع خودش بود. اين ترجمه قريب 2700 كلمه است‌، و در پايان شامل‌ نخستين 9 عدد مربع و مكعب و ملاحظاتي درباب رابطه‌ٴ چهار عنصر با اعداد 8، 12، 18، 27.
مقارن همان زمان‌، در سال 1340 درباره‌ٴ يك رياضي‌دان ديگر اسكانديناوي مطلبي‌ مي‌شنويم‌؛ يك استاد سوئدي به‌نام استاد اسفن (كه بر سونون ترجيـح دارد)، كه دانشگاه پاريس‌ به او اجازه داده در ايام تعطيل در خانه‌ٴ خودش درباره‌ٴ علم اُكَـر تدريس كند. آيا اين بدان معناست‌ كه درباره‌ٴ علم اُكَـر در دانشگاه تدريس نمي‌شده است‌؟ بنابراين اسفن سوئدي نوعي پيشاهنگ‌ بوده است‌.

ب‌. مسيحيت شرقي‌

مُـسخُـوپـولُـس‌

مانوئل مُـسخُـوپولُـس‌، انسان‌گرا و رياضي‌دان بيزانسي‌، كه در زمان آندرونيكوس دوم پالئولوگوس‌ (امپراتور 1282 ـ 1328) برآمد؛ نامه‌هاي زيادي از او از سال 1295 تا 1316 در دست است‌.
او برادرزاده‌ٴ نيكه‌فوروس مسخوپولس‌، اسقف كرت وشاگرد و دوست ماكسيموس پلانودِس‌ (سيزدهم ـ 2)، بود كه در سال 1310 وفات يافت‌.
او برجسته‌ترين زبان‌شناس عصر خود و به‌طورغيرمستقيم از بنيان‌گذاران انسان‌گرايي در غرب بود. مهم‌ترين تأليفش يك پرسش و پاسخ درباره‌ٴ دستور زبان است كه آن را از رساله‌ٴ ناشناسي اقتباس كرده است‌. درباره‌ٴ استعارات بخشي از آن كتاب است‌. او هم‌چنين يك فرهنگ‌ آثار كلاسيك تأليف كرد و كتاب‌هاي مقدماتي درباره‌ٴ دستور زبان نوشت‌، شامل شرح دستوري‌