مبالغه نيست اگر گفته شود كه ترانهٴ رولان شريف‌ترين يادگار ادبيات قديم اروپاست‌. ظهور آن در آن زمان‌، كه نشانهٴ آغاز تمدن (اروپايي‌) تازه‌اي است‌، به همان اهميت ظهور هومر در آستانهٴ دوران تاريخي يونان است‌.

تاريخ‌نويسي لاتيني‌
هرمان لنگ‌

يادداشت فقرهٴ رياضي (ج‌) را در بالا ببينيد.

آدام برمني‌

يادداشت فقرهٴ جغرافي (و) را در بالا ببينيد.

لامبرت هرسفلدي‌

به لامبرت آشافنبورگي‌1 هم معروف است‌، به نام جايي كه در آن به مقام كشيشي منسوب شد. از 1058 در دير هرسفلد بر كرانهٴ وزر2 آوازه يافت‌، پس از 1077 درگذشت‌. بنديكتي و سال‌نامه‌نگار آلماني‌. به زيارت بيت‌المقدس رفت‌. مهم‌ترين اثرش وقايع‌نامه‌اي از زمان خلقت‌ تا 1077 است‌؛ قسمت مربوط به سال‌هاي 1040 تا 1077 بسيار مهم است‌. اين بخش تاريخ‌ پاپ‌ها و امپراتوران است‌، كه نسبت به پاپ‌ها لحن دوستانه‌اي دارد. سبك او تحت تأثير سالوست و ليوي قرار داشت‌.

ماريانوس اسكوتوس‌3

نام اصلي ايرلندي‌اش مولبريگته‌4 به معني خادم بريجت‌5 است‌؛ در 1028 در ايرلند زاده شد، پس از 1056 در كلني‌، فولدا، و ماينس برآمد، در 1082 - 1083 در ماينس درگذشت‌. راهب‌ ايرلند و آلماني‌؛ وقايع‌نگار و وقايع‌نويس‌6. گاه‌نامهٴ او خلاصهٴ تاريخ عالم به ترتيب زماني از زمان خلقت تا 1082 است‌؛ كه موفقيت زيادي كسب كرد.
ماريانوس تحقيق عميقي در گاه‌شناسي كرد و بدين نتيجه رسيد كه ديونيسيوس صغير (نك نيمهٴ اول سدهٴ ششم‌) در مورد تاريخ ميلاد مسيح 22 سال اشتباه كرده است‌. بدين ترتيب بر آن شد كه به هر

Lambert of Hersfeld, L. of Aschaffenburg .1
Weser .2
Marianus Scottus .3
Moelbrigte .4
Bridget .5
Chronicon .6