مِسِر لئوي مانتوايي (رابي مانتوا تا زمان اخراجش در سال 1475) از او با لحني بدتر ياد مي‌كنند. نخستين ناشر جنگ‌ها، يعني يعقوب بن داود مَرقَريه‌ٴ پزشك‌، مقدمه‌ٴ محتاطانه‌اي نوشته تا خود را از تهمت الحاد مصون بدارد (1560). ولي اسحاق بن يهودا لاتِـس و شمعون بن ظِمَـح دُوران‌(1361 ـ 1444) لاوي را ستودند؛ دلايلي در دست است كه حَسدَي قِرِسقاس (چهاردهم ـ 2)، از شرح او بر طبيعيات استفاده‌ٴ زيادي كرده و حتي اسپينوزا از او متأثر بوده است‌. مورد توجه‌ترين‌ جنبه‌ٴ نجوم او قبلاً در بخش 6 ذكر شد.

موسي بن يوشع ناربُني‌1

موسي بن يوشع ناربُني‌. فيلسوف و پزشك يهودي كاتالونيايي‌. او به يك خانواده‌ٴ ناربُني (يعني‌ لانگدوكي‌) تعلق داشت‌، ولي خانواده‌اش به پرپينيان در روسيون مهاجرت كرد، كه احتمالاً او هم‌ در اواخر سده‌ٴ سيزدهم يا اوايل سده‌ٴ چهاردهم در آنجا زاده شد. بيشتر عمرش در كاستيل (از جمله در سُريا و طليطله‌) هم‌چنين در بلنسيه و كاتالونيا گذشت‌. در سال 1362 يا اندكي پس از آن درگذشت و در آن هنگام در سنين كهولت بود.
او در اسپانيا عربي آموخت و با زبان‌هاي لاتيني و كاتالان به‌خوبي آشنايي داشت‌. خيلي زود به مطالعه‌ٴ فلسفه به‌ويژه آثار ابن‌ميمون‌، ابن رشد و لاوي بن گرشن پرداخت‌، معلم اصلي‌اش‌ ابراهيم بن داود كَسلَري بود. كه به او پزشكي آموخت‌.
آثارش فراوان است‌، كه بيشتر به‌صورت شرح تأليف شده‌. نخست از دو نوشته‌ٴ خودش‌ بحث خواهيم كرد، سپس از شرح‌ها به‌ترتيب زمان موٴلفانشان‌. بنابراين با شرح آثار ابن رشد به پايان خواهيم برد، كه مهم‌ترين تأليفات و موجب اصلي شهرت اوست‌. بي‌شك موسي‌ بن يوشع را بايد در وهله‌ٴ اول يكي از بزرگ‌ترين ابن رشديان زمان خودش و تالي لاوي بن‌ گرشن دانست‌.
آثار اصيل‌. 1. راه زندگي‌، اين تنها رساله‌ٴ پزشكي است كه تأليف كرده و همه‌ٴ آثار ديگرش‌ فلسفي است‌. آن را در حوالي سال 1350 نوشته و نسخه‌هاي زيادي از آن دردست است‌؛ ظاهراً دو تحرير متفاوت از آن وجود دارد. اصطلاحات فني به عربي و لاتيني‌، هم‌چنين به عبري داده‌ شده و مجموعه‌اي است از معالجات بيماري‌هاي مختلف و تاحدي به شيوه‌ٴكتاب‌التصريف‌ ابوالقاسم زهراوي (دهم ـ 2) ترتيب يافته است‌. با اين‌كه موسي بسياري از مراجع ديگر را ذكر كرده‌، از قبيل ديوسقوريدس‌، جالينوس‌، علي‌بن ربن طبري (نهم ـ 1)، ابن زهر سمرقندي (؟)، ابراهيم بن داود كَسلَري‌، برنار گوردوني و غيره‌، از زهراوي نامي نبرده است‌. موسي هم مانند

1. Moses ben Jacob ben Mar David ha-Darshan ,Moses ben Joshua of Narbonne, Moses Narboni, Maestro Vidal Bellsom Narboni ( Belhomme, Blasom).