سيزدهم‌، زاده شد. پيش‌نماز ريموند هفتم كنت تولوز از سال 1242، تا هنگام مرگش در 1249. تاريخ جنگ صليبي با آلبيگاييان و رويدادهاي بعدي تا 1272، را به لاتيني نوشت‌، كه ارزش آن‌ به اندازه‌ٴ تاريخ پير دو سِرني (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ سيزدهم‌) نيست‌، با اين همه‌، اهميت زيادي دارد؛ چون قسمتي مبتني بر مشاهدات خودش و گزارش ساير شهود است و تا حدي رعايت اعتدال را كرده‌؛ از اين گذشته‌، ميدان ديد او وسيع و مناظرش بهتر است‌. گيوم كاتوليك موٴمني بود، ولي به‌ كنت‌هاي تولوز علاقه داشت‌؛ وي لزوم جنگ صليبي را قبول داشت‌، ولي كور نبود تا حرص و ستمگري صليبيان را نبيند.

گيوم نانژي‌1

(نانژي جايي است در سن امارن‌، در نيمه‌ٴ راه ملون و پرونس‌.) راهب صومعه‌ٴ سن دني‌. خازن و كتابدار صومعه از 1285 تا 1300؛ در 1300 يا پس از آن‌، درگذشت‌. سال‌نامه‌نگار فرانسوي‌. شرح حال رسمي لويي نهم و فيليپ سوم شاهان فرانسه را گرد آورد؛ تاريخ مختصر تا سال‌1300، و تاريخ مفصل تا همان سال را نوشت‌؛ تاريخ مختصر را به فرانسه ترجمه كرد، ولي ساير آثارش به زبان لاتيني است‌. مهم‌ترين تأليفش تاريخ عالم است‌، كه پيش از 1297، تأليف شده‌؛ شرح رويدادها تا 1113، بيشتر از تاريخ زيگبرت ژانبلويي (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌) اقتباس‌ شده‌؛ بقيه حاوي اطلاعات دست اول گران‌بهايي است‌. اين تاريخ اغلب استنساخ و سه ذيل بر آن‌ نوشته شده‌: در 1303 تا 1304؛ سپس از 1304 تا 1340؛ و بالاخره توسط ژان وِنِتي از 1340 تا 1368 ( ¿ نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم‌).

متيو پاريس‌2

راهب صومعه‌ٴ سنت آلبانز (در 35 كيلومتري لندن بر سر راه ليورپول‌) از 1217 به بعد؛ تمام‌ عمرش را در آن جا گذراند، جز سفرهايي كه همراه رئيس صومعه در انگلستان كرد و سفري كه در 1248 ـ 1249، به نروژ رفت‌؛ در 1259، درگذشت‌. مورخ‌، نقشه‌نگار، و هنرمند انگليسي‌. او برجسته‌ترين معرف مكتب رهباني سنت آلبانز بود و كتابش اوج تاريخ‌نويسي در صومعه‌هاي‌ انگليسي را نشان مي‌دهد.
مهم‌ترين تأليفش تاريخ كبير است‌، كه اول قسمت‌هاي مربوط به سال‌هاي 1235 تا 1259، را نوشت‌، ولي قسمت‌هاي قبلي را هم اصلاح كرد، ازجمله آنچه را كه راجر وندووري (وفات‌:

William of Nangis, Guilelmus de Nangiaco .1
Matthew Paris, Matthaeus Paris ,Parisiensis, de Parisio, etc .2