در 802 احساس كرد ناچار است تبت را ترك گويد تا بشارت بودا را به ممالك ديگر نيز ببرد؛ وداع او در حضور شاه‌، راهبان و انبوهي از مردم حالتي هم‌چون غيبت و عروج به خود گرفت‌.

آيين بودايي چيني - وو كئونگ‌

وو كئونگ‌1 نام ديني اوست‌، و نام خودش چئه فنگ - چئائو2 بوده است‌. در 730 در هسيانگ - ئي‌3 زاده شد، پس از 791 درگذشت‌. بودايي چيني كه در 751 همراه هيئتي به قندهار رفت‌. پس از آن‌ چهل سال در هند و آسياي مركزي به سر برد، به تحصيل سانسكريتي و گردآوري كتاب‌ها و آثار بودايي پرداخت‌. پس از بازگشت به چين اوقات خود را مصروف ترجمهٴ سوتراها به زبان چيني كرد.

يادبود نسطوري از سال 781

اين يادبود حاوي كتيبه‌اي است به چيني و كتيبهٴ ديگري به سرياني (به خط سطرنجيلي كه به‌طور عمودي نوشته شده‌)، كه در 1625 در چئونگ شنگ سسو4، يا در نزديكي آن‌، در بيرون دروازهٴ غربي چئانگ - آن‌، به نام هسي - آن كشف شد؛ احتمالاً اين محل اوليهٴ احداث آن در سال 781 بود. چينيان آن را چينگ چيائو پي‌5 مي‌نامند. اين كتيبه از آن لحاظ كه قديم‌ترين يادبود مسيحي‌ در چين است‌، اهميت زيادي دارد. به وسيلهٴ هيئتي تحت سرپرستي فريتس و. هولم اهل كپنهاگ‌، رونوشتي از اين كتيبه تهيه و به ايالات متحده منتقل شد. اين رونوشت در موزهٴ متروپوليتن‌ نيويورك قرار دارد.

ج‌. زمينهٴ فرهنگي‌، شرق و غرب‌

منصور

ابوجعفر عبدالله منصور در 775 [158 ه. ق‌] در سن 63 تا 68 سال قمري‌، يعني 61 تا 66 سالگي در بئر ميمون‌، در نزديكي مكه [در سفر حج‌] درگذشت‌. دومين خليفهٴ عباسي‌، از 754 تا هنگام وفات‌. سياست‌مدار بزرگ و باني بغداد. از آن لحاظ قابل ذكر است كه در عهد حكومت او ترجمه‌هاي زيادي از زبان‌هاي سرياني‌، فارسي‌، يوناني و هندي به عربي صورت گرفت‌.

هارون‌الرشيد

در 763 تا 766 [149 ه . ق‌] در ري زاده شد؛ در 809 [193 ه. ق‌] در طوس درگذشت‌. از 786

Wu K'ung .1
Ch'e Feng-ch'ao .2
Hsiang-i .3
Ch'ung sheng ssu .4
Ching chiao pei .5