آغاز چاپ در ژاپن‌

در مجلد اول (ص 519) از مليون‌ها تعويذ بودايي‌، كه در حدود 770 به فرمان شوتوكو ـ تنو ملكه‌ٴ ژاپن چاپ شد، سخن گفته‌ام‌. درباره‌ٴ چاپ پس از آن تاريخ آگاهي كمي داريم‌. هرچند تريپيتاكا (مجموعه كتب بودايي‌) در سال‌هاي 1278 تا 1288 در ژاپن چاپ شد. اندكي بعد، صومعه‌هاي ذن در سراسر كشور به چاپ سوترا و تفسيرهاي مورد علاقه‌شان پرداختند. حدود 181 چاپ از آثار مختلف در سده‌ٴ چهاردهم در ژاپن شناخته شده است و احتمالاً بسياري ديگر چاپ شده بود، كه اينك از ميان رفته يا شناخته نشده‌اند. با روي كار آمدن حكومت آشيكاگا در سال 1338 دومين سيل بزرگ فرهنگ چيني به سوي ژاپن سرازير شد و به‌زودي اين كشور را فرا گرفت‌. اين جريان بيشتر به فرهنگ عصر سونگ محدود بود كه پس از سال 1279 بر اثر حمله‌ٴ مغول در چين متوقف شده بود. اين جريان اندكي پيش از آغاز ((شيوه تازه‌ٴ)) آشيكاگا آغاز شد، زيرا يكي از ويژگي‌هاي آن چاپ كتاب غيرديني (در برابر آثار بودايي‌) بود و قديم‌ترين اثر كلاسيك‌ چيني كه در ژاپن چاپ شد شرح حال مستندي از كنفوسيوس در 13 مقاله بود كه در سال 1322 انتشار يافت‌. در پي آن مكالمات كنفوسيوس همراه با شرح آن در 10 مقاله در سال 1364 منتشر شد.
چاپ آثار بودايي به‌خاطر ثواب يا به مناسبت نذر و پيشكشي ادامه يافت‌، ولي مقارن نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم جنبه‌ٴ بازرگاني چاپ ونشر كاملاً رشد كرده بود. مثلاً يك كاهن ذن به‌نام گيدو شوشن (1325 ـ 1388)، گلچيني از يك‌هزار شعر چيني فراهم كرد كه محبوبيت زيادي به‌دست‌ آورد و در كيوتو چاپ شد. شوشين در سال 1375 نسخه‌ٴ پرغلطي از آن به‌دست آورد و تحرير تازه‌اي از آن فراهم ساخت كه در سال وفات او انتشار يافت‌.