2. اوزان و مقـاديـر

شايد كسي يادآور شود كه اوزان و مقادير بيرون از حوزه‌ٴ فيزيك است يا دست‌كم تا سال 1789 كه فرهنگستان علوم فرانسه كميته‌اي را مأمور بررسي امكان ربط دادن آنها با ثابت‌هاي فيزيكي‌ ساخت‌، چنين بود. در پاسخ مي‌توان گفت كه اين افكار در دوران انقلاب فرانسه اصلاً تازگي‌ نداشت‌، بلكه سابقه‌ٴ آن را مي‌توان تا دوران بابل پي‌جويي كرد و مهم‌تر اين‌كه‌، تعيين يك دستگاه‌ اوزان و مقادير هميشه يك مسئله‌ٴ فيزيكي است‌. صرف‌نظر از اين‌كه راه حل آن معقول باشد يا نباشد، عمل سنجش‌، مثلاً وزن كردن با واحدهاي وزن‌، يك فرايند فيزيكي است‌. در واقع‌، اندازه‌گيري فواصل‌، اوزان و غيره يكي از ريشه‌ها و هم‌چنين يكي از اعمال بنيادي دانش‌ فيزيك است‌.
ولي اين هم درست است كه بررسي اوزان و مقادير بي‌شماري كه در هر عصري‌، مثلاً در سده‌ٴ چهاردهم‌، به‌كار مي‌رفته بيشتر بخشي از باستان‌شناسي است تا تاريخ علم‌. براي تكميل آن لازم‌ است بسياري مطبوعات سكه‌شناسي و باستان‌شناسي بررسي گردد و من نه فرصتش را دارم و نه‌ علاقه‌اش را. تعيين همه‌ٴ مسكوكات‌، اوزان و مقياس‌هايي كه در بخش‌هاي مختلف جهان در سده‌ٴ چهاردهم به‌كار مي‌رفته جالب و از جمله براي فهم متون سودمند خواهد بود، ولي به درك ما از معارف آن زمان چندان اضافه نخواهد كرد.
از اين‌رو كافي است در اينجا خاطر نشان كنيم كه اين مسئله‌ٴ باستان‌شناسي وجود دارد و به‌ وسايل مختلف حل آن اشاره كنيم‌. اطلاعات مربوط به اوزان و مقادير را در كجا خواهيم يافت‌؟
اول‌، مفسرين كتاب مقدس‌، به‌ويژه آنها كه جنبه‌ٴ باستان‌شناسي دارند، لازم ديده‌اند در مورد اوزان و مقاديري كه در عهد عتيق ذكر شده به بحث پردازند، هم‌چنين‌، اگر مسيحي بوده‌اند، در عهد جديد يا اگر يهودي بوده‌اند، در تلمود. مشخص كردن و تعيين مقياسات موجود در آنها مستلزم‌ مقايسه با مقياساتي بوده كه مفسران يا خوانندگان بلافصلشان با آنها آشنايي داشته‌اند. ازينرو اين‌ شرح‌ها مأخذي براي مطالعه‌ٴ اوزان و مقادير آن عصر هستند( يا مي‌توانند باشند).1
در وهله‌ٴ دوم‌، كتاب‌هاي پزشكي اغلب حاوي بررسي اوزان و مقادير مورد استفاده‌ٴ پزشكان‌ است‌. بهترين نمونه‌ٴ اين طبقه درباب اوزان و مقادير تأليف دينو دل گاربو (متوفا 1327) است‌، اين رساله مشروح‌تر از ساير آثار پزشكي است و براي مطالعه‌ٴ تطبيقي ارزش چشم‌گيري دارد.

1. همكارم ه ا. وُلفسُـن در اين مورد ترديد جدي دارد. دست‌كم در مورد مفسران يهودي‌، او مايل نيست تعميم دهد، ولي مي‌گويد در تفسيرهايي كه‌ مي‌شناسد هيچ ذكري از اوزان و مقادير آن زمان نشده است‌. مفسران قديم يهودي ــ به توضيح دستگاه تورات و تلمود قناعت مي‌كردند، بدون هيچ ذكري از منشأ (كه بابلي يا مصري بوده‌) يا تحولات بعدي آن‌. مثلاً، آنها نسبت ذراع معبد حزقيال را به ساير واحدهاي تورات و تلمود تعيين كرده‌اند، ولي سعي نكرده‌اند اندازه‌ٴ دقيق آن را بدهند.