مي‌بايد صبر كرد. ولي يك آگاهي تجربي از سرايت بيماري سابقه‌اي كهن داشت‌، آن را مي‌توان‌ در اسفار خمسه جستجو كرد،1 كه در آن مي‌توان قديمي‌ترين مقررات پيشگيري را خواند. در طي‌ قرون مردم احساس كردند بهتر است از بيماران دوري كنند، به‌ويژه وقتي كه عده‌ٴ زيادي در يك‌ نقطه دچار بيماري معيني مي‌شدند. ماهيت مسري‌بودن جذام‌، طاعون و يكي دو بيماري ديگر معلوم شده‌بود و بهترين احتياطات‌، كه متأسفانه‌تنها از سوي اقليت كوچكي مي‌توانست اعمال‌ شود، دورشدن از محل و توقف در محلي دور از شيوع بيماري بود (از شهر فرار كن‌، تا مي‌تواني‌ دور شو، تا مدت‌ها برنگرد).
آندريا داندولو (چهاردهم ـ 1) حكمران ونيز از سال 1343 تا 1354 تشكيلاتي را ايجاد كرد كه شايد بتوان نخستين كميسيون بهداشت شهري ناميد. چنين موٴسسه‌هايي به‌زودي در فلورانس‌، فولينيو، راگوزا، لوكا، پيستويا و غيره به‌وجود آمد. اينك و در اين‌جا نمي‌توان به‌ مقايسه‌ٴ قواعد مختلف آنها پرداخت‌. استقرار نوعي اردوگاه‌هاي بهداشتي در اطراف برخي نقاط براي پيشگيري از ورود افراد آلوده به بيماري اغلب وجود داشت (مشكل اين بود كه معلوم‌ نمي‌شد چه كساني آلوده‌اند) و حفاظت شهرهاي بارودار آسان‌تر بود. احتمالاً نخستين تلاش‌ كامل‌تر براي پيشگيري در راگوزا صورت گرفت (1348) و افراد مبتلا به طاعون به جزيره‌ٴ زوپانا در همسايگي فرستاده شدند.2 به گفته‌ٴ گي‌دو كولياك در 1348 و 1360 در آوينيون اردوگاه‌هاي‌ بهداشتي وجود داشت‌. بارنابو ويسكنتي‌، فرمانرواي ميلان از سال 1354 تا 1385 در نامه‌اي‌ به تاريخ 17 ژانويه‌ٴ 1374 دستور داد افراد آلوده يا مشكوك براي ده روز جدا نگه‌داري شوند و برگزاري اجتماعات ديني را در مدت شيوع بيماري همه‌گير ممنوع كرد. در سال 1377 مقررات تازه‌اي در راگوزا وضع شد، كه افراد بيمار يا مشكوك را براي 30 روز جدا مي‌كردند. شش سال بعد آن را به چهل روز افزايش داد.3 عدد چهل خودسرانه انتخاب شده‌بود. احتمالاً به‌خاطر سرِ زبان بودن آن عدد از زمان‌هاي قديم (عهدعتيق‌)، و اعتبار رمزي آن‌. عجيب‌ نيست كه مقررات قرنطينه در نقاط ساحلي به‌وجود آمد (ونيز، راگوزا، مارسي‌)، جايي كه‌ خطر حمله‌ٴ ناگهاني بيماري همه‌گير خيلي بيشتر بود. در سال 1385 ونيز اداره‌اي براي اين‌ كار به‌وجود آورد به نام اداره‌ٴ بهداشت‌.
به‌خاطر بي‌اطلاعي از ماهيت واقعي سرايت و شناخت علل بيماري‌هاي عفوني‌، اين‌ مقررات عاقلانه كمتر موٴثر مي‌افتاد. بنابراين‌، نمي‌شد برتري آنها را بر ساير روش‌هاي پيشگيري‌ ثابت كرد، يعني بر انجام مراسم ديني‌، زيارت‌، بوسيدن آثار متبرك و غيره‌، كه دقيقاً خطرناك

1. احتمالاً مقررات يهود از مقررات قديم بابلي اقتباس شده بود.
2. مقررات قديمي‌تري ممكن است مربوط به ونيز در سال 1127 باشد.
3. واژه‌ٴ قرنطينه quarantine از همين مقررات چهل روزه ريشه گرفته است‌.