براي درك اوضاع پيرامون درياي بالتيك‌، رويدادهاي پادشاهي‌هاي اسكانديناوي‌، فرقه‌ٴ توتوني و اتحاديه‌ٴ هانسايي را بايد در نظر داشت‌. والدمار پنجم آترداگ (شاه دانمارك 1340 ـ 1375) در سال 1361 به گوتلاند تاخت و ويسبي را ويران كرد. ويسبي مهد اتحاديه‌ٴ هانسايي‌ بود (مقدمه‌ٴ 2، ص 1924). بدين سان ميان او و اتحاديه‌ٴ هانسايي جنگي درگرفت‌. كپنهاگ تاراج‌ شد، ولي در سال 1362، ناوگان اتحاديه در هلسينگبورگ (بر سمت سوئدي تنگه‌) شكست‌ خورد. چند سال بعد، اتحاديه كه از سوي سوئد، نروژ، هُلشتاين و مكلنبورگ پشتيباني مي‌شد، والدمار را شكست داد و او را در سال 1370، به قبول صلح اشترالزوند (در پومرانيا) ناگزير ساخت و اتحاديه در بالتيك تقويت شد. ولي بي‌ثباتي در اسكانديناوي به دريازني كمك كرد1.
يك چند وحدت اسكانديناوي در زمان مارگارتاي دانماركي (1378 ـ 1412)، ميسر شد و او كه‌ به سميراميس شمال معروف شده بود، بر هر سه پادشاهي فرمان راند و در سال 1397، موجب‌ تأسيس اتحاديه‌ٴ كالمار2 شد. در سده‌ٴ پانزدهم‌، اتحاديه‌ٴ هانسايي به سرعت راه زوال پيمود.
امپراتور كارلوس چهارم لوكزامبورگي (1347 ـ 1378)، با نام كارل اول شاه بوهميا شد و پادشاهي او عصر زرين آن كشور بود. شواهد زيادي از شكوفايي فرهنگ بوهميا در اين جلد عرضه خواهد شد.
كازيمير سوم ويلكي (كازيمير كبير) كه از سال 1333 تا 1370 سلطنت مي‌كرد، سازمان‌ اداري لهستان را اصلاح كرد و به كسب و تجارت و فرهنگ لهستان رونق بخشيد. يكي از شاه‌زادگان آنژو به نام لويي جانشين او شد و دختر وي‌، يادويگا (هِدويگ‌)، در سال 1386، با ياگيلو، دوك ليتواني‌، ازدواج كرد. ياگيلو با نام ولاديسلاو دوم (1386 ـ 1434)، سلسله‌ٴ ياگيلو را بنيان نهاد. وحدت لهستان و ليتواني سد محكمي در برابر فرقه‌ٴ توتوني پديد آورد.
فدراسيون سويس‌، با وجود كوچكي و جواني‌اش‌، در سال 1386، به آن حد از قدرت رسيده‌ بود كه مهاجمان اتريشي‌ِ زير فرمان‌ِ لئوپولد دوم هاپسبورگي را در زمپاك (نزديك لوسرن‌)، شكست دهد. روستاييان سويسي از پهلوان افسانه‌اي خود آرنولد الهام گرفته بودند. جنگ زمپاك‌ و اندكي بعد، جنگ نافِل (1388) مانند جنگ مهميزهاي زرين در سال 1302، در تاريخ‌ دموكراسي و آزادي نقاط عطف مهمي هستند.3
در حاشيه‌ٴ شبه جزيره‌ٴ اسپانيا جنگ طولاني با مسلمانان تقريباً به فرجام رسيده بود. شخصي‌ حساب كرده كه از سال 710 تا سال 1429، قريب 3700 جنگ ميان مسلمانان و مسيحيان روي‌

1.David K. Bjork, Piracy in the Baltic,1375_1398 , Speculum 18, pp. 39..68, 1943.

2.در اسمالاند بر ساحل جنوب خاوري سوئد، مقابل جزيره‌ٴ اولاند.

3.Theodor von Liebenau, Die Schlacht bei Sempach. Gedenkbuch zur fünften Sacularfeier, 468 p., 10p1., Luzern 1886.