اولاً آثار طبي متعددي از عربي به‌لاتيني ترجمه شد، حجم ترجمه‌ها درمقايسه با دوره‌ٴ قبلي‌ كمتر بود، ولي شامل اثر درجه‌ٴ اولي بود به‌نام كتاب‌الملكي علي بن عباس اهوازي‌. مقارن نيمه‌ٴ سده‌ٴدوازدهم‌، دو ترجمه‌ٴ لاتيني از آن در دست بود. در اين اثنا، كتاب‌هاي درسي مهمي كه مبين‌ آموزش‌هاي سالرنو بود انتشار مي‌يافت‌. احتمالاً دو تحرير از كالبدشناسي پيش از 1150، پديد آمد. اين كالبدشناسي كه طبعاً حاوي وظايف‌الاعضا و آسيب‌شناسي هم بود، فقط از آثار عربي‌ اقتباس نشده بود، بلكه براساس كالبدگشايي واقعي خوك تأليف شده بود. رساله‌هاي طب عملي‌ براي پزشكان عمومي توسط آركيماتايوس‌، بارتولوميوي سالرنويي‌، و سالرنوس تأليف شد. آركيماتايوس وظايف و رفتار پزشكان را به آنها آموخت‌. قرابادين نيكولا راه‌نماي اصلي داروگران‌ بود، و معلومات آنان درباره‌ٴ ادويه‌ٴ مفرده در رساله‌ٴ جامع ماتايوس پلاتياريوس بيان شده بود. تعدادي رساله‌هاي اختصاصي نوشته شد: در باب بول از آركيماتايوس‌(؟)؛ در باب آب مقطر از بارتولوميو(؟)؛ در باب دستور غذايي از پتروس موساندينوس‌؛ در باب مامايي و بيماري‌هاي‌ زنان از تروتولا(؟)؛ در باب بيماري‌هاي چشم از بنه‌ونوتوس گرافيوس‌، زكرياي قسطنطيني‌، و داود ارمني‌. (در مورد جراحي بايد اندكي‌، صبر كرد). توجه كنيد كه دست‌كم سه تا از اين رساله‌ها به هيچ روي آثار كوتاه‌عمري نبودند، اعمال جراحي بنه‌ونوتوس‌، قرابادين نيكولا، و جامع‌، قرن‌ها، سنديت خود را حفظ كردند.
شك نيست كه هيچ‌كدام از اين پزشكان سالرنويي همتاي ابن‌زهر نبودند، ولي آنها به‌خوبي‌ يك‌ديگر را تكميل مي‌كردند و تأثير جمعي‌شان بيشتر بود.
براي تكميل اين تصوير پيش‌رفت پزشكي در غرب لاتيني‌، بايد چند كلمه‌اي هم درباره‌ٴ بيمارستان‌ها گفته شود. ريشه‌ٴ آنها را بايد در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهارم‌، جستجو كرد. فكر ايجاد بيمارستان منظم اساساً يك فكر مسيحي بود، ولي مسلمانان هم آن را بسيار خوب دريافته‌ بودند. با اين حال‌، جنگ‌هاي صليبي بدان رونق بخشيد و از آغاز سده‌ٴ دوازدهم‌، تعداد زيادي از بيمارستان‌ها و مريض‌خانه‌ها از هر قبيل ــ ولي بيشتر جذام‌خانه ــ در سراسر اروپا ايجاد شد. در آغاز، اين خانه‌هاي خدا1 در پيش‌رفت طب موٴثر نبود، ولي بعدها، ناگزير در آن تأثير عميقي‌ داشت‌.

7. هندي‌. تنها پزشك هندي ذلانا بود كه يكي از قديمي‌ترين شرح‌هاي سوشروتاـ سامهيتا را نوشت‌. او را عجالتاً در اين‌جا آورده‌ام‌. همه‌ٴ آنچه مي‌دانيم اين است كه احتمالاً او در سده‌ٴ دوازدهم‌، مي‌زيسته‌.

8 . چيني‌. معلومات طبي اين عصر به‌بهترين صورت در مراحل تازه‌ٴ پن تسئائو و گياه‌نامه‌ها

Hotel Dieu .1