آسيب‌شناسي قديم مطرح مي‌شود.) هوا نه تنها منشأ ماده‌، بلكه منشأ عقل (نوس‌) نيز هست‌؛ بنابراين‌، او از ثنويت آناكساگوراس اجتناب كرد (نك ديوگنس آپولونيايي‌).

امپدوكلس‌

امپدوكلس آگريگنتومي‌1[ در ساحل جنوبي سيسيل‌] در حدود 490 زاده شد، و در حدود 435 در پلوپونز درگذشت‌. روايت نامسلمي در دست است كه او با نزديك شدن بيش از حد به دهانهٴ آتشفشان اتنا2 مرد. او شاعر، فيلسوف‌، فيزيك‌دان‌، پزشك‌، و مصلح اجتماعي بود؛ و به زودي‌ قهرماني افسانه‌اي شد. او وجود عناصر اربعه‌، آب‌، آتش‌، خاك‌، و هوا و دو نيروي محرّك مهر و كين را مسلم شمرد. تركيب‌ها و تجزيه‌هايي كه در تكامل جهان روي مي‌دهد، ناشي از تسلط يكي از دو نيروي فوق‌الذكر است‌. او جسميت هوا را عملاً آزمود، دهليز (لابيرنت‌) گوش را كشف كرد؛ و براي نخستين بار نظريهٴ جريان خون از قلب و بازگشتش به قلب را پيش كشيد. به‌ نظر او اين جزر و مدها آهنگ تنفس ما را تنظيم مي‌كند. تنفس نه تنها از طريق شش‌ها بلكه از راه‌ تمام پوست صورت مي‌گيرد. امپدوكلس خون را رسانندهٴ گرماي داخلي بدن دانست و اهميت‌ عروق را در اين مورد خاطرنشان ساخت‌. تأثيرات حسي بر اثر فيضانات ناشي از اشيا به وجود مي‌آيد، ولي كاملاً جنبهٴ انفعالي ندارد. او به شناخت مبهمي از تكامل عضوي و سازگاري با محيط زيست دست يافته بود؛ هم‌چنين بنيان‌گذار مدرسهٴ پزشكي سيسيل است‌. تن‌درستي تابع‌ تعادل عناصر اربعه در بدن است‌. او نخستين يوناني است كه به استعمال ساعت آبي‌3 اشاره كرده‌ است‌4. امپدوكلس افلاك را سطح تخم‌مرغي شكل بلوريني دانست‌، ثوابت بر آن چسبيده‌، ولي‌ سيارات آزادند. نظريات بديع‌، ولي نادرست و گوناگوني دربارهٴ نجوم بدو منسوب است‌. او عقيده داشت كه نور در فضا با سرعت محدودي حركت مي‌كند.

پروتاگوراس‌

پروتاگوراس‌5 در حدود 485 در آبدراي‌6 تراكيه‌7 زاده شد، بارها در جهان يوناني سفر كرد، و در 411 درگذشت‌. او نخستين سوفسطايي بود. او نسبيت هراكليتوس را گامي به پيش برد. آثار او

Empedocles of Acragas .1
Etna .2
clepsydra .3
4 .اين شايد قديم‌ترين اشاره‌اي باشد كه در آثار يوناني به ساعت آبي شده‌، ولي بايد دانست كه مردم يونان پيش از آن تاريخ ساعت آبي را مي‌شناختند و آن را به كار مي‌بردند؛ چه اين ابزار در مصر از زمان خاندان هجدهم و همچنين در بابل معروف بود (َّ تاريخ علم‌، اثر ج‌. سارتن‌، ترجمهٴ احمد آرام‌، ص 261).
Protagoras .5
Abdera .6
Thrace .7