مورخ مسلمان كه مهم‌ترين تأليفش كتاب الروضتين في اخبار الدولتين‌، تاريخ زمان نورالدين‌ (از اتابكان زنگي شام‌، 1146 ـ 1173)، و صلاح‌الدين (سلطان ايوبي مصر 1169 ـ 1193)، است‌. شرح حال صلاح‌الدين بيشتر رونوشت كتاب گمشده‌ٴ ابن ابي طي به شمار مي‌رود. او ذيل‌ كتاب الروضتين را تا سال 1266 ـ 1267، و تلخيص و ذيل تاريخ دمشق ابن عساكر (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌)، را هم نوشت‌.

ابن واصل‌

جمال‌الدين ابو عبداللّه محمدبن سالم‌بن واصل‌. در 1207 ـ 1208، زاده شد؛ در حماة برآمد؛ در 1260 ـ 1261، بِيْبَرْس (سلطان سلسله‌ٴ مماليك از 1260 تا 1277)، او را به قاهره دعوت كرد و هيئتي را همراهش به نزد مانفرد (پادشاه سيسيل از 1258 تا 1266)، به سفارت فرستاد؛ او مدت‌ زيادي‌، در دربار مانفرد باقي ماند؛ سپس‌، به حماة بازگشت و قاضي‌القضات و معلم مدرسه‌ٴ آن‌ جا شد، تا در 1298، درگذشت‌. فقيه شافعي‌، مورخ‌، فيلسوف‌، و رياضيدان‌. ابوالفدا نزد او رياضيات و عروض آموخت‌.
او رساله‌اي در باب منطق به نام مانفرد نوشت و آن را رسالة الامبروريه خواند، ولي پس از بازگشت به ميهن نامش را به نخبةالفكر في المنطق تغيير داد. تاريخ سلسله‌ٴ ايوبي را با عنوان كتاب‌ مُفَرِّج الكروب في اخبار بني ايوب نوشت‌، كه علي‌بن عبدالرحمن‌، كاتب مظفر ثالث امير حماة و جانشين ابوالفدا، ذيل آن را تا سال 1295 ـ 1296، تأليف كرد. هم‌چنين شرح مقاصد الجليل ابن‌ حاجب (وفات‌: 1249)، را نوشت‌.

ابن خلكان‌

شمس‌الدين ابوالعباس احمدبن محمدبن ابراهيم‌بن ابوبكربن خلكان برمكي اربلي شافعي‌، مورخ مسلمان در 1211، در اربل زاده شد؛ مقدمات را نزد پدرش آموخت‌، كه در مدرسه‌ٴ اربل‌ معلم بود؛ تا 1228، در اربل به تحصيلاتش ادامه داد؛ سپس به حلب‌، دمشق و مصر رفت‌. از 1260 تا 1270، و بار ديگر، از 1277، قاضي‌القضات شام بود و در دمشق اقامت داشت (چندي‌ قاضي‌القضات مذاهب اربعه بود)؛ او در مدارس مختلف‌، و بيشتر در مدرسه‌ٴ فخريه‌ٴ قاهره‌(1270 ـ 1277)، و مدرسه‌ٴ امينيه‌ٴ دمشق تدريس كرد، و هنگام وفاتش‌، در دمشق به سال‌، 1282 هنور مدرس مدرسه‌ٴ امينيه بود.
تنها تأليفش كتاب وفيات‌الاعيان و انباء ابناءالزمان فرهنگ شرح حالي مفصلي است از مشاهير اسلام‌، به استثناي جمعي از مشاهير سده‌ٴ اول هجري‌. اين كتاب شامل 865 شرح حال است‌. وفيات‌الاعيان از مهم‌ترين آثار نوع خودش در ادبيات جهان به شمار مي‌رود. تحرير آن هنگام‌،