همراه با ترجمه‌ٴ لاتيني آن (تحت عنوان گمراه‌كننده‌اي‌) منتشر كرد و ژرار ميرمان قسمت مربوط به چاپ را از آن در كتاب منشاً چاپ خود (لاهه 1765م‌) نقل كرد.
ولي‌، اين نخستين اشاره به چاپ چيني در آثار غربي نبود. نخست پائولو جوويوي كُنويي‌(1483 ـ 1552) در كتاب تاريخ گذشتگان بدان اشاره دارد. با اين همه‌، بسياري از فضلاي غربي‌ تا زمان ژول كلاپروت (1834 م‌) و استانيسلاس يولين (1847م‌) از آن اطلاعي نداشتند و اكثريت عظيم مردم باسواد حتي تا زمان خود ما از آن بي‌خبر ماندند!

وصــاف‌

مورخ فارسي‌نويس ايراني (برآمدنش 1303 ـ 1348م‌/ 703 ـ 719 ه ق‌).
عبدالله بن فضل‌الله شيرازي معروف به وصاف (مختصر وصاف الحضره‌). او مأمور وصول‌ ماليات فارس از سوي ايلخان مغول و از بركشيدگان رشيدالدين فضل الله بود، كه از جانب او به‌ غازان خان (1295 ـ 1304م‌) در سال 1303م در عانه و به الجايتو (1304 ـ 1316م‌) در سال‌1312م در سلطانيه معرفي شد.
او ذيلي بر تاريخ جهانگشاي جويني (سيزدهم ـ 2) نوشت‌، مربوط به سال‌هاي 1257 ـ 1328م‌/ 655 ـ 729 ه ق موسوم به تجزية الامصار و تزجية الاعصار، كه بيشتر به تاريخ وصاف‌ معروف است‌. اين كتاب داراي اطلاعات خوبي است كه خيلي بد و با انشايي سخت منشيانه و سبكي مغلق نوشته شده و تقريباً بدون خواننده مانده است‌.1 بدبختانه اين سبك سرمشق‌ بسياري از مورخان ايران قرار گرفت‌.

ه . سيـلان‌

تـاريـخ سينـهالـي‌

كاملاً برخلاف هند، كه در آن تاريخ‌ها كمياب و فقيرند، در سيلان تاريخ معروفي به زبان پالي‌ نوشته شد، به نام مهاوامسا، كه گزارش پيوسته‌اي از گذشته‌ٴ سينهاليان از آغاز اساطيري و سده‌ٴ پنجم پ م تا اواسط سده‌ٴ هجدهم به‌دست مي‌دهد، يا اگر ذيل آن را هم (كه در سال 1877 اضافه‌ شده‌) در نظر بگيريم‌، تا اواخر آن قرن‌، يعني يك دوره‌ٴ 23 قرني‌.
ما از بخش نخست مهاوامسا در ج 1، 399 در گفت‌وگو از ماهاناما (پنجم ـ 2) ياد كرديم‌. بخش‌

1. اين كتاب تا هفتاد سال پيش يكي از رايج‌ترين كتاب‌هاي درسي فارسي‌زبانان بود. در سال‌هاي اخير تحرير خوبي از اين كتاب به زبان فارسي قابل فهم‌ توسط بنياد فرهنگ ايران منتشر شد. شايد هدف موٴلف ((چال كردن‌)) اطلاعات در لابه‌لاي عبارت‌هاي مغلق براي استفاده‌ٴ مورخان بعدي بوده تا آنها را بي‌ترس‌ از صاحب قدرت استخراج و بيان كنند. ــ م‌.