استرابون‌

استرابون‌1 در حدود 63 ق م در آماسيهٴ پونتوس زاده شد و پس از 20 م درگذشت‌. مورخ و جغرافي‌دان يوناني‌. رواقي‌. يادداشت‌هاي تاريخي او كه اينك گم شده ذيل تاريخ پولي‌بيوس‌ بوده است‌. جغرافياي او كه بعداً نوشته شده‌، جامع‌ترين اثر در نوع خود در اعصار قديم بوده‌ است‌. اين نخستين كوشش براي تدوين دايرةالمعارف جغرافيايي بوده‌، شامل جغرافياي رياضي‌، انساني‌، سياسي و تاريخي‌. بخش نجومي يا رياضي آن نسبتاً مورد مسامحه قرار گرفته و از تأليف اراتوستنس فروتر است‌. جغرافياي استرابون بيشتر جغرافياي فلسفي و انساني است‌. اين‌ كتاب بيشتر، براي سياست‌مداران يا ارباب مشاغل نوشته شده است تا براي دانشمندان‌. با اين‌ حال‌، او داراي روحي نقاد است و مي‌كوشد تا پديده‌هاي طبيعي مختلف يا خصوصيات‌ جغرافيايي را كه مأخذ گزارش‌هاي اساطيري بوده است به طريقي علمي توضيح دهد. اثر او حاوي ملاحظات تاريخي و نژادشناسي فراوان و اطلاعات زيادي دربارهٴ تجارت و صناعت‌ است‌. هم‌چنين‌، در اين كتاب ملاحظات زمين‌شناختي و جانورشناختي ضمني وجود دارد. مثلاً او تشكيل كوه‌ها را ناشي از فشار دروني زمين و درهٴ بزرگ تمپه‌2 را (در تسالي‌3) نتيجهٴ زمين‌لرزه‌ مي‌داند. او نيز دنباله‌رو اين اعتقاد است كه پديدهٴ آتش‌فشاني ناشي از نيروي بادهاي محصور در داخل زمين است و آتش‌فشان را نوعي دريچهٴ اطمينان (سوپاپ‌) مي‌داند.4 او جزاير مديترانه را ناشي از لرزش خاك اصلي يا فعاليت آتش‌فشاني تصور مي‌كند. او به فعاليت آتش‌فشاني زير دريا در جزاير ليپاري اشاره مي‌كند. او اين عقيدهٴ فلسفي قديم را با صراحت تكرار مي‌كند كه دريا و خشكي به كرات تغيير مكان يافته است‌. او به موضوعاتي توجه كرده است كه ثابت مي‌كند بسياري خشكي‌هاي فرو رفته يا برآمده وجود داشته‌، و برخي از آنها موضعي و برخي ديگر وسيع بوده است‌. او حركت پوستهٴ زمين را ناشي از لرزش مي‌داند. او حدس مي‌زند كه ممكن‌ است فرورفتگي مشابهي برزخ سوئز را متلاشي كند و ارتباطي ميان درياي مديترانه و درياي‌ سرخ به وجود آورد. در زمينهٴ نيروي فرسايشي آب و راجع به لايه‌هاي رسوبي در دهانهٴ رودها يا بستر آنها او ملاحظات زيادي را خاطرنشان ساخت‌. او راجع به استخراج نمك و به دست آوردن‌ آن از چشمه‌هاي آب شور اطلاعاتي ارائه مي‌دهد.
به قول اتور پايز5 مطالب جغرافياي او در اسكندريه و روم گردآوري شده بود، ولي نوشتن‌

Strabon .1
Vale of Tempe .2
Thessaly .3
4 .نظريهٴ نادرست او بر اثر ملاحظات مربوط به طوفان و فوران‌هاي آتش‌فشاني در جزاير ليپاري صريحاً تأكيد شده بود. تصور اين كه آتش‌فشان‌ها حكم‌ دريچهٴ اطمينان را دارد به وسيلهٴ James Hutton (2d. ed. vol, I, 146, 1795) Theory of the Earth تكرار شده است‌.
Ettore Pais .5