سيزدهم‌)، آن را به عبري ترجمه كرده است‌. انتساب رساله به غزالي مشكوك است‌. ولي احتمال‌ دارد درست باشد.
10. جابربن افلح (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌): اصلاح المجسطي‌. ترجمه‌ٴ يعقوب را كه بي‌تاريخ‌ است سمويل بن يهودا بعداً (1335) تكميل و اصلاح كرد. مقارن همان زمان‌، موسي بن تِبّون‌ ترجمه‌ٴ ديگري كرد (1274). ژرار كرمونايي متن عربي را به لاتيني ترجمه كرد.
11. ابن رشد: جامع ارغنون‌. در 1289 (نه 1298)، به عبري ترجمه شد: مرسيلي بن يهودا در 1329، آن را اصلاح كرد. ترجمه‌ٴ عبري يعقوب را ابراهيم بالمِسي (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ پانزدهم‌)، به‌ لاتيني برگرداند و اين ترجمه مأخذ همه‌ٴ چاپ‌ها شد. ترجمه‌ٴ لاتيني جزو آثار ارسطو در 1550، و غيره در ونيز چاپ شد، و متن عبري در 1559، در ريوا دي ترِنتو.
12. ابن رشد: شرح كتاب‌الحيوان ارسطو، كه ابن رشد آن را در 1169، در اشبيليه به اتمام‌ رساند. ترجمه‌ٴ عبري يعقوب بن ماهر در 1302 تمام شد، ياكوب مانتينو (وفات 1549)، ترجمه‌ٴ عبري را به لاتيني برگرداند.
ترجمه‌ٴ لاتيني مانتينو در 1521، همراه با شرح لاوي بن گرشن در رم چاپ شد. در چاپ‌ لاتيني آثار ابن رشد (1550، و غيره‌) هم وجود دارد.
در مجموع‌، از اين دوازده اثر نه تا درباره‌ٴ اخترشناسي ورياضيات‌، دو تا درباره‌ٴ فلسفه‌، و يكي‌ درباره‌ٴ جانورشناسي است‌. دو ترجمه‌ٴ غيررياضي ــ شرح‌هاي ابن رشد بر منطق و جانورشناسي‌ ارسطو ــ داراي اهميت ويژه‌اي است‌. قديمي‌ترين اين ترجمه‌ها به تاريخ حدود 1255 (اصول‌ اقليدس‌)، يا 1256 (كتاب العمل بالكرة الفلكية)؛ آخرين آنها از 1302 (شرح ابن رشد بر أصناف‌ الحيوان ارسطو) است‌، و اينها روي هم رفته از كوشش‌هاي نيم سده‌، حكايت مي‌كنند.

يعقوب بن اَبًـسه‌

يعقوب بن موسي اَبًـسه هه ـ بدرشه‌1. متكلم و مترجم عربي به عبري اهل لانگدوك يا اسپانيا.
در 1297 ـ 1298، در وسكا واقع در شمال آراگون اقامت گزيد و شرح ابن ميمون بر قسمت‌ سوم مشنه را به‌طور تحت‌اللفظي به عبري ترجمه كرد. مقدمه‌ٴ او بر اين ترجمه حاكي از شكاكيت‌ وي در زمينه‌ٴ مطالعات مربوط به علوم طبيعي و تفكرات فلسفي است‌، و به‌طور ضمني‌ معلومات او را در زمينه‌ٴ حكمت يوناني نشان مي‌دهد؛ تنها طريق كمال مطالعه‌ٴ تورات و اجراي‌ فرايض ديني است‌. ترجمه به سليمان بن ادرت تقديم شده است‌.

1. (كلمه‌ٴ اخير به معني اهل بزيه است‌)Jacob ben Mosses ibn Abbassi hs-Bedarshi