كليساي سلستين دفن نشده‌، بلكه پيش‌از 4 ژوئيه‌ٴ 1348 درگذشته است‌[؟]. به‌گفته‌ٴ توماسو دل‌ گاربو (چهاردهم ـ 2)، كه يكي از رساله‌هاي طاعون جوواني را به دانشگاه پروجا اهدا كرد، با او مباحثه‌اي داشته در باب روح جنين‌.
نمي‌دانم آيا جوواني دلاّ پنا و مشاور حقوقي لوكا دا پِنه (حدود 1325 ـ 1390) با هم‌ ارتباطي داشته‌اند. در اين باره ¿پايين‌تر. توراكا و ديگران در تاريخ دانشگاه ناپْل از جوواني دا پِنه‌ و لوكا دا پِنه سخن گفته‌اند، بي آن‌كه ذكري از نسبت خانوادگي‌شان كرده باشند.

ممكن است گرگوراس (ج 3، 3045) در ترسيم نقشه‌هاي جديد براي جغرافياي بطليموس‌ شركت كرده باشد و شايد همراه با ايساك آرگيروس (چهاردهم ـ 2)، در ترسيم 68 نقشه‌ٴ ترجمه‌ٴ ((ب‌)) سهيم بوده باشد.

كتاب في‌معرفةالاٴنغام منسوب به ذهبي به احتمال زياد تأليف شمس‌الدين ذَهَبي صيداوي يا دمشقي است (ج 3، 3057).

به‌عقيده‌ٴ روبَن لوي اين نامه‌ها مجعول است‌. به‌احتمال زياد مقدم بر سده‌ٴ پانزدهم نيست‌. امكان دارد براي تجليل از مقام رشيدالدين جعل شده باشد (مجله‌ٴ انجمن سلطنتي آسیا، ص 74 ـ 78، 1946).

ابوحَيّان (ج 3، 3105)، نه‌تنها نحوي و عالم ديني‌، بلكه شاعر برجسته‌اي هم بود كه اشعار زيادي سرود، ازجمله مُوَشّحات‌.

بخش دوم‌

مانويت درتضاد با كليساي ارتدكس (3162). يادداشت مربوط به ماني (سوم ـ 2) حاوي‌ گزارش كوتاهي از مانويت است‌؛ اطلاعات بيشتر درمورد انتشار جهاني آن‌را مي‌توان در جاهاي‌ مختلف اين‌كتاب‌، به‌ياري فهرست يافت (زير عنوان مانويت‌، آلبيگاييان‌، كاتارها). در اروپا دو موج مانويت پديدآمد، اولي از سده‌ٴ سوم تا هفتم‌، دومي از نهم تا چهاردهم‌. موج دوم بيشتر براثر سركوبي آلبيگاييان متوقف شد، كه آغازگر آن اينوسنت سوم (پاپ 1198 ـ 1216) بود. در اين اثنا، مقارن اواسط سده‌ٴ دهم‌، الحاد مشابهي به‌وسيله بوگوميل در بلغارستان پديدآمد. وقتي‌ نخستين امپراتوري بلغار در سال 1018 سقوط كرد؛ بلغارستان تا سال 1186 به‌صورت يكي‌از