آيين بودايي چيني‌

بزرگ‌ترين معلم مكتب سرزمين پاك (دربارهٴ آن هوئي يوآن را در نيمهٴ دوم سدهٴ چهارم ببينيد) شان تائو بود (به ژاپني زندو، يا زندو دائيشي‌) كه در نيمهٴ اول سدهٴ هفتم در چئانگ - آن برآمد. در همان زمان يك هيئت نسطوري در آن شهر مستقر شد. اين كه چينگ - تيو تحت تأثير مسيحيت‌ قرار گرفته است يا نه‌، هميشه مسئلهٴ لاينحلي خواهد بود.
مكتب بودايي تازه‌اي موسوم به لو تسونگ‌1 در تائو هسيوان ايجاد شد، كه اخلاقيات و انضباط را تأكيد مي‌كرد و به فعاليت‌هاي بدني‌، بيش از فعاليت‌هاي صوفيانه اهميت مي‌داد. او خود به برخي مطالعات تاريخي پرداخت (كه در اين باب يادداشت مرا در فصل بعدي ببينيد).2

آيين بودايي ژاپني‌

در اواسط قرن بوداييگري پيش‌رفت چشم‌گيري كرده بود. امير شوتوكو (نك‌) در 607، قديم‌ترين‌ معبد و صومعه را در نزديكي نارا بنا كرد؛ اين معبد بزرگ هوريو - جي بود (كه ايكاروگا - درا هم‌ مي‌نامند). در اواخر فرمان‌روايي ملكه سوئيكو (628) قريب 46 معبد وجود داشت و 816 راهب و 569 راهبه بدان‌ها اختصاص يافته بودند.
چهار مذهب اوليهٴ ژاپني مربوط به سدهٴ هفتم است‌، و دو تا از قديم‌ترين مذاهب متعلق به‌ نيمهٴ اول آن قرن‌، يعني‌:
سانرون - شو 3 (625) - اين قديم‌ترين مذهب ژاپني در 625 به وسيلهٴ اكوان‌4 از كره وارد شد. او در هوريو - جي اقامت گزيده بود. اين مذهب‌، كه اينك از ميان رفته‌، مكتب فوق‌العاده‌ مابعدالطبيعي متعلق به ماهاياناي موقت‌5 بود، مكتبي كه از نمو مكتب مادياميكاي ايجاد شده و به وسيلهٴ ناگارجونا به وجود آمده بود (نك نيمهٴ اول سدهٴ سوم‌). اين مذهب معادل سان - لون تسونگ چيني است‌.
جو چيتسو - شو 6 (625) - اين مذهب هم به وسيلهٴ اكوان‌، راهب كره‌اي‌، مقارن همان ايام‌

1 Lu tsung. لو به معني قانون‌، و در اينجا معادل ويناياي سانسكريتي است‌، كه كتب تعليمي‌، يعني بخشي از تريپيتاكا را مشخص مي‌كند. اين مكتب نان شان‌ تسونگ هم ناميده مي‌شود (مدرسهٴ تپهٴ جنوبي‌).
2 .امروز مركز اين مكتب در پائو - هوا شان‌، در نزديكي نانكينگ قرار دارد.
3 Sanron-shu. ، Shu يعني دين‌، فرقه‌، معادل tsung چيني‌؛ اين كلمه الزاماً با نام مذهب همراه نيست‌. اين فرقه از آن رو سانرون ناميده شده كه مبتني بر سه‌ (سان‌) سوتراست‌، يعني Ju-ni-mon-ron ,Hyaku-ron ,Chu-ron . اين فرقه را Ichi-dai-kyo-shu هم مي‌ناميدند.
Ekwan .4
Provisional Mahayana .5
Jojitsu-shu .6