درباره‌ٴ ده مصيبت مصر؛ 3) جامعه‌ٴ يعقوب‌، درباره‌ٴ قانون‌هايي كه در كوه سينا دريافت شد، به‌علاوه‌ٴ احكام عشره‌؛ رعايت قانون مهم‌تر از آموزش‌هاي ديني است‌؛ دفاع از نظريه‌ٴ خلقت از هيچ‌؛ 4) گزارش رويدادهاي غم‌انگيز كه در خانواده‌اش روي داده 1382ـ1395؛ طاعون بزرگي كه‌ در سال 1395 در جنوب روي داد.
يعقوب ظرفتي آوينيوني ظاهراً همان عالم ديني است كه رساله‌ٴ طبي كوتاهي (در 8 فصل‌) درباره‌ٴ سرگيجه نوشته است‌. موٴلف اظهار مي‌كند كه معاصر ژيلبر پزشك شاه فرانسه بوده است‌، ولي من نتوانستم او را بشناسم‌.

بُنسِنيور بن يحيي‌ٰ

يادداشت زير را مي‌توان در زمينه‌ٴ علمي دانست (شطرنج هنر است‌، نه علم‌!)يا تاريخي‌، چون‌ زمان زندگي بُنسِنيور معلوم نيست‌؛ تاحدي آن را به‌خاطر غرابتش و قدري هم به‌عنوان نوعي‌ پيوست بر يادداشت مربوط به ابراهيم‌بن عزرا (دوازدهم ـ1) آورده‌ام‌، كه نخستين نوشته‌ٴ عبري در زمينه‌ٴ شطرنج به او منسوب است‌.1 اين حق هر خواننده‌اي است كه آن را ((بي‌مورد)) بداند.
بُنسِنيور بن‌يحيي در جنوب فرانسه يا در اسپانيا در سده‌ٴ چهاردهم يا پانزدهم مي‌زيست‌. قرار دادن او در نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم از اين لحاظ اختياري و موقتي است‌. او توصيفي از بازي‌ شطرنج به نثر مسجع عبري نوشت به نام گفتار در بازي شطرنج . البته اين نخستين گفتگو از شطرنج يا حتي توصيف آن به زبان عبري نبود. غير از اشاره‌هاي ناموثق در تلمود (بازي‌هايي كه‌ در آن‌جا ذكر شده احتمالاًجز شطرنج است‌)، نخستين اشاره‌ٴ يهودي به شطرنج از پزشك نامدار ايراني‌، علي‌بن سهل ابن طبري (نهم ـ1)2 است‌، كه داراي تبار يهودي و خود معلم رازي بود؛ پس‌ از آن به اشاره‌اي برمي‌خوريم در اصول كشيشي تأليف پطروس آلفونسي (دوازدهم ـ1) و به‌ منظومه‌ٴ منسوب به ابراهيم‌بن عزرا.
بنابر آن منظومه‌، سنّت شطرنج عبري اندكي با سنّت عربي تفاوت دارد.

4. شرق‌
اشعيابن يوسف تبريزي‌

قَبَلي يهودي ايراني‌، كه در سال 1351 در نزديكي تبريز رساله‌اي قَبّاله‌اي تأليف كرد به‌نام

1. غفلت مرا در گفتگو از آن نوشته در ضمن يادداشت مربوط به ابن‌عزرا مقدمه 2، 1005 ـ 1007 مي‌توان از آن دانست كه شطرنج باز نيستم‌، ولي در مقدمه‌ اشاره‌هايي به شطرنج وجود دارد؛ از جمله جلد 1 در مورد شطرنج در ايران 433، در چين 435، در اشاره به فردوسي 691، خازني جلد 2، 1033، آلفونسوي‌ فرزانه 1728. بنابراين عذرم ناموجه است‌.
2. در فردوس‌الحكمه تأليف سال 50/849 . در آخر اشكال شطرنجي براي تركيب ادويه وجود دارد.