پرداخت‌، كه مربوط به سال‌هاي 1204 ـ 1328 است و در آن با تفصيل از پادشاهي هيماي اول‌ آراگوني و سلسله حوادثي كه او شخصيت اصلي آنها بوده‌، يعني فتح مملكت‌هاي بلنسيه و مرسيه و هم‌چنين از تلاش‌هاي كاتالان‌ها براي جنگ صليبي سخن گفته است‌.
تاريخ مونتانر بيش‌از يك تاريخ و بيشتر حسب حالي است و شرحي در پيروزي مونتانر و كاتالان‌. بيشتر براساس مشاهدات و اطلاعات شخصي موٴلف نوشته شده نه بر پايه‌ٴ آثار گذشته‌ يا معاصر. اثر او حاوي تاريخ اردوي كاتالان و لشكركشي‌اش به قسطنطنيه‌، آسياي صغير ويونان‌ است‌؛ هم‌چنين جنگ‌ها و سياست محلي در بلنسيه‌، ناپل‌، سيسيل وجزاير بالئار.
مونتانر به سبكي سرگرم‌كننده و جان‌دار مي‌نويسد. او بي‌طرفي و صداقتي در قضاوت نشان‌ مي‌دهد، كه در شرح رويدادهاي معاصر غالباً ديده نمي‌شود. تاريخ او از شاه‌كارهاي ادبيات‌ كاتالان و هم‌چنين يكي از مآخذ تاريخ كاتالونياست‌.
مونتانر تاريخ‌هاي منظومي هم نوشت‌، از قبيل درباره‌ٴ گشودن ساردني كه آن را حماسه‌ٴ شعر كاتالان مي‌دانند. اين شعر فصل 272 تاريخ او را تشكيل مي‌دهد و در آن به هيماي دوم و شاه‌زاده‌ آنفوس سوم توصيه مي‌كند ساردني را فتح كنند.
رامون مونتانر را نبايد با همنامش اشتباه كرد كه اهل مايوركا و در فتح مايوركا با هيماي اول همراه بود.

3. فرانسه‌

ژوفـرواي پـاريسـي‌

ژوفرواي پاريسي‌.1 مورخ فرانسوي (برآمدنش 1300 ـ 1316).
او اشعاري به فرانسه و لاتيني نوشت‌. مهم‌ترين اثرش تاريخ پاريس از سال 1300 تا 1316 است‌، به شعر فرانسه (7918 بيت‌). اين تاريخ از آن لحاظ جالب است كه موٴلف در عصر بحراني‌ پادشاهي فيليپ چهارم و لويي دهم مي‌زيست و شاهد حوادث خارق‌العاده‌اي بود، از قبيل‌ محكوميت شهسواران معبد. او بذله‌گوست و واكنش‌هايش از آن لحاظ جالب است كه گزارشگر رسمي نيست‌، بلكه بيشتر مانند يك داستان‌پرداز است (به مفهوم قديم كلمه‌ٴ مخبر يا راپرتچي‌). در واقع‌، او نخستين داستان‌نويس پاريس است‌.

گـويـار

گيوم گويار.2 مورخ فرانسوي (برآمدنش 1304 ـ 1316).
گويار در اورلئان زاده شد؛ در جنگ فلاندر شركت جست و اندكي پيش از جنگ مونسان پوا

Geoffroi of Paris, Godfrey, Geoffrey, Godefroy of Paris .1
Guillaume Guiart or Guiard .2