تاريخ ايران‌

خداي‌نامك تقرير همهٴ حماسه‌هاي ايراني‌1 از زمان گيومرث (آدم دين زرتشتي‌) تا خسرو پرويز (627)، كه در اثناي پادشاهي يزدگرد سوم آخرين شاهنشاه ساساني (634 تا 642)، به وسيلهٴ دهقان دانشور تأليف شد. ابن مقفع (نك نيمهٴ دوم سدهٴ هشتم‌) اين خداي‌نامك را به عربي‌ ترجمه كرد و به صورت وسيعي مورد استفادهٴ مورخان مسلمان قرار گرفت‌. بدبختانه هر دو برگردان پهلوي و عربي آن از دست رفته است‌.

فانگ - هسوان - لينگ‌

فانگ هسوان - لينگ‌2، كه به فانگ چيائو3 هم موسوم است‌، مقام امارت و لقب ون چائو يافت‌. در 578 در لين - تسهٴ شانتونگ زاده شد، در 648 در كاخ تئائي تسونگ درگذشت‌. در 630 از طرف تئائي تسونگ‌، امپراتور تئانگ مأمور شد تا تاريخ رسمي سلسلهٴ چين را تحرير كند.4 اين‌ تاريخ موسوم به چين شو، مربوط به دورهٴ 265 تا 419 پنجمين تاريخ از تواريخ‌ بيست و چهارگانه است‌. اين تاريخ با مديريت فانگ‌، از آثار 18 مورخ سلف تصنيف شد (644 تا 646).

يائو چين‌

يائو چين‌5 يا يائوسسو - لين‌6 كه لقب مقدس كئانگ‌7 يافت‌، در وان مين‌، شنسي زاده شد، در 643 درگذشت‌. در 629 امپراتور تئائي تسونگ بدو فرمان داد تا تواريخ رسمي سلسلهٴ ليانگ(502 تا 557)و سلسلهٴ چئن (557 تا 589) را كه هر دو به وسيلهٴ پدرش يائوچئا آغاز شده بود، تكميل كند. اين آثار به ترتيب به ليانگ‌شو، و چئن‌شو موسوم است‌. كه هشتمين و نهمين تاريخ از تواريخ بيست و چهارگانه را تشكيل مي‌دهد.

لي - پو - يائو

لي پو - يائو8 در 565 زاده شد و در 648 درگذشت‌. مورخ چيني‌. پس از 618 (يعني درزمان‌

1 .يادداشت مرا راجع به تاريخ ايران در نيمهٴ دوم سدهٴ ششم ببينيد.
Fang Hsuan-ling .2
Fang Ch'iao .3
4 .اين اثر گاهي به خود تئائي تسونگ نسبت داده شده‌. پاي‌تخت سلسلهٴ چين تا 317 در لو - يانگ بود، و پس از آن در نانكينگ‌.
Yao Chien .5
Yao Ssu-lien .6
K'ang .7
8 Li Po-yao. ، اين كلمه yo ,yueh هم خوانده مي‌شود.