اندكي پيش از 1315، سورليونه ويوالدو پسر اوگولينو به اميد يافتن نشاني از پدر و عمش‌ به يك رشته سفرهاي دريايي اقدام كرد. در جريان يكي از اين سفرها به مَقدَسيه (مگاديشو) در سواحل افريقاي شرقي (سومالي‌) رسيد.
درباره‌ٴ شرح نخستين سفرهاي اروپاييان به سودان ¿ يادداشت مربوط به رامون لول‌.

آغاز پيدايش اتحاديه‌ٴ هانسايي‌

نيازهاي تجارت بين‌المللي تدريجاً اتحاديه‌اي از شهرهاي آلماني و غير آلماني به وجود آورد كه‌ اتحاديه‌ٴ هانسايي‌1 خوانده مي‌شد. سرگذشت آن در وهله‌ٴ اول جنبه‌ٴ اقتصادي‌؛ و سپس‌، جنبه‌ٴ سياسي دارد، و جز من غيرمستقيم مورد نظر ما نيست‌. آغاز پيدايش آن طبعاً نامعلوم است‌، با اين همه بي‌شك مي‌توان آن را در سده‌ٴ سيزدهم جستجو كرد، و حتي تا حدي در نيمه‌ٴ اول آن‌. مقارن 1241، لوبك و هامبورگ به نوعي توافق در زمينه‌ٴ حفظ امنيت فعاليت‌هاي بازرگاني‌شان‌ در درياي بالتيك و درياي شمال دست يافته بودند. مقارن 1256، لونبورگ‌، ويمار، روستوك و اشترالزوند بدين معاهده ملحق شدند. مستعمره‌سازي آلمان در شمال رود الب موجب افزايش‌ علاقه به تحكيم فعاليت‌هاي بازرگاني شد.
مقارن اوايل سده‌ٴ سيزدهم‌، در ويسبي واقع در گوتلاند هم اتحاديه‌اي از بازرگانان آلماني‌ وجود داشت‌، ولي اين اتحاديه و ساير موٴسسات از اين قبيل پس از سده‌ٴ چهاردهم دوام نيافت‌؛ چون در اين هنگام‌، اكتشافات جغرافيايي تجارت جهان را به راه‌هاي تازه‌اي انداخت‌.
با اين همه‌، پيش از اين كه عمر اتحاديه‌ٴ هانسايي پايان گيرد به ايجاد و اصلاح بازرگاني‌ بين‌المللي‌، مقررات حمل و نقل دريايي‌، و امثال آن كمك زيادي كرد، و در اين زمينه نه فقط تأثير اقتصادي بلكه نفوذ فرهنگي هم داشت‌.

ب‌. مسيحيان شرقي‌

¿ يادداشت‌هاي مربوط به نيكه فوروس‌، ماكسيموس پلانودس‌، ابوالفرج‌بن العبري‌، بارصوما، وارطان كبير.

شاه هايتون‌

هايتون كبير يا هايتون اول‌2 شاه لاتيني ارمنستان جديد (يا ارمنستان كوچك‌) ــ يعني كيليكيه و توروس قديم ــ از 1225 تا 1269؛ كه بعدها، راهب شد، و در 1271 ـ 1272، از دنيا رفت‌. در

Hanseatic League .1
King Hayton, Haython, Hethum, Hetum. .2