توجه زيادي نشان داد و شرحي در باب عقايد يهود و اسلام و هم‌چنين شرح حال پيامبر اسلام‌[ص‌] را نوشت‌.
مهم‌ترين تأليف اين عصر را كه شاهكاري در نوع خود بود، هم چنان‌كه مي‌توان انتظار داشت‌، راهبي دومينيكي به نام برنار گي تأليف كرد. اعمال رسمي تفتيش گمراهي‌هاي ملحدان‌، در حقيقت‌، رساله‌اي بود شامل مطالب زيادي در باب فرقه‌هاي معين و اعمال كفرآميزي از قبيل‌ جادوگري‌. در آن كتاب جريان محاكمه و تكفير قريب يك هزار تن شرح داده شده است‌!
تأليف اين كتاب در سال 1323 نقطه‌ٴ عطفي است در تاريخ جادوگري و اين كتاب به‌ تعريف‌، رده‌بندي و سركوب آن كمك كرد. جادوگري در آن روزگار شايع بود و معمولاً هر رسوايي سياسي يا ديني را به ميزان زيادي بدان ربط مي‌دادند. اتهام جادوگري بهترين راه‌ سركوب كردن جريان‌هاي مخالف يا افرادي بود كه عقايدشان چندان مطابق عرف مرسوم‌ نبود.
8. انتقاد از كليسا، نخستين اصلاح‌طلبان در برابر محافظه‌كاران‌. جالب‌ترين و مهيج‌ترين‌ موضوعات به دردسرهاي روزافزون كليسا مربوط است‌؛ يعني رشد وجدان مسيحي‌، علي‌رغم‌ ظاهرگرايي و سوء استفاده‌ٴ كشيشان‌، اين حقايق در همه جا هويداست -- در ايتاليا، اسپانيا، آلمان‌، انگلستان‌، فرانسه‌. در اينجا به چند نمونه توجه خواهيم كرد. ولي بهتر است نخست‌ پديده‌اي مردمي را ذكر كنيم‌، كه جنبه‌ٴ بين‌المللي دارد.
در اينجا از مردم عجيبي ياد مي‌كنم كه به تازيانه‌زنان معروف شدند و نمايندگان جرياني‌ بودند كه قبلاً (ج 2، ص 1707) از صورت ايتاليايي آن ياد كرديم‌.1 اين شورشي مردمي بر ضد رنج‌ها و شرور و آفات تحمل‌ناپذير بود، كه (هم رنج‌ها و هم شورش‌) در دوران مرگ سياه (شيوع‌ طاعون‌) و اندكي پس از آن به اوج خود رسيد. كلمنس ششم در سال 1349 آنان را تكفير كرد. ياكوپونه داتودي شاعر نام‌دار اين فرقه‌، كه يكي از بهترين شاعران سده‌هاي ميانه است‌، به اين‌ دوره تعلق دارد، چون در سال 1306 وفات يافت‌. چكامه‌ٴ زيباي مادر جاوداني به او منسوب‌ است‌.2 در سده‌ٴ چهاردهم تازيانه‌زنان در فروبومان (ممالك سُفلا) انتشار يافتند، به زبان‌هاي‌ فلاندري‌، آلماني يا فرانسه سرود مي‌خواندند و نيايش نابه‌هنجارشان مقامات ديني و غيرديني‌ را برآشفت‌. لومويزيت (چهاردهم - 2) مورخ بلژيكي اطلاعات عجيبي درباره‌ٴ آنان داده است و گرايش‌هاي آشوبگرانه و ملحدانه‌ٴ آنان از اسنادي آشكار مي‌شود كه پل فردريك (1850 - 1920)

1. هم‌چنين نك (Rufus M. Jones(ERE 6, 49-51, 1914
2. به هر دو صورت اصلي Stabat mater dolorosa، و اقتباس‌شده Stabat mater speciosa، كه هر دورا به پاپ اينوكنتيوس سوم (متوفا 1216)، و ديگران هم‌ نسبت داده‌اند ( T. H. Henry (CE 14, 239-240, 1912