كمابيش به‌طور تفنني مورد استفاده قرار گرفته باشد، چون نيازهاي مشابه موجب اختراعات‌ مشابه مي‌شود. قدر مسلم اين است كه درنيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم يك نقشه‌ٴ ((عادي‌)) از راه‌هاي‌ دريايي مديترانه وجود داشت و نقشه‌ٴ پيزايي كه در اواخر سده‌ٴ سيزدهم پديدار شد، اسلاف‌ ناشناس زيادي داشته است‌. دلايلي كافي دراين باره ارائه داده‌ام (مقدمه 2، 1910).
در دهه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم تعداد زيادي نقشه يا اطلس با نام پي‌يترو ويسكونته ارتباط يافته‌ است‌. اولي تاريخ 1311 را دارد و نخستين نقشه‌ٴ دريايي‌َ داراي تاريخ است‌. اين نقشه احتمالاً در جنوا تهيه شده‌، چون ويسكونته جنوايي بوده و شهر ديگري هم ذكرنشده است‌؛ ولي اطلس‌هاي‌ سوم و چهارم او داراي تاريخ ونيز 1318 است‌. بدين سان دو شهر رقيب در افتخارات شريك‌اند. هم‌چنان كه يك نسل پيش‌، سياح بزرگ ماركوپولوي ونيزي سرگذشت حيرت‌انگيزش را در شهر جنوا تقرير كرده بود. اينك نقش‌ها عوض شده بود، چون ويسكونته ناگزير شده بود كارگاهش را از جنوا به ونيز منتقل سازد. از اين رو، نه تنها او را مي‌بينيم كه نقشه‌هاي بعدي خود را در اين‌ شهر تهيه مي‌كند، بلكه با مارينو سانودو ايل‌وِتچو، نويسنده‌ٴ اجتماعي ونيز، همكاري دارد، كه ما درباره‌ٴ وي نيز بارها سخن خواهيم گفت‌.
نقشه‌ٴ مهم‌تري مقارن سال 1320 به اهتمام جنوايي ديگري به نام جوواني دي كارينيانو تهيه‌ شد. اين نقشه‌ٴ دريايي نه تنها از نقشه‌هاي پيشين بسيار برتر است‌، بلكه اطلاعات جديدي در باره‌ٴ تافيلالَت (يا تافيلالْت‌) يعني سرزمين حاصل‌خيز در جنوب خاوري مراكش و جنب كوه‌هاي‌ اطلس و درباره‌ٴ رفت و آمد بربرها در صحراي آفريقا دارد. اين امر، علاقه‌ٴ عميق بازرگانان جنوايي‌ را به كشف ثروت‌هاي قاره‌ٴ آفريقا نشان مي‌دهد. ما از منابع ديگري مي‌دانيم كه آنان از سال 1223 در تونس پايگاهي داشتند. اين موضوع حسد ونيزيان را برانگيخت و آنان ميكلو دلفينو را روانه‌ كردند و او در سال 1320 برايشان از سلطان حفصي امتيازي عمومي گرفت تا كاروان‌هايشان را به هر طرف بفرستند و از همه‌ٴ تسهيلات و امنيت لازم براي تجارتشان برخوردار شوند. در سال‌1325(يا 1330) آنجلينو دالورتوي جنوايي و در سال 1339 آنجلينو دولچِـرت در مايوركا نقشه‌هاي دريايي ديگري تهيه كردند. هر دو نقشه ويژگي‌هاي مشترك زيادي داشتند، ولي دومي‌ پيش‌رفتي را كه در مدت بيست سال در زمينه‌ٴ جزاير قناري و شمال باختري آفريقا به دست آمده‌ بود نشان مي‌دهد. احتمال زيادي دارد كه هردو آنجلينو يك تن باشند. در بسياري موارد شاهد انتقال كارگاه‌هاي نقشه‌كشي از جنوا به مايوركا بوده‌ايم‌، محلي كه در نيمه‌ٴ دوم قرن به پيش‌رفتش‌ ادامه داد.
همين‌قدر در مورد نقشه‌هاي دريايي كافي است‌. پيش‌رفتي كه از نقشه‌ٴ پيزايي تا نقشه‌ٴ مايوركا در سال 1339 صورت گرفت‌، بي‌شك بسيار زياد بود. دراين اثنا، چند نقشه‌ٴ زميني پديدار شد كه‌ مانند نقشه‌هاي دريايي در وهله‌ٴ اول به كرانه‌ها توجه نداشت‌؛ بلكه چندتايي كه در اينجا ذكر