غسل تعميد يافتند، نوشته‌هاي اسپانيايي و مسيحي آنان ممكن است مربوط به سده‌ٴ پانزدهم باشد.
مورخ پرتغالي‌، فرنائو لوپِز هم متعلق به سده‌ٴ پانزدهم است‌، ولي از آن‌جا كه در سده‌ٴ چهاردهم به دنيا آمده و تحصيل كرده‌، اشاره‌اي به كار خارق‌العاده‌اش در اينجا رواست‌. فرنائو لوپِز در حدود 1380 زاده شده‌؛ در سال 1418 مأمور حفاظت اسناد در بايگاني ليسبون شد و وظيفه‌اش به‌عنوان وقايع‌نگار دربار پرتغال تا سال 1434 آغاز نشده بود. او در سال 1459 هنوز زنده‌، ولي بسيار پير و از كارافتاده بود. وي تاريخ پرتغال را از زمان نخستين شاهان آن تا سال‌1415 نوشت‌، كه بيشتر مربوط به دوره‌ٴ پدروي اول (1383 ـ1433) است‌. وي داراي چنان علم‌ و هنري بود كه رابرت سوثي‌1 بدون ترديد او را بزرگ‌ترين مورخ هر عصر و ملتي دانسته است‌. بل‌2 تا آن‌جا پيش نرفته‌، ولي مي‌گويد: ((او وضوح بيان و گويايي فرواسار را با فلسفه‌ٴ اخلاقي‌، غيرت و اصول والا گرد آورده است‌، درواقع يك فرواسار است كه چيزهايي از مونتني را در خود دارد و كاملاً از جوواني ويلاني يا پِرو لوپِز دو آيالا برتر است‌.)) تاريخ‌هاي او مربوط به عصر مورد بحث ما نيست‌، ولي نبوغش هست‌. فرنائو هم مانند هر انسان بزرگي نه‌تنها آمال خويش‌، بلكه آمال مردان بزرگي را هم توصيف مي‌كند كه با پايان سده‌ٴ چهاردهم آماده‌ٴ اجراي كارهاي‌ جاوداني خويش مي‌شدند.
2. ايتاليا. آثار مورخان ايتاليا به آن اندازه‌ٴ نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم متنوع و معرف شاخه‌هاي‌ مختلف تاريخ نگاري نيست‌. بنابراين‌، به گروه‌بندي آنان مانند فصل اول نيازي نداريم‌. به‌علاوه‌، همه‌ٴ آنها به فلورانس تعلق دارد.
تاريخ عالي جوواني ويلاني را برادرش ماتئو در سطحي فروتر دنبال كرد. جوواني گزارش‌ خود را در سال 1346 متوقف ساخته بود، ماتئو ذيل آن را تا سال 1363 نوشت‌، كه اين ذيل‌ شامل توصيفي از طاعون و هرج ومرجي است كه آن بلاي بي‌سابقه در پي خود داشت‌. طاعون‌ در سال 1349 متوقف نشد، بلكه دوباره و دوباره شيوع يافت و ماتئو خود در سال 1363 قرباني آن شد. هم‌چنان‌كه جوواني در سال 1348 از آن مرده بود. كار ماتئو را پسرش فيليپو، تنها براي سه سال 1363ـ 1365 دنبال كرد. فيليپو آن پشتوانه‌ٴ علمي را نداشت كه موجب اعتبار عمويش و در حد كمتري پدرش شده بود. وي ترجيح مي‌داد در مقام يك نويسنده معروف شود تا ناظري بي‌طرف و فروتن‌؛ به‌علاوه‌، تمايل او به انسانگرايي سبب شد تا لاتيني را جايگزين‌ زبان توسكاني سازد. مهم‌ترين تأليفش مجموعه‌اي از زندگي‌نامه‌هاي فلورانسيان به لاتيني

1. R. Southey.(ـ18431784)، اديب و شاعر انگليسي كه به تحقيق در زبان و ادبيات شبه‌جزيره‌ٴ اسپانيا همت گماشت‌. ــ م‌.
2. Aubrey Bell. ـ(1950 -1881)، نويسنده‌ٴ انگليسي در زمينه‌ٴ ادبيات اسپانيا و پرتغال‌. ــ م‌.