لي يه‌

لي يه يا لي چيه‌1. لي نام خانوادگي اوست و يه نام شخصي‌. تخلصش جن چئينگ‌2 بود. رياضيدان چيني‌؛ از بزرگ‌ترين رياضيدانان عصر، و كشور خويش‌. در حدود 1178، در زمان‌ حكومت چين‌3 در لوان ـ چئنگ‌4 زاده شد؛ تا 1232، فرماندار چون ـ چو؛ مدتي پس از انقراض‌ حكومت چين به دست قوبيلاي قاآن در 1260، به نزد او رفت‌؛ ولي به نظر نمي‌رسد در خدمت‌ قوبيلاي بوده باشد. با اين حال در 1265، عضو فرهنگستان هان لين شد، ولي اندكي بعد، در سن‌ هشتاد و هفت سالگي درگذشت‌.
او مهم‌ترين كتابش را در 1248 نوشت‌، با عنوان آيينه‌ٴ دريايي براي اندازه‌گيري دايره‌5. در 1259، كتاب ديگري نوشت به نام تمرين‌ها و كاربردهايي براي اصلاح روش‌هاي قديم‌6، شامل‌ شصت و چهار مسئله درباره‌ٴ چهارضلعي‌ها و دايره‌، با حل آنها. هر دو كتاب بيشتر مربوط به جبر است‌.
با اين حال چئين بيش از جبر به حساب توجه داشت و مهم‌ترين هدفش به دست دادن ريشه‌ٴ عددي معادله‌ها بود، اما لي يه بيشتر به خود معادله‌ها، شكل و ساختمان آنها علاقه داشت و اساساً يك جبردان بود.
آيينه‌ٴ دريايي از تربيع دايره بحث نمي‌كند، بلكه درباره‌ٴ چيزي است كه مي‌توان آن را اندازه‌گيري مثلثاتي ناميد. اين رساله در دوازده كتاب يا باب و شامل 170 مسئله است‌.
لي روش ((عنصر آسماني‌)) (تئين يوآن‌) را به‌كار برد، ولي به صورتي متفاوت با روش چئين‌. از آن جا كه چئين و لي مسافت زيادي از يك‌ديگر فاصله داشتند و در زير سلطه‌ٴ دولت‌هاي‌ مخالف مي‌زيستند، و ممكن نبود از يك‌ديگر آگاه شوند، استفاده‌ٴ آنها از يك روش و يك علامت‌ واحد براي صفر حاكي از وجود ريشه‌ٴ مشتركي است‌. ممكن است صفر قرن‌ها پيش‌، در چين‌ متداول شده باشد؛ و تئين يوآن هم ممكن است رد پاي يك سنت قديمي باشد. لي به‌جاي‌ استفاده از رنگ‌هاي سرخ وسياه براي نشان دادن مقادير مثبت و منفي‌، با كشيدن خط مورب‌ روي مقادير منفي آنها را مشخص مي‌كرد. روش چئين دقيق ولي در موقع نوشتن‌، به ويژه چاپ‌ مشكل بود. روش لي يه عموماً در چين و ژاپن مورد استفاده قرار گرفت‌.

Li Yeh, Li Chih .1
Jen-ch'ing .2
3. سلسله‌ٴ چين يا كين كه از 1115 تا 1260، بر قسمت بزرگي از شمال چين حكومت كرد از قبايل تاتار (تاتارهاي نو ـ چن‌) بود، كه گاه آنها را ((اردوي زرين‌)) مي‌نامند. آنان دشمن ديرين سلسله‌ٴ سلاطين چين به نام سونگ جنوبي (1127 تا 1280)، بودند.
Luan-ch'eng .4
Ts'e-yüan hai-ching .5
I-ku yen-tuan .6