1183 ـ 1186، در جنوب فرانسه به طبابت پرداخت‌، در آرژانتويل و بعداً در 1189، در سن‌دني‌ راهب شد؛ پزشك سلطنتي‌؛ در حدود 1209 وفات يافت‌. تاريخ پادشاهي فيليپ دوم (شاه‌ فرانسه از 1180 تا 1223) را تا 1206 (يا 1208) نوشت‌1. اين تاريخ‌2 كه با دقت نوشته شده تا حدي حاكي از استقلال فكر اوست‌. نخستين تحرير آن در 1196، بعدي در حدود 1200 تهيه‌ شد، و الي‌ٰ آخر. بيشتر مبتني بر نامه‌ها و اسناد اداري است‌. گيوم اهل برتاني بر آن ذيلي نوشت‌، و به زبان فرانسه هم ترجمه شد.

گيوم اهل برتاني‌3

مورخ رسمي فرانسه‌. در اثناي سال‌هاي 1159 و 1169، در اسقف‌نشين سن‌پل دولئون زاده شد، در نانت و پاريس تحصيل كرد، كشيش سن‌پل و سانلي‌؛ تاريخ پادشاهي فيليپ اوگوستوس‌4 را نوشت كه ذيل تاريخ ريگور تا سال 1220، بود. تحرير تازه‌اي از آن‌، كه بيشتر مبتني بر يادداشت‌هاي گيوم بود، در 1227، يا بعد از آن‌، فراهم شد. ترجمه‌ٴ فرانسوي قسمت مربوط به‌ سال‌هاي 1208 ـ 1223، در دست است‌. موٴلف كاملاً با اطلاع و در بسياري موارد شاهد عيني‌ رويدادها بوده‌، مثلاً در جنگ بوون (1214)، حضور داشته و گزارش جالبي از آن به دست‌ مي‌دهد، ولي متعصب است‌. وي در 1214 ـ 1217، منظومه‌اي لاتيني‌5 هم در اين مورد سرود، شامل ده كتاب‌، كه تحرير بعدي آن در دوازده كتاب در 1224، به اتمام رسيد و در اثناي سده‌ٴ سيزدهم‌، به زبان فرانسه ترجمه شد.

موسكه‌6

مورخ فرانسوي‌. متعلق به يكي از خانواده‌هاي ممتاز تورني در هينو7 (بلژيك‌). در حدود 1244، وفات يافت‌. (او را نبايد با فيليپ موس يا فيليپ موش‌گنتي‌8 اشتباه كرد كه در 1274، اسقف‌ تورنه بود و در 1283، درگذشت‌). وي تاريخ پادشاهان فرانسه را از زمان جنگ تروا تا 1242، به‌ شعر فرانسه (بالغ بر 31000 بيت‌) نوشت‌. اين كتاب از 1180 به بعد، حاوي مطالب اصيلي‌ است و از 1225 به بعد، داراي مطالب دست اول‌.

1. ريگور اول كسي بود كه اين شاه را اوگوستوس ناميد.
Gesta Philippi Augusti .2
William the Breton ,Guillaume le Breton, Guilelmus Brito (Armoricus) .3
Gesta Philippi regis .4
Philippis .5
Philip Mousket (Mouskes, Mousquet) .6
Hainaut ,Tournai .7
Ph. Mus, Musche of Ghent .8