داروهايي كه منشأ حيواني دارد. رسالهٴ موسوم به طب پليني رساله‌اي طبي است‌، به ترتيب از سر تا قدم‌، كه احتمالاً متعلق به همين ايام است‌.

9. تاريخ‌نويسي رومي‌. آثار تاريخي اين عصر منحصراً لاتيني بود: آميانوس ماركلينوس تاريخ‌ روم را تأليف كرد (از 96 تا 378) كه بسيار موثق و پر از اطلاعات است‌؛ سولپيكيوس سوروس‌ خلاصه‌اي از تاريخ مسيحيت (تا سال 400) و شرح حال قديس مارتين توري را نوشت كه به خاطر تأثير فراوانش در مورخان قرون وسطي حايز اهميت است‌.

10. قانون رومي‌. تنها يك اثر قانوني براي گزارش پيدا كرده‌ام ولي اثري كه داراي اهميت‌ خاصي است‌،يكي از اولين مطالعات در قانون تطبيقي‌، يك اثر لاتيني بي‌نام در تطبيق قانون‌ يهودي با قانون رومي‌، كه پس از 390 و پيش از 428 كتابت شده است‌.

11. اشارات نهايي‌. اين عصر به‌طور بارزي يونان و رومي است‌، ولي منحصراً مديترانه‌اي‌ نيست‌؛ بخض عظيم‌تري از جهان به تدريج در نقشهٴ معنوي پديدار مي‌شود. يوليان در قسمت‌ اعظم اروپا مسافرت كرد. اوسونيوس در بوردو برآمد و موزل را سياحت كرد. سولپيكيوس‌ سوروس در بوردو، تولوز و تور برآمد. البته‌، قسطنطنيه‌، پاي‌تخت امپراتوري‌، روز به روز اهميت بيشتري مي‌يافت‌، اوريباسيوس‌؛ و بعدها، تميستيوس پافلاگونيايي در آنجا فعاليت‌ مي‌كردند. بهترين رياضي‌دانان عصر، تئون‌، و پول منجم در اسكندريه بودند، نمسيوس در حمص‌، آناتوليوس در بيروت‌؛ فيلاگريوس در تسالونيكا.
در شرق كار كمي صورت گرفت‌، ولي تعالي فلسفهٴ بودايي در هند و تبليغ آيين بودا در چين‌ و كره نمونه‌هاي تازه‌اي را فراهم مي‌ساخت‌.

ب‌. زمينهٴ ديني‌

آباي كليساي مسيحي‌

نوشته‌هاي فراواني وجود دارد كه به‌طور كلي مربوط به آباي كليساست‌. برخي از آثار مهم در پايين ذكر شده (در اين فصل و فصل بعدي‌) كه مربوط به افراد معيني از آباست‌.

باسيل‌

قديس باسيل‌، باسيل كبير، باسيليوس‌1 در قيصريهٴ كاپادوكيه‌، در حدود 331 زاده شد؛ از 370 اسقف قيصريه‌؛ در 379 درگذشت‌. از آباي يوناني كليسا. جالب‌ترين آثار متعددش شش روز 2 است‌، حاوي نه موعظهٴ عامه فهم در باب فصل اول سفر تكوين‌، كه آن را در اواخر عمر خويش‌

Basilios .1
Hexaemeron .2