بود و توانايي برخي افراد در نفوذ كردن در ديگران و ((جذب كردن‌)) آنان را با نيروي اسرارآميز نگه‌دارنده‌ٴ عقربه در جهتي معين مقايسه كرد.
4. نخستين ساعت‌هاي مكانيكي‌. ساعت‌هاي مكانيكي (متمايز از ساعت‌هاي آبي و آفتابي‌) مي‌توانستند اندكي پيش از آن نيز رواج يابند و علت تأخير، نبودن نياز مبرم بدان‌ها بود. اين نياز با اعتبار يافتن شهرها در برابر صومعه‌ها و پيدايش اقتصاد جديد بازارهاي آزاد با چشم‌انداز وسيع‌، حمل و نقل ملي و بين‌المللي به جاي اقتصاد بسته‌ٴ خودكفاي ايام گذشته پديد آمد. تا زماني كه زندگي اجتماعي و خصوصي تقريباً تنها به دست كليسا تنظيم مي‌شد، روز به‌ ساعت‌هاي نابرابر تقسيم مي‌گشت و ناقوس‌هاي كليسا وقت هر كاري را معين مي‌كرد.
پيدايش ساعت در نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم آغاز شد و ممكن است نخستين هدف از آن جنبه‌ٴ خصوصي داشت تا عمومي‌. يعني در ابتدا براي بيدار كردن راهبان ساخته شده بود تا ناقوس‌ها را براي نماز بامدادي به صدا درآورند. نخستين ساعت‌ها زنگدار بودند منتها از نوعي بسيار ابتدايي‌. دو ويژگي اصلي يك ساعت مكانيكي ساده دنگ و چرخ دنگ است‌. در ساعت‌هاي آبي هم‌ نوعي دنگ به‌كار مي‌رفت و ساده‌ترين چرخ دنگ به نام رقاصك در اوايل سده‌ٴ چهاردهم ــ اگرنه‌ زودتر ــ اختراع شد.
درباره‌ٴ ساعت‌هاي عمومي در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم اطلاعات زيادي در دست است و ناگزير بايد چنين نتيجه گرفت كه پيش از نيمه‌ٴ اين قرن از آن ساعت‌ها استفاده مي‌شده است‌؛ با اين همه‌، حتي يك سند كتبي يا باستان‌شناختي كاملاً موثق در دست نيست‌. شايد بتوان گفت‌ ساعت شهر ميلان در سال 1335 نخستين ساعت زنگ‌دار واقعي بوده‌، ولي اين ساعت گم شده‌ است‌؛ اما ساعت بندر داور مربوط به سال 1348، به احتمال زياد مربوط به زماني بعد از آن‌ تاريخ است‌.
مطلب جالب اين است كه افراد بسياري به عنوان ساعت‌ساز، ساعت‌دار و غيره شناخته‌ شده‌اند. خواننده در اين كتاب اشاراتي به برخي از آنان خواهد يافت‌، از آن جمله‌اند روژه‌ دوروفور، بارتولوميوس اوروگولياريوس‌، پيترلايتفوت‌، ريچارد والينگفرد، و جاكومو دي‌دوندي‌.
به اختصار مي‌توان گفت احتمالاً ساعت در آغاز سده‌ٴ چهاردهم اختراع شد و در طي نيمه‌ٴ اول‌ قرن استفاده از آن به آرامي افزايش يافت‌.
5. جنگ افزار و زره‌. خاصيت انفجاري باروت‌، نخست در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم براي‌ پرتاب موشك‌ها به‌كار رفت و از اسلحه‌ٴ گرم در ربع دوم قرن در جنگ استفاده شد. اين سلاح‌هاي‌ آتشين قديمي بسيار ناكارامد بودند، طوري‌كه ساختن زره بسيار كند پيش رفت و به هيچ اشاره‌اي‌ در اين زمينه برنخورده‌ايم‌.