براي نشان دادن اين‌كه لاتيني و يوناني واقعاً در يك مقام برابر نبودند، بايد ميان ترجمه‌هاي‌ طبيعي و تصنعي فرق گذاشت‌. ترجمه‌هاي طبيعي عملاً مورد نياز و تقاضاي مردمي است‌ كه از آنها بهره مي‌جويند. مثلاً ترجمه‌هاي زيادي از آثار پزشكي لاتيني به زبان عبري انجام‌ گرفت‌، چون پزشكان يهودي براي آنها ايجاد تقاضا كرده بودند. از سوي ديگر، ترجمه‌هايي‌ كه از لاتيني به يوناني و ارمني شده‌، تصنعي بوده‌، چون براي منظورهاي تبليغاتي به كار مي‌رفته است‌، چيزي مانند صدها ترجمه‌ٴ انجيل‌، كه از سوي انجمن‌هاي كتاب‌هاي مقدس‌ انجام مي‌گيرد.
مي‌توان مقايسه‌ٴ ديگري كرد ميان زبان‌هايي كه از بيش از يك زبان به آنها ترجمه شده است‌؛ و اين موضوع را در جدول 2 مي‌توان ديد.
به سه زبان عربي‌، اسپانيايي و فارسي جز از يك زبان ترجمه نشده (به ترتيب از عبري‌، عربي‌، و سانسكريت‌)، ولي از اين زبان‌ها به زبان‌هاي بسياري ترجمه گرديده است‌؛ از عربي به‌ شش زبان‌، از اسپانيايي و فارسي هر كدام به سه زبان‌. زبان‌هاي ديگر، يعني آلماني‌، انگليسي‌، ايسلندي‌، مغولي‌، چيني و حبشي تنها براي يك نوع ترجمه به‌كار رفته است‌، يعني براي ترجمه‌ از لاتيني‌، فرانسه‌، تبتي‌، سانسكريت‌، و عربي‌.
برتري روزافزون زبان لاتيني از دو جهت نمودار مي‌شود، يكي از اين جهت كه مخزني به‌ شمار مي‌رود كه از منابع هر چه بيشتري (پنج منبع‌) مايه مي‌گيرد ديگر از اين جهت كه منشأ انتقال تأثيرات در بيشترين جهات (هشت منبع‌) است‌.

جدول 1

(برگردان جدول 1)

ترجمه به لاتيني از زبان‌هاي | عربي ‌يوناني | عبري | فرانسه | ‌اسپانيايي
ترجمه به ايتاليايي از زبان‌هاي | ‌عربي‌ فرانسه | اسپانيايي | لاتيني |
ترجمه به عبري از زبان‌هاي | عربي ‌يوناني | ‌لاتيني |  |
ترجمه به يوناني از زبان‌هاي | لاتيني | ‌فارسي |  |
ترجمه به ارمني از زبان‌هاي | لاتيني | ‌فارسي |  |
ترجمه به فرانسه از زبان‌هاي | ‌عبري ‌لاتيني |  |  |
ترجمه به هلندي از زبان‌هاي | فرانسه‌ | لاتيني‌ |  |
ترجمه به پرتغالي از زبان‌هاي | ‌عربي ‌اسپانيايي‌ |  |  |
ترجمه به تلوگو از زبان‌هاي | سانسكريت | ‌كَناري‌ |  |