بوئتيوس نوشت‌. ژارسن به‌عنوان نويسنده‌ٴ كتاب‌هاي ديني چنان شهرتي داشت كه مدت‌ها تقليد از مسيح را به او نسبت مي‌دادند. تقليد را او ننوشته بود، ولي وقتي كار طاقت‌فرساي شورا به‌فرجام رسيد او در راتنبرگ واقع در تيرول اقامت گزيد و تسليات الهيات را نوشت‌. بينش فلسفي‌ او نام‌گرايي آميخته به عرفان بود.
برگرديم به ترجمه‌هاي فرانسه‌، كه اُرام در آن كار اصلاً تنها نبود، هرچند كارش از همه مهم‌تر است‌. مقارن همان اوقات‌، آثار فلسفي ديگري به فرانسه ترجمه شد: ژان دوسي تسليات بوئتيوس‌ را ترجمه كرد؛ چاره‌ٴ بدبختي‌هاي پترارك و تربيت پسران ونسان دو بووه را ژان دانِدن‌؛ شهر خداي‌ قديس اوگوستين و كتابي از اجيديوي رُمي را رائول دو پرِل‌؛ آيين كشورداري بارتولوميوي‌ انگليسي را ژان كُرباشون‌؛ پوليكراتوس جان ساليسبري را دني‌فولشا. بسيار جالب است كه غير از ترجمه‌ٴ آثار ارسطو توسط اُرام‌، همه‌ٴ افراد نوشته‌هاي قرون وسطايي را ترجمه كردند، كه برخي را افرادي مانند اجيديوي رُمي (وفات‌: 1316) به‌تازگي‌، يا حتي شخص معاصري مانند پترارك‌ (وفات‌: 1374) نوشته بودند.
براي تكميل تصويري از تفكر در فرانسه هنوز بايد دو اديب را معرفي كنيم‌. اولي اوستاش دشان‌ شاعر است و دومي يك زن‌، نخستين اديب حرفه‌اي زن در فرانسه (و شايد در جهان‌)، كه كريستين‌ پيزان نام داشت‌.1 پدرش ايتاليايي بود و او خود در ونيز زاده شد، ولي در سال 1368، هنگامي كه‌ كودك بود به پاريس رفت و باقي عمرش را در فرانسه گذراند. او از برجسته‌ترين نويسندگان عصر خود شد. نوشته‌هاي او و معاصر مسن‌ترش اوستاش دشان آيينه‌ٴ تمام‌نماي زمان و محيطشان است‌.
حال بايد مطالبي را كه در بالا در خصوص نويسندگان ايتاليايي آورديم تكرار كنيم‌. در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم‌، اغلب نويسندگان راهب بودند ـ دومينيكي‌، فرانسيسي‌، سيسترسيني‌؛ در نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ چهاردهم‌، اغلبشان كشيش يا شخص عادي بودند. تنها راهبان‌، پير توماسي راهب‌ كرملي‌، و فولشاي فرانسيسي بودند. ژان دوسي هم احتمالاً راهب بود، اُرام‌، الي و ژارسن كشيش‌ معمولي بودند. اُرام آخر عمرش را در مقام اسقف گذراند، الي در مقام كاردينال و پير توماسي در مقام بِطريق لاتيني قسطنطنيه‌. بقيه همگي افراد عرفي بودند.
4. انگلستان‌. فيلسوفان حرفه‌اي انگلستان دو تن از فارغ‌التحصيلان كالج مرتن بودند، به‌نام‌هاي رالف استرود و جان چيلمارك‌، كه هر دو منطق‌دان بودند. رالف استرود دو رساله در زمينه‌ٴ منطق نوشت و كوشيد ميان نام‌گرايي و واقع‌گرايي راهي ميانه برگزيند. چيلمارك بخشي از

1. او در پانزده‌سالگي ازدواج كرد و در بيست و پنج سالگي بيوه شد، و براي تأمين زندگي خودش و كودكانش به نوشتن پرداخت‌. فعاليت ادبي او حيرت‌انگيز و بسيار متنوع بود. در سده‌ٴ بيستم‌، براي زن تأمين زندگي از راه نويسندگي آسان نيست‌، چه رسد به سده‌ٴ چهاردهم‌، كه اين‌كار تقريباً ناممكن بود؛ با اين‌همه‌ كريستين از عهده‌ٴ اين كار برآمد.