مايعات طبي داروهاي ديگر را به‌خاطر مي‌آورد. دانش شيمي مراحل آغازين رشد خود را تا حدود زيادي مرهون مطالعه‌ٴ ادويه‌ٴ مفرده است‌. در عصر مورد بحث‌، برجسته‌ترين محققان‌ شيمي پزشكي هوگ و تئودوريك بورگونيوني از مدرسه‌ٴ پزشكي بولونيا، و شارنگادارا پزشك‌ هندي بودند. زمان زندگي شخص اخير محقق نيست‌، و مساعي او جز اوج يك سنت قديم‌ هندي‌، يعني مطالعه‌ٴ راسا نبوده است (يعني مطالعه‌ٴ شيوه‌ها، جوهرها، فرآورده‌هاي فلزي‌، جيوه‌، وغيره‌).1

23. حرفه‌ها و فنون شيميايي‌. تجربه‌هاي فني منشأ ديرپاي ديگري بود براي معلومات‌ شيميايي‌. قبلاً به‌خاطر فنون مكانيكي به تئوفيلوس اشاره شد، ولي كار او از لحاظ شيميايي‌ بيش از لحاظ فيزيكي اهميت دارد، چون مجموعه‌اي از دستورالعمل‌هاي فني است‌. البته در آن‌ بيشتر به نقاشي‌، مطلاكاري‌، پيكرنگاري‌، رنگرزي و مانند آنها توجه شده است‌. يكي از جنبه‌هاي‌ جالب رساله‌ٴ تئوفيلوس توصيف تهيه و استعمال رنگ روغني است‌. اين درست است كه روش‌ نقاشي روغني او بسيار ناقص بود، ولي انتصاب كشف رنگ روغني به برادران وان آيك‌، نقاشان‌ ديگرِ عصر رستاخيز درست نيست‌: آنچه اينان كشف كردند برخي اصلاحات -- از قبيل اسكاتيف‌ يا اجزاي بهتر ديگر يا يك مخلوط بهتر -- در استفاده از روغن بود، نه استفاده از خود رنگ روغني‌.
رساله‌هاي لاتيني متعددي وجود دارد حاوي دستورالعمل‌هايي براي پيكرنگاران‌، خطاطان‌، نقاشان‌، رنگرزان و مانند آنها، مخصوصاً رساله‌اي از پتر سنت اومري‌. باز مي‌توان به رساله‌اي‌ اشاره كرد از شخصي به نام ابراهيم بن يهودا بن حييم به زبان پرتغالي و خط عبري‌.
ساختن ظروف لعابي را -- يعني از جنس كاشي با لعاب‌هاي فلدسپات گداخته‌، برخلاف‌ لعاب‌هاي نرم سيليكات سرب -- چينيان پيش از نيمه‌ٴ سده‌ٴ نهم ابداع كرده بودند، ولي عجيب‌ است كه اين ظرف‌هاي زيبا تا پايان سده‌ٴ دوازدهم‌، در خارج از چين عملاً ناشناخته ماند. امكان‌ دارد كه اين كالاي تازه تا ديرزماني‌، جز در يك نقطه و به‌ميزان كم‌، ساخته نشد. درباره‌ٴ چيني‌ عصر تئانگ معلومات ناچيزي داريم‌، ولي وجود آن مسلم است‌: قطعاتي از يك ظرف داراي‌ لعاب سفيد و سبز متمايل به خاكستري در ويرانه‌هاي سامرا بر كرانه‌ٴ دجله پيدا شده‌.2 اين شهر از 836 تا 889 پايتخت عباسيان بود و پس از آن متروك شد. بنابراين قطعات پيدا شده در سامرا مقدم بر 889 است‌. در دوران سلسله‌ٴ سونگ (960 - 1279)، توليد چيني فزوني چشمگيري‌

1 .معني راسا بسيار متغير است‌، و اين امر بحث در مورد آن را دشوارتر مي‌سازد.=>
Sir Monier Monier, Williams, Sanskrit - English Dictionary, new edition, 869, 1899
2.,Friedrich Sarre, "Die Kleinfunde von Samarra und ihre Ergebnisse fur das islamische Kunstgewerbe des9. Jahrhunderts"
Der Islam, vol. 5, pp. 180-195, 1914
قطعات در تابلوهاي 1 و 2 نشان داده شده‌، و نمونه‌هايي در موزه‌ٴ متروپوليتن به تماشا گذاشته شده است‌.