نظريه‌ٴ ارسطو درباره‌ٴ ازليت ماده دفاع مي‌كند. كتاب‌الخزري به پنج فصل تقسيم شده‌، كه از آن ميان‌ فصل پنجم مطالعه‌اي است در نظام‌هاي مختلف فلسفي‌. صرف‌نظر از مسائل صرف ديني‌؛ جهان‌بيني يهودا بسيار شبيه طرز فكر غزالي (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ يازدهم‌) است‌. يهودا بن تبّون (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌)، به‌زودي اين كتاب را به‌عبري (1167) ترجمه كرد؛ در 1211، يهودا بن‌ اسحاق بن قاردينال ترجمه‌ٴ ديگري از آن كرد، ولي اين ترجمه كاملاً تحت‌الشعاع ترجمه‌ٴ اولي‌ قرار گرفت‌. اين ترجمه‌هاي عبري تأثير عميقي در تعليمات يهودي به جاي گذاشت‌.

يوسف بن ظدّيق‌

يوسف بن يعقوب بن ظدّيق‌، يا ابو عمر يوسف بن صديق‌، در قرطبه زندگي كرد و در 1149، در آن‌جا درگذشت‌. فيلسوف يهودي اسپانيا. او در باب منطق و فلسفه‌ٴ دين به‌زبان عربي آثاري‌ نوشت‌. مهم‌ترين اثرش كتاب‌العالم الصغير است كه بيشتر از فلسفه‌ٴ اسلامي‌، مخصوصاً رسائل‌ اخوان‌الصفا (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دهم‌)، الهام گرفته شده است‌. نظريه‌ٴ عالم اكبر و عالم اصغر در اين رساله‌ رشد كامل يافته است‌. متن عربي آن مفقود شده‌، و ما آن را از طريق ترجمه‌اي عبري مي‌شناسيم كه‌ احتمالاً توسط ناحوم مَعرَبي شاعر يهودي مراكشي در سده‌ٴ سيزدهم‌، صورت گرفته است‌.

ابن عزرا1

ابراهيم بن ماهر [مَخير] بن عزرا. ابواسحاق ابراهيم بن مَجِد، در حدود 1089 ـ 1092، در طليطله‌ زاده شد. سفرهاي زياد كرد: روم 1140؛ مانتوا 1145؛ ورونا 1146؛ لوكا 1148؛ بزيه 1156؛ لندن 1158. ناربون 1160، در 1167، احتمالاً در كالابريا درگذشت‌. فيلسوف و اخترگوي‌ يهودي اسپانيا، مترجم عربي به عبري‌، و نحوي عبري‌. از بزرگ‌ترين مفسران ((عهد عتيق‌)) در قرون وسطا، از پيشگامان تصحيح انتقادي متن‌ها به‌سبك جديد كه در اين زمينه‌، اسپينوزا او را مورد تجليل فراوان قرار داده است‌. از نخستين كساني است كه آثار مسلمانان را به‌عبري ترجمه‌ كرد. در زمينه‌ٴ رياضيات‌، و اخترگويي‌، در باب تقويم و در باب اسطرلاب آثار متعددي نوشت‌؛ در 1148، در لوكا هشت رساله در باب اخترگويي را به‌اتمام رساند. يكي از بزرگ‌ترين كارهاي‌ بزرگ و درخور ذكر او سفرهاي فراوانش در پرونس‌، فرانسه و انگلستان است‌. او از اين راه‌ به‌انتشار اصول تعقلي و افكار علمي‌، كه به‌وسيله‌ٴ مسلمانان و يهوديان براساس معارف يوناني و اسلامي در اسپانيا رشد يافته بود، در ميان يهوديان اروپاي مسيحي (كه بر خلاف هم‌كيشان‌ اسپانياييشان با معلومات عربي آشنايي نداشتند) كمك كرد.

1.Ibn Ezra, Aben Ezra, Abenare, Avenare, Abraham Judaeus.