خاصيت انفجاري آن داشته‌. كتاب آتش‌بازي مارك يوناني‌، در حالي كه بيشتر به‌ دستورالعمل‌هاي آتش‌بازي از هر قبيل و هر زمان اختصاص دارد، به مواد منفجره اشاره مي‌كند، و حاوي دستوري براي ساختن باروت است (البته اين دستور ممكن است بعداً الحاق شده‌ باشد). بالاخره يكي از رساله‌هاي نظامي حسن رَمّاح حاوي دستورالعمل‌هاي آتش‌بازي است از همان قبيل كه در كتاب فوق‌الذكر مي‌توان يافت‌؛ ولي او توجه خاصي به شوره و تهيه و تصفيه‌ٴ آن مبذول داشته است‌.
از اين‌رو، احتمال زياد دارد كه پيش از سال 1300، باروت عملاً در جاهاي زيادي تهيه‌ مي‌شده است‌. با اين همه‌، آن اختراع ابداً اهميتي را كه عموماً تصور مي‌شود نداشته است‌. تا زماني كه تفنگ‌هاي نسبتاً خوبي به وجود آيد، باروت بسيار كم مورد توجه قرار گرفت‌. نخستين‌ تفنگ چخماقي در سده‌ٴ چهاردهم‌، ظهور كرد، ولي اين تفنگ بسيار ابتدايي بود. به عقيده عموم‌، كشف باروت‌، يا حتي تفنگ چخماقي رويدادي بسيار انقلابي بود. مسلماً اين كشف‌ مي‌توانست انقلابي باشد، اگر يكباره صورت مي‌گرفت‌، يا با سرعت زياد تكميل مي‌شد. در واقع‌ اين كشف بسيار كند بود و تكامل تفنگ‌هاي چخماقي قرن‌ها طول كشيد؛ چندان‌كه اهميتش تا حدود زيادي به تحليل رفت -- اين تكامل تدريجي بود، از اين‌رو نه يك انقلاب‌، بلكه تكامل‌ به‌شمار مي‌رود.

22. آب‌هاي مقطر و الكل‌. تاريخ اوليه‌ٴ تقطير بسيار مبهم است و به همين وضع باقي خواهد ماند، تا وقتي كه متن‌هاي عربي معتبر و حاوي اسناد تازه كشف و منتشر شود. براساس همه‌ٴ اطلاعات موجود فعلي‌، قديمي‌ترين اشاره به الكل -- در يك نسخه‌ٴ تهذيب‌شده‌ٴ منسوب به‌ آدلارد باثي و در رساله‌ٴ ماگيستر سالرنوس -- مربوط به نيمه‌ٴ اول يا ثلث دوم سده‌ٴ دوازدهم‌، است‌. مسلماً پيش از تقطير الكل تقطيرهاي ديگري انجام مي‌شد. امكان دارد كه مثلاً گلاب يا عصاره‌هاي ديگري پيش از آن به‌دست آمده‌، و اگر چنين باشد، داروسازان مسلمان موجدان‌ احتمالي آنها بودند. رساله‌اي در باب آب‌هاي مقطر كه به ميكائيل پوف‌، نويسنده‌ٴ آلماني سده‌ٴ چهاردهم‌، منسوب است‌، ممكن است متعلق به بارتولوميوي سالرنويي‌، يعني مربوط به نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌، باشد.
پزشكان قرون وسطا به اقسام آب‌هايي كه داراي مزاياي طبي يا جادويي بود، توجه زيادي‌ داشتند. تعداد بسيار كمي رساله‌هاي لاتيني در دست است كه موٴلفشان معلوم نيست يا به نام‌ كساني از قبيل تئودوريك بورگونيوني‌، پدروي اسپانيايي‌، آلبرت كبير، آلبرت ويلانوايي‌، يا رامون لول است‌. مطالعه‌ٴ تطبيقي اين رساله‌ها ممكن است نتيجه‌هاي جالبي دربر داشته باشد، گرچه احتمال دارد محتواي آنها، در خصوص شيمي كم‌مايه باشد. كتابي به زبان عربي در باب‌ تهيه‌ٴ عطرها به عُمَربن عَديم‌، مورخ شامي‌، منسوب است‌.