ترجمه‌هاي لاتيني به عبري‌، مظهر عصر جديد نبودند. آنان تثبيت برتري مسيحيت غربي را بر يهود نشان دادند و اين برتري كاملاً بديهي بود، زيرا عالم مسيحي‌، مادام كه به قدر كفاف موٴمن‌، هم‌رنگ با سنت رايج و موجه بود، از پشتيباني دولت و كليسا برخوردار مي‌شد، و حال آن كه‌ عالم يهودي تنها درمحله‌ٴ يهوديان مي‌درخشيد و از سوي اكثريت مردم‌، دارا و ندار، به يك اندازه‌ به وي توهين مي‌شد، زندگي‌اش هميشه در معرض خطر بود و فراغت لازم براي كار فكري‌اش به‌ همان اندازه كه باارزش بود، ناياب نيز بود. البته‌، افزايش تعداد ترجمه‌هاي لاتيني به عبري بيشتر ناشي از اين بود كه دانش زبان عربي يهوديان غربي روز به‌روز كاهش مي‌يافت (در مورد ترجمه‌هاي پيشين ج 2، ص 1577 را ببينيد).
اين مطلب مخصوصاً درمورد يهوديان پرونس صادق است‌، كه بيشتر اين ترجمه‌ها را انجام‌ دادند. يعقوب‌بن‌يوسف لاوي رساله‌هاي پزشكي آرنولد ويلانووايي‌، ماسويه ثالث‌، و آگيلينيوس را ترجمه كرد؛ استوري فرحي دو رساله‌ٴ پزشكي ديگر را، يكي از آرمانگو پسر بلز و ديگري از يك موٴلف ناشناس (يهودي‌؟) ترجمه كرد؛ اسرائيل بن يوسف كَسلَري و حزقيا ملهاوي هر كدام يكي از آثار آرنولد ويلانووايي را ترجمه كردند. توجه داشته باشيد كه همه‌ٴ اين‌ ترجمه‌ها از آثار پزشكي بود؛ شايد اين روي‌داد را بايد چنين توجيه كرد كه پزشكان يهودي در ميان مسيحيان كار مي‌كردند و با پزشكان مسيحي به رقابت مي‌پرداختند، از اين‌رو، به آشنايي با اصطلاحات آنان نياز داشتند.
وقتي به ايتاليا مي‌رسيم وضع عوض مي‌شود. در اينجا تنها يك يهودي به اين گونه‌ فعاليت‌ها مشغول است‌، ولي او هم به فلسفه توجه دارد و ما ترجمه‌ٴ كتاب علل و اسباب و آثار بوئتيوس و ابن رشد (از روي ترجمه‌ٴ لاتيني مايكل اسكات‌) و حتي يك رساله‌ٴ كوتاه توماي‌ آكويني را به او مديونيم‌. او يهودا بن‌موسي بن دانيال نام داشت و به يهودا (يا لئونه‌) رومانو معروف بود.
هم‌چنان كه اسپانياي مسلمان كوچك‌تر مي‌شد، تعداد يهودياني كه داراي معلومات عربي‌ خوب بودند نيز كاهش مي‌يافت و از اين‌روست كه جمعي از آنان به ترجمه‌ٴ آثار لاتيني رو نهادند. حزقيا بار حلفته (آيا او واقعاً اسپانيايي بود؟ در غير اين صورت بايد كنار گذاشته شود) كتاب منطق پدروي اسپانيايي را ترجمه كرد؛ سموئيل بنونيست‌، پزشك دربار آراگون‌، تسليات‌ بوئتيوس و رساله در باب تنگي نفس تأليف ابن ميمون را (از روي ترجمه‌ٴ لاتيني‌) به عبري‌ برگرداند؛ بالاخره داودبن يُ-م - طب بن بلاي پرتغالي جزوه‌ٴ عجيبي را ترجمه كرد درباره‌ٴ فوايد گرد پوست مار.
2. از لاتيني به فرانسه‌. هم‌چنان كه زبان لاتيني اعتبار بيشتري مي‌يافت‌، زبان فرانسه هم با فاصله‌اي به دنبالش بود و بي‌شك نخستين زبان محلي اروپا بود كه اعتبار يك وسيله‌ٴ بين‌المللي‌