نسخه معتبر باشد، مي‌توان اختراع و كاربرد تلسكوپ و ميكروسكوپ مركب‌، هم‌چنين كشف‌ لوله‌هاي مني‌بر، ياخته‌ٴ داراي هسته‌، اسپرماتوزوآ، و غيره را از بيكن دانست‌. چنين اختراعات و كشف‌هايي در آن زمان‌، در حكم جادوي واقعي خواهد بود. لازم نيست بگويم كه اين مطالب‌ كاملاً غيرموثق است (ايسيس‌، سال 11، ص 141 ـ 145).
افسانه‌ٴ كاملاً متفاوتي كه مربوط به دوره‌هاي جديد است‌، او را شهيد علم و آزادي فكر معرفي مي‌كند. اين هم يك اشتباه مضاعف است‌، چون بيكن دانشمند بود، ولي نه يك آزاد فكر به مفهومي كه عموماً از اين عبارت درك مي‌كنيم‌. او متفكري بسيار اصيل‌، پيشاهنگ علم جديد، صريح و بي‌احتياط، ولي بسيار راست كيش‌، و از بسياري جهات بنيادگرا (معتقد به پيروي از اصول اوليه‌ٴ مسيحيت‌) بود. از طرف ديگر، اگر او توسط روٴساي فرانسيسي خويش زنداني شده‌ باشد، ظاهراً اين ناشي از مقررات داخلي آنان بوده است‌. اظهار اين كه او به خاطر آزاد فكري و استقلال منشي خويش رنج مي‌برده است‌، موجب اثبات شهادتش نمي‌شود؛ و او نه پيشاهنگ‌ خردگرايان جديد بوده‌، و نه حتي پيشاهنگ مصلحان ديني‌. به نظر او كلام‌، تاج همه‌ٴ دانش‌ها بود و كتاب مقدس مخزن آن‌.
¿ شماره‌هاي 23 تا 31 (كتاب‌نامه‌).

دنس اسكوت‌1

فيلسوف و متكلم اسكاتلندي‌؛ ممتازترين فيلسوف فرانسيسي‌. در اولستر، يا به احتمال بيشتر در نورثمبرلند2 زاده شد؛ ولادتش احتمالاً در 1265، بود؛ در آكسفورد تحصيل كرد و در آن جا دوست داشتن علم و دشمني با فلسفه‌ٴ توما را آموخت ؛ به سلك فرانسيسيان درآمد، ولي معلوم‌ نيست كجا و كي‌؛ در آكسفورد و پاريس تدريس كرد، در 1308 به كلن رفت‌، و همان سال در آن‌ جا درگذشت‌.
به خاطر آثار مشكوك‌، بررسي افكار او با دشواري خاصي همراه است‌. برخي اين آثار را از او مي‌دانند و برخي نه‌، وترتيب زماني آثاري هم كه معتبر فرض مي‌شود، مشخص نيست‌. تحليل‌ دقيق مستلزم بحث در صحت‌، و در عين حال تاريخ هر يك از اين آثار است‌، از اين رو براي‌ منظور ما بهتر آن است كه درباره‌ٴ فعاليت و افكار او به طرز كلي‌تر بحث كنيم‌.
مهم‌ترين تأليف دنس اسكوت سوٴالاتش درباره‌ٴ عبارات پطروس لومباردي است كه اغلب‌ رساله‌ٴ آكسفوردي‌3 خوانده مي‌شود، و اين حاكي از آن است كه در آكسفورد نوشته شده است‌.

1. مجتهد لطيف = Doctor subtilis, Joannes Duns Scotus, Duns Scot
Northumberland .2
Opus oxoniense .3