اقتباسي از خط ايغوري است‌.
هنگامي كه زبان سرياني در برابر عربي ميدان را خالي كرد، خط سرياني (سرتو) حيات خود را با قدرت ادامه داد. زبان مرد، ولي خط زنده ماند و براي حرف‌نويسي آثار عربي به‌كار رفت (و هنوز به‌كار مي‌رود). چنين آثاري‌، كه به زبان عربي و با خط سرتو است قرشوني ناميده‌ مي‌شوند؛1 و در هزاران نسخه‌ٴ خطي وجود دارد (كه همه يعقوبي نيستند، بلكه ماروني و ملكي‌ هم هستند). نسخه‌هاي خط قرشوني همراه با خط سطرنجيلي (خط نسطوري‌) هم وجود دارد، ولي به‌ندرت‌.2
براي تأكيد اظهاراتم در مورد جايگاه خط (در برابر زبان‌) بهتر است يادآور شوم كه ماني (سوم‌ ـ 2) براي دين خودش خط ويژه‌اي ابداع كرد و در آسياي مركزي مي‌توان نوشته‌هاي مانوي را به‌ زبان سُغدي (از زبان‌هاي فارسي ميانه‌) و تركي ولي با خط مانوي پيدا كرد (مقدمه 1، 323).
تعداد زيادي نسخه‌هاي خطي عربي و فارسي وجود دارد كه يهوديان به خط عبري نوشته‌اند. خط اين حرف‌نويسي‌ها موجب نوعي سازگار كردن و همانندسازي شده كه آن را براي‌ غيريهوديان نامفهوم ساخته است‌. از سوي ديگر، كتاب‌هاي عبري با خط عربي هم وجود دارد. ارمنيان‌، سريانيان و يونانيان مقيم تركيه‌، تركي را با الفباي ارمني‌، سرياني يا يوناني مي‌نوشتند.3 مسلمانان اندلس زبان اسپانيايي را با خط عربي مي‌نوشتند.4
در جنوب هند استفاده از واژه‌ٴ ((نسطوري‌)) براي زبان سرياني موجب جديدي براي اشتباه‌ بود. زماني كه در سال 1599 در ديامپر يا اودايامپرور به اهتمام اسقف گوآ مجلس مناظره‌اي‌ تشكيل شد، پرتغاليان كتاب‌هاي قديم سرياني را از ميان بردند. اينك زبان سرياني در آنجا با خط

1. به عقيده‌ٴ هارتويگ دِرِنبورگ (1884 xli, 1)، اين واژه از كرشنه در نزديكي اورفا مشتق شده‌، جايي كه در آن دير معروفي وجود داشت‌(؟). در مورد اشتقاق‌ ديگر مقاله‌ٴ بروكلمان (دايرةالمعارف اسلام‌2، 775، 1925) را ببيند. به عقيده‌ٴ آ. مينگانا املاي قَرشوني درست‌تر از كرشوني است (مجله‌ٴ انجمن آسيايي‌، 1928، 891 ـ 893)؛ فيليپ حِتّي نيز همين را تأييد مي‌كند (نامه‌ٴ مورخ 23 مارس‌، 1942 از پرينستون‌).
2. تنها نمونه‌اي را كه مي‌شناسم استاد حِتّي نشانم داده است و آن نسخه‌اي است از يك موعظه درباره‌ٴ زندگي زايري از افرايم سوري (متوفا 373)، ملقب به‌ ((رسول سوريه‌)).

A. Hoffner: Die Homilie des heiligen Ephram Uber pilgerleben (Sitzunstrichte der kais. Akademie der Wissenschaften, philos. (Klasse, 135, Abh. IX, p. 7-12, Wien 1897 ).

3. ترجمه‌ٴ تركي كتاب مقدس نه تنها به خط عربي‌، بلكه هم‌چنين به خط رومي‌، ارمني‌، يوناني‌، روسي‌، سيريلي و عبري چاپ شده است‌! عكس آنها را مي‌توان در كتاب زير مشاهده كرد.
(Erie M. North: the book of a thousand tongues (New York 1938
4. نك واژگان آليامياداس در (G. Palencia (vol. prel., 136-40, 1930 .