جيوه‌)، كه در چين (در ايالت كوئي - چو) به صورت طبيعي وجود داشت‌. به زودي مركب سياه‌ در انحصار مصارف امپراتور درآمد؛ در حدود 470 در قسطنطنيه هم همان اتفاق افتاد.
بايد توجه داشت كه هر دو مركب دودهٴ چراغ و شنگرف‌، بسي پيش از چينيان مورد استفادهٴ مصريان بود؛ به نظر مي‌رسد كه اين‌ها به‌طور جداگانه در هر دو كشور اختراع شده است‌. اين‌ اختراع بسيار ساده بود، ولي اهميتش به خاطر ارزش فرهنگي آن است‌.

و. تاريخ طبيعي و مزرعه‌داري رومي و هلنيستي‌

اوسونيوس‌

دكيموس ماگنوس اوسونيوس‌1 در حدود 310 در بوردو زاده شد؛ للهٴ گراتيان‌؛ كنسول در 379؛ در حدود 390 در نزديكي بوردو2 درگذشت‌. معلم و شاعر رومي‌. مؤلف بسياري منظومه‌هاي‌ تعليمي و غيره‌. موزلا3 جالب‌ترين و در عين حال دلكش‌ترين آنهاست‌، كه توصيفي است از رود موزل‌4 در اثناي سفري (حدود 370) از بينگن‌5 بر راين‌6 در بالاي موزل تا تروز7. اين منظومه‌ حاوي توصيف مشخصي از قريب شانزده گونه ماهي است (قزل‌آلا، آزادماهي و غيره‌).

آناتوليوس بيروتي‌

ويندونيوس آناتوليوس‌8، اهل بيروت (در سوريه‌) در سدهٴ چهارم يا پنجم برآمد.9 او مجموعه‌اي از نوشته‌هاي يوناني مربوط به كشاورزي را در 12 كتاب تدوين كرد، كه يكي از مآخذ اصلي كشاورز نامهٴ بيزانسي‌10 بود. اين مجموعه به وسيلهٴ سرجيوس رأس‌العيني به سرياني‌ ترجمه شد (نك نيمهٴ اول سدهٴ ششم‌)، و ترجمهٴ سرياني هم به نوبهٴ خود مبناي تنظيم يك‌ رسالهٴ عربي توسط قسطابن لوقا شد (نك نيمهٴ دوم سدهٴ نهم‌).

Decimus Magnus Ausonius .1
2 .احتمالاً در لوكانياك (سنت اميليون‌). ((شاتواوسون‌)) به خاطر آن ((اولين محصول عمدهٴ تاك در سنت اميليون‌)) نام گرفته كه تصور مي‌شود تاكستان مولد اين‌ ((محصول خاص‌)) - كه در نزد علاقه‌مندان شراب بوردو معروف است - بنا بر روايات در همان محل زمين‌هاي ويلاي اوسونيوس قرار دارد. اين را در اثناي‌ سفري به سنت اميليون در 11 سپتامبر 1925 كشف كردم‌.
Mosella .3
Moselle .4
Bingen .5
Rhine .6
Treves .7
Vindonius Anatolius of Berytos .8
9 .اگر او همان آناتوليوس بيروتي ملقب به Azutrio ، قانون‌دان و كارمند كشوري باشد، تاريخ را با دقت بيشتري مي‌توان تعيين كرد، چون آزوتريو در زمان‌ يوليان مرتد برآمد و در 360 - 61 درگذشت‌.
10. در اين باره يادداشت مرا راجع به كنستانتينوس پورفوروگنتوس (نيمهٴ دوم سدهٴ دهم‌) ببينيد.