ابن وافد1

ابوالمطرف عبدالرحمن بن محمد بن عبدالكريم بن يحيي وافد لخمي طليطلي كه در طليطله‌ برآمد؛ در 997 زاده شد، در حدود 1074 درگذشت‌. پزشك و داروشناس مسلمان اسپانيايي‌. مهم‌ترين كتابش موسوم به الادوية المفرده‌، كه مبتني بر آثار جالينوس و ديوسكوريدس و هم‌چنين تحقيقات شخصي خودش است‌، به صورت قطعاتي از ترجمهٴ لاتيني باقي است‌.2 او ترجيح مي‌داد مقاديري براي غذا تعيين كند و اگر به دارو نياز افتاد، ساده‌ترين داروها را به كار برد. روش خاصي را براي تحقيق اثر داروها توصيه كرد. راجع به گرمابه درماني‌3 هم مطالبي نوشت‌.

ابن جناح‌

يادداشت مرا در فقرهٴ زبان‌شناسي (ط) در زير ببينيد.

پزشكان عربي‌نويس مصر
ماسويه مارديني‌

ماسويه مارديني‌4، اهل ماردين در بين‌النهرين عليا؛ در بغداد، و بعدها در دربار الحاكم خليفهٴ فاطمي مصر برآمد، و در سال 1015 در نود سالگي در آنجا درگذشت‌.5 پزشك‌، مسيحي‌ يعقوبي‌6. كتاب‌هايي دربارهٴ مسهل‌ها و داروهاي قي‌آور و راجع به معالجات هر يك از بيماري‌ها نوشت‌؛ ولي مهم‌ترين اثرش قرابادين كاملي است در 12 باب براساس معلومات اسلامي‌.7 اثر اخيرالذكر فوق‌العاده رواج يافت و تا چند قرن ملاك كتاب درسي داروسازي در مغرب زمين شد و ماسويه را ((رسول داروسازي‌)) لقب دادند. تقطير روغن‌هاي فرّار8.
ماسويه سومي هم وجود داشته (نك نيمهٴ اول سدهٴ سيزدهم‌) كه رساله‌اي در جراحي تأليف‌ كرده است‌.

Abenguefit .1
De medicamentis simplicibus .2
balneotherapy .3
Mesue .4
5 .يعني اگر متكي به اظهار بعدي ليون افريقي باشم (نيمهٴ اول سدهٴ شانزدهم‌). ولي از آنجا كه هيچ متن عربي از آثار وي در دست نيست چنين به نظر مي‌رسد كه ماسويه صرفاً نويسنده‌اي غربي بوده كه در سدهٴ يازدهم يا دوازدهم مي‌زيسته و اين نام را براي افزودن بر رواج آثارش به خود بسته است (؟). يادداشت مرا راجع به ابن ماسويه ببينيد (نيمهٴ اول سدهٴ نهم‌).
6 .با همان محدوديت فوق‌الذكر.
7 .آخرين مؤلفي كه ذكر شده ابن جزار متوفي در 1009 است (نيمهٴ دوم سدهٴ دهم را ببينيد).
empyreumatic oils .8