بيست و چهار ساعت (مساوي‌) يا به دو قسمت شب و روز تقسيم مي‌كردند، كه در اين صورت‌ هر كدام داراي دوازده ساعت (زماني‌) بود كه برحسب طول شب و روز در فصل‌هاي مختلف‌ طول آنها فرق مي‌كرد. ساعت‌هاي نابرابر از نوع دوم در اروپاي مسيحي ــ از جمله ايتاليا ــ تا اواسط سده‌ٴ هجدهم‌، به‌كار مي‌رفت‌1.

قيصربن ابي‌القاسم‌

¿ فصل رياضيات در بالا.

د. موسيقي اسلامي‌

درباره‌ٴ عبداللطيف و ابن سبعين ¿ فصل فلسفه‌؛ درباره‌ٴ قيصربن ابي‌القاسم ¿ فصل رياضيات‌.

محمد شلاحي‌

محمد شلاحي (يا شلاجي‌) اشبيلي‌، نويسنده‌ٴ مسلمان اسپانيايي درباره‌ٴ موسيقي‌. وي در 1221 ـ 1222، رساله‌اي در موسيقي به نام ابو يعقوب يوسف ثاني ملقب به مستنصر، امير موحدي‌(1214 ـ 1223) نوشت‌. اين رساله كه كتاب اﻹمْتاع و الانتفاع في مسألة سَمْع‌ِ السماع نام دارد به‌ خودي خود مورد علاقه‌ٴ ما نيست‌، بلكه براي روشن كردن سوء برداشت‌ها و نشان دادن يك نوع‌ عمده از آثار مكتوب اسلامي درباره‌ٴ موسيقي‌، در اين جا ذكر مي‌شود. در واقع اين كتاب بيشتر جنبه‌ٴ ديني دارد تا موسيقي و مجموعه‌اي از حديث‌ها له و عليه موسيقي است‌: آيا شنيدن‌ موسيقي براي شخص مسلمان حلال است‌؟ كدام سازها مجاز است و كدام‌ها نيست‌؟ و از اين‌ قبيل‌. كتاب به‌طور ضمني اطلاعات بسيار مختصري درباره‌ٴ سازهاي مختلف مي‌دهد (بدون اين‌ كه آنها را واقعاً توصيف كند).

ز. موسيقي در قلمرو مسيحيت غربي‌

درباره‌ٴ فرانكوي كلني ¿ كتاب دوم‌؛ درباره‌ٴ جان گارلندي ¿ فصل زبان‌شناسي در ذيل‌.

تابستان فرا مي‌رسد2

هرچند اين ترانه‌ٴ قديمي بيش از آنچه به اين بررسي مربوط باشد در حيطه‌ٴ تاريخ موسيقي است‌،

Mémoires de Jacques Casanova, edition Flammarion, vol. 2, p. 121 .1
Sumer is icumen in .2