خودشان بيان كنند، مجبور شدند دستور زبان و واژگاني را كه پيش‌تر دور ريخته بودند، دوباره برگيرند.
در اين اثنا، زبان فرانسه در جريان روابط اجتماعي مردم فرانسه‌، مسائل ظريف و در عين‌ حال ساده‌ٴ لغوي را حل كرد و اديباني همچون اوستاش دشان و كريستين دو پيزان توانستند به‌طور طبيعي رشد كنند.
به ويژه براي بيان انديشه‌هاي علمي بود كه يك اصطلاح‌شناسي تازه ضرورت داشت‌. تا جايي كه به رياضيات و نجوم مربوط مي‌شد، نيكول اُرام اين نياز را برآورده ساخت‌؛ بسياري از اصطلاحات نجومي كه او معرفي كرده تا به امروز بخش جدايي‌ناپذيري از زبان فرانسه شده‌ است‌. رساله‌هاي اخترگويي و عجايب‌المخلوقات توسط پِلِرين دو پروس و ژان فوزوري هم‌ نوشته شد.
ايجاد زبان كيمياگري مدتي بعد صورت گرفت‌، زيرا دو كتاب سرچشمه و عاشقان دانش در سال 1413 به‌وسيله‌ٴ ژان دو لافونتن نوشته شدند و كتاب‌هاي منسوب به نيكولا فلامل را نمي‌توان پيش از سده‌ٴ پانزدهم دانست‌. واژه‌هاي فني كه به‌وسيله‌ٴ پيكرنگاران و ساير صنعتگران‌ به كار مي‌رفت طبعاً كهنه‌تر بود، چون صنعتگران ناچار بودند براي ابزارها و فنون خود از همان‌ موقعي كه آنها را به كار مي‌بردند، نامي داشته باشند؛ ولي قديمي‌ترين نوشته‌ها در اين زمينه از قبيل آثار ژان لوبگ و آلكريوس نسبتاً جديد است‌.
جان دو ماندويل‌، اُژيه دانگلور و ژيلبر دو لانو سفرنامه‌هايي نوشتند. مهم‌تر حتي از لحاظ زبان‌شناسي محض‌، داستان عواقب گاس دو لابين‌، آيينه‌ٴ فِبوس گاستُن دوفوا، شبان‌ِ خوب اثر ژان‌ دُو بِري‌، و كتاب‌هاي شاه رَوِش و شهبانو نِسبَت است‌. اين كتاب‌ها سرشار از معلومات باارزش و سخنان گرانبهاست‌.
متون پزشكي هم‌چنان‌كه بايد انتظار داشت‌، از نظر تعداد نسبتاً اندك است‌، چون پزشك‌ معمولي براي حفظ مقام خويش نيازمند زبان لاتيني بود. اگر عقايد پزشكي او به زبان بومي بيان‌ مي‌شد، مبتذل و درجه دو تلقي مي‌گرديد. با اين‌همه مردي نابغه‌، يعني گي دو كولياك در نوشتن‌ كتابش به زبان فرانسه ترديد نكرد. جراحي كبير او نه‌تنها از آثار كلاسيك جراحي بلكه هم از آثار كلاسيك زبان فرانسه است‌. پيِر فرومون هم رساله‌ٴ ديگري در جراحي نوشت‌. ژان لوفِوْر در باب‌ نقرس‌، ژان اَلابارْب در باب طاعون و ژان لوليوْر در باب خون گرفتن رساله‌هايي نوشتند. مارتين‌ دو سن ژيل‌، ريشار اود و اِورار كُنتي به ترجمه‌ٴ آثار پزشكي پرداختند.
آنقدر كتاب تاريخي به فرانسه تأليف شد كه محقق تاريخ و سياست ديگر نمي‌توانست‌ نسبت به آن زبان بيگانه يا در برابر آن متعصب باشد. از جمله‌ٴ اين آثار است تاريخ فرانسه از ژان دو وِنِت‌، سفرنامه‌هايي كه ژان دو ايپرا گرد آورد، تاريخ بزرگ ژان لوبل‌، آيينه‌ٴ ژان دوتراموز،