گرِتنيوس‌

سرپرست روس (يا يوناني‌) صومعه‌ٴ مريم عَذرا (در مسكو؟)، كه در حدود سال 1400 به‌ زيارت بيت‌المقدس شتافت و شرح كوتاهي در آن باره به روسي نوشت‌.
نخستين شهري كه در آن نام برده مسكو است‌. مسيرش از طريق قسطنطنيه بوده و از آن‌جا به‌ داردانل‌، لمنوس‌، مي‌تيلِنه‌، خيوس‌، رُدِس‌، قبرس و يافا رفته‌است‌. سفرنامه بسيار كوتاه است‌، ولي به دنبال آن گزارش مفصلي از بقاع متبرك‌، به‌ويژه دخمه‌ٴ مرقد عيسي آمده‌است‌.

ج‌. اسلام

1. مغرب
ابن بطوطه

بزرگ‌ترين جهانگرد مسلمان و بزرگ‌ترين جهانگرد سده‌هاي ميانه‌، بعد از ماركوپولو (1304 ـ 1377).
مندرجات‌: 1) زندگي‌؛ 2) سفرها؛ 3) سفرنامه‌؛ 4) صداقت‌؛ 5) ساير صفات‌؛ 6) قلمرو اسلام‌؛ 7) پراكندگي مسلمانان‌؛ 8) اطلاعات علمي‌؛ 9) تاريخ طبيعي‌؛ 10) مردم‌شناسي‌؛ 11) گوناگون‌؛ 12) پزشكي‌؛ 13) اقتصاد.
1. زندگي‌. ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن محمد لَواتي طنجي‌. ابن‌بطوطه در پانزدهم رجب‌ 703 ه ق‌/ بيست و چهارم فوريه‌ٴ 1304 در طنجه زاده شد. وي از قبيله‌ٴ بربر لَواته بود كه‌ قلمروشان در زمان‌هاي مختلف از غرب مصر تا مغرب گسترش داشت‌. پدرش در طنجه‌ مي‌زيست‌؛ چند تن از اعضاي خانواده‌اش قاضي بوده‌اند. ابن‌بطوطه پس از اتمام تحصيلاتش در ادبيات و فقه و اصول‌، در دوم رجب سال 725 ه ق‌/ 1325م‌، طنجه را به قصد حج ترك گفت و تنها در سال 750 ه ق بازگشت‌؛ ولي اندكي بعد، سفر تازه‌اي را در مغرب آغاز كرد كه تا سال‌ 1354 م‌/ 755 ه ق طول كشيد. آنگاه‌، شرح سفرهاي خود را تقريركرد. وي در يكي از شهرهاي‌ مراكش (احتمالاً فاس‌) قاضي شد و در 799 ه ق‌/ 1377/ 1378، در آن‌جا درگذشت‌. زماني كه‌ در هند بود او را مولانا بدرالدين مي‌خواندند.
توجه به اين نكته جالب است كه بزرگ‌ترين جهانگردان مسلمان و مسيحي‌، گرچه به‌ نسل‌هاي متفاوتي تعلق داشتند، معاصر بودند: ماركوپولو (سيزدهم ـ 2) در سال 1324 م‌، درگذشت‌، كه در آن زمان‌، ابن بطوطه بيست سال داشت و براي ايفاي وظيفه‌ٴ خطيرش آماده‌ مي‌شد. ولي آثارشان را فاصله‌اي بيش از نيم قرن از هم جدا مي‌كند (1299 ـ 1355).
2. سفرها. سفرهاي او چنان وسيع بود كه ارائه‌ٴ گزارش كاملي از آنها مجال زيادي مي‌خواهد؛ كافي است حدود كلي آن ذكرشود. او از طنجه‌، از راه شمال آفريقا به اسكندريه‌، قاهره و از روي‌ رود نيل تا اِدفو، از راه بيابان به عَيْذاب بر كرانه‌ٴ درياي سرخ آمد (كه در آن هنگام‌، بندر پايانه‌ٴ