تركيبات رنگي‌1

مجموعه‌اي از دستورالعمل‌هاي فني مربوط به زمان شارلماني است‌. اين دستورالعمل‌ها احتمالاً به وسيلهٴ صنعتگر استادي گردآوري شده‌؛ آنها مربوط است به هنرهاي تزييني مختلف‌: تهيهٴ رنگها (از قبيل شنگرف از جيوه و گوگرد)، آبكاري‌2 فلزات‌، رنگرزي پوست‌ها، رنگ كردن‌ شيشه‌هاي مورد استفاده در موزاييك‌كاري‌، نوشتن روي طلا و غيره‌. نخستين استعمال واژهٴ زاج‌3 براي سولفات آهن (غيرخالص‌)، و برنز4 براي آلياژي از مس‌، روي و سرب‌.
اين دستورالعمل‌ها آشكارا داراي منشأ هلنيستي است‌. يكي از دستورالعمل‌ها (برتلو، ص‌10) حرف به حرف مطابق است با پاپيروس ليدن (نك نيمهٴ دوم سدهٴ سوم‌). احتمال دارد كه‌ برخي دستورالعمل‌ها حتي مبين سنن قديم‌تر باشد، سنن فني مصر قديم كه بخش عمده‌اي از معارف هلنيستي را تشكيل داده بود. اين مجموعه كاملاً جنبهٴ فني دارد و مطلقاً عاري از خرافات‌ است‌.

كليد مبتديان‌5

اين اثر بسيار شبيه تركيبات است‌، ولي جامع‌تر از آن و مربوط به دوره‌اي متأخر است‌، كه به‌ صورت دو نسخهٴ خطي وجود دارد، نسخهٴ قديم‌تر مربوط به سدهٴ دهم و در كتاب‌خانهٴ شلتشتات‌6 در آلزاس است‌؛ نسخهٴ بعدي از آن مهذب‌تر و حاوي اضافات بيشتري است‌، از جمله اسامي عربي و دو كلمهٴ انگليسي كه نشان مي‌دهد محرر آن انگليسي بوده‌. اين تحرير دومي كليد مبتديان به آدلارد باثي نسبت داده شده (نك نيمهٴ اول سدهٴ دوازدهم‌).
ما در اينجا فقط با نسخهٴ قديم‌تر سر و كار داريم كه مانند تركيبات هيچ اثري از نفوذ اسلام را نشان نمي‌دهد. با اين حال‌، كليد مبتديان اثري جديدتر از تركيبات و بيشتر مبتني بر آن يا مأخذ مشابه است‌. كليد حاوي اغلب دستورالعمل‌هاي تركيبات به علاوهٴ بسياري نسخه‌هاي تازه و هم‌چنين تعدادي فورمول‌هاي جادويي و باطني است‌. اين نسخه از استحاله‌7 گفت‌وگو مي‌كند، موضوعي كه در تركيبات كم‌تر بدان پرداخته شده‌. هم‌چنين حاوي فنربندي موسوم به كاردان‌ است‌، كه در اين باره يادداشت مرا راجع به فيلون بوزنطي ببينيد (نيمهٴ دوم سدهٴ دوم ق م‌).
احتمال دارد كه اين كتاب صرفاً مربوط به سدهٴ نهم باشد، ولي بهتر بود آن را همراه با اثر قديم‌تر بررسي مي‌كرديم‌.

compositiones ad tingenda .1
gilding .2
vitriol (vithriolum) .3
bronze (brandisium) .4
Mappae Clavicula .5
Schlettstadt .6
transmutation .7