مقدونيه درهم آميخته بود، شرق و غرب با هم تماس نزديك يافته بود كه نتايج آن در قرون‌ بعدي آشكار خواهد شد. سراسر قرن چهارم تقريباً به‌طور كامل قرن يوناني بود.

ب‌. اسكندر كبير

اسكندر1 در 356 در مقدونيه‌2 زاده شد و در حدود 13 ژوئن 323 در بابل درگذشت‌. او شاگرد ارسطو بود. لشكركشي‌هاي او از 334 تا هنگام مرگش معلومات جغرافيايي و تاريخ طبيعي را به‌طور چشم‌گيري فزوني بخشيد وتمدن يوناني را به اعماق قلب آسيا برد. كنج‌كاوي علمي‌ اسكندر ظاهراً عظيم بود، و نخستين هيئت‌هاي علمي‌، و نخستين كوشش‌ها براي سازمان دادن‌ علم در يك مقياس وسيع به ابتكار او و ارسطو مربوط است‌. اسكندر در 332 - 331 اسكندريه‌ را در مصر بنيان نهاد.

ج‌. ارسطو و لوكيوم‌

ارسطو در 384 در استاگيراي‌3 خالديس‌4 زاده شد، و در 322 - 321 در اوبويا5 درگذشت‌. پدرش‌ پزشك شاه مقدونيه بود. ارسطو شاگرد افلاطون معلم اسكندر بود. در 335 - 334 او در لوكيوم‌6 آتن مدرسهٴ فلسفي تازه‌اي بنيان نهاد، معروف به مدرسهٴ مشايي‌7. او يكي از بزرگ‌ترين فلسوفان‌ و دانشمندان همهٴ اعصار است‌. نبوغ او چنان جامع‌الاطراف و آثارش چنان جامع بود كه بسيار مشكل است بتوان گزيدهٴ درخوري از آنها در يك دايرهٴ محدود عرضه كرد و من بايد خود را به‌ چند اشارهٴ دلالت‌كننده قانع سازم‌.
از تعداد عظيم نوشته‌هاي ارسطويي‌، برخي اصيل است‌، يعني نوشته‌هاي خودش‌، يا يادداشت‌هاي شاگردانش از دروس اوست‌؛ بعضي محصول مدرسهٴ اوست‌؛ و بعضي يكسره‌ مجعول‌اند؛ بنابراين‌، مجموعهٴ ارسطويي مسايل بي‌شماري را در مورد مؤلفانش به وجود مي‌آورد، كه سرانجام هرگز حل نخواهد شد.
ارسطو يكي از بنيان‌گذاران روش استقرايي است‌. او نخستين كسي بود كه فكر پژوهش‌ سازمان‌يافته را دريافت و با مطالعهٴ منظم و طبقه‌بندي‌8 معارف عصر خويش‌، خودش در آن كار شركت جست‌. او براي معلوم ساختن اصول بنيادي هر علم به‌طور اخص و علم به‌طور اعم‌،

Alexanderos .1
Macedonia .2
Stagira .3
Chalcidice .4
Euboea .5
Lyceum .6
Peripatetic school .7
8 .ارسطو علم را به سه طبقهٴ عمده تقسيم كرد: نظري‌، عملي و مولّد يا مكانيكي‌؛ طبقهٴ اول تقسيم مي‌شد به فيزيك‌، رياضيات و مابعدالطبيعه‌؛ سومي [دومي‌؟] به سياست مدن‌، تدبير منزل و اخلاق‌.