نمونه‌ٴ خوبي از اين توصيفات را آدام برمني (حدود 1072)، در قسمت چهارم تاريخ كليساي‌ هامبورگ عرضه كرد. به‌وسيله‌ٴ ساكسوي نحوي مورخ دانماركي‌، و در يك محاوره‌ٴ دايرةالمعارفي‌1 كه به زبان نروژي قديم نوشته شده‌، توصيف آدام از ممالك شمالي تكميل شد.
اين آثار از اصلي‌ترين نوشته‌هاي جغرافيايي آن عصر است‌. موٴلف ناشناس آن دايرةالمعارف‌ مخصوصاً درباره‌ٴ پديده‌هاي طبيعي اطلاعات خوبي داشت‌، و معلومات علمي‌اش كاملاً درخور توجه بود.
گوتفريد ويتربويي منظومه‌اي درباب امپراتوري مقدس روم نوشت‌، جرالد ويلزي‌ توصيفات جالبي از ويلز و ايرلند را عرضه كرد، و جرويز اهل كانتربري در كتابي با عنوان عجيب‌ نقشه‌ٴ جهان‌2 به توصيف انگلستان‌، ويلز و بخشي از اسكاتلند پرداخت‌.
لازم نيست از آثار فراواني كه حاوي توصيف بيت‌المقدس است‌، و در بخش زايران بدان‌ها اشاره كردم‌، در اين‌جا نامي ببرم‌. بهترين اين توصيف‌ها را احتمالاً در تاريخ جهان مخصوصاً احوال‌ آن سوي دريا، تأليف ويليام صوري‌، در تكمله‌ٴ آرنول بر آن كتاب به‌زبان فرانسه‌، و در متن‌ فرانسوي ديگري‌، از يك موٴلف ناشناس‌، با عنوان شهرياري بيت‌المقدس مي‌توان يافت‌.
سه گزارش اسلامي درخور توجه است‌: اولي از ابن بلخي به نام فارسنامه به زبان فارسي‌ (حدود 1110)، و دو تاي ديگر به عربي و راجع به مصر. ابن جامع طبيب‌، به توصيف‌ اسكندريه و بحث در آب و هواي آن پرداخت‌. توصيف عبداللطيف از مصر از مهم‌ترين آثار مكان‌شناسي قرون وسطاست‌.
جغرافياي منسوب به وارطان كبير كه احتمالاً تأليف يكي از شاگردان اوست‌، گران‌بهاترين‌ مأخذ ما براي تحقيق در مكان‌شناسي ارمنستان است‌.
در مورد مكان‌شناسي هم مانند اكتشافات جغرافيايي تنها ملت قابل قياس با اروپاييان در اين‌ عصر چينيان بودند. ما آثاري داريم از توصيف كره به وسيله‌ٴ هسوچينگ‌؛ منطقه‌ٴ سو - چو در چيانگ - نان‌، به‌وسيله‌ٴ فان جئنگ - تا (كه يكي از نخستين متصديان فرهنگ‌هاي جغرافيايي‌ بود)؛ چين جنوبي‌، به‌وسيله‌ٴ همان فان چئنگ - تا و وانگ هسيانگ - چيه‌؛ كامبوج‌، به‌وسيله‌ٴ چوتا - كوان‌. گزارش وانگ از چين جنوبي به خاطر يادداشت‌هاي فراواني كه به شگفتي‌هاي طبيعي و تاريخي آن اختصاص داشت‌، مخصوصاً درخور توجه بود. او را پوزانياس عصر سونگ خوانده‌اند.

28. نقشه‌ها و نقشه‌هاي دريايي‌. مهم‌ترين كاميابي‌هاي قرون وسطا در زمينه‌ٴ نقشه‌كشي‌، ايجاد نقشه‌هاي دريايي يا نقشه‌هاي كشتيراني بود. علي‌رغم اين كه قطعه‌اي از نقشه‌ٴ دريايي در كتاب‌

1 .به نام َKonungs Skuggsja .
Mappa mundi .2