يادداشتي درباره‌ٴ سُلًـم صعيدي از همان قرن‌

لهجه‌ٴ مصر عليا به‌خوبي مصر سفلا عرضه نشده است‌. تنها دو سلم صعيدي مهم وجود دارد، هر دو در كتاب‌خانه‌ٴ ملي پاريس و يكي از اين‌ها، كه كامل‌تر است ودقيق‌تر از ديگري‌، توسط هانري‌ مونيه منتشر شده است (قاهره 1930). اين كتاب تنها حاوي حرف‌نويسي به قبطي و عربي‌ است‌. تاريخ آن مقارن سال 1389 م است و مجموعه‌ٴ متن‌هايي است كه آنها را مي‌توان هشت‌ قسمت كرد؛ چاپ مونيه تنها حاوي قسمت‌هاي اول تا چهارم است‌. بخشي از پنجم تا هفتم قبلاً منتشر شده است‌. 1) واژه‌نامه‌ٴ ديني صعيدي تأليف انبا يوحناي سمنودي در مصر سفلا؛ واژه‌هاي‌ كتاب مقدس و ادعيه بيشتر قبطي است (به‌جاي يوناني‌)؛ 2) دستور زبان صعيدي از همو؛ 3، (اين‌ بخش اصلي است‌) كتاب درجات‌، واژه‌نامه‌ٴ قبطي ـ عربي مجهول‌الموٴلفي كه از سُلًم الكبير و آثار ديگر اقتباس شده است‌، در 27 فصل راجع به ذرات‌، خدا و صفات مردم خوب‌، بهشت‌، زمين و سطح آن (گياهان‌، درياها و كوه‌ها)، پرندگان‌، چهارپايان و حشرات‌، دولت‌، مجازات‌ها، و كليسا، جواهرات و مشاغل‌، عطريات و داروها، صنعت‌گران و رنگ‌ها، كالبدشناسي‌، زنان و خصوصياتشان‌، عيوب و رذايل‌، بدبختي و بيماري‌، نام شهرها، كشاورزي‌، باغ‌داري‌، اسب و ساير حيوانات‌، دام‌پزشكي‌، متفرقه‌، كلمات كتاب مقدس و واژه‌هاي ديني‌؛ 4) دستور زبان‌ صعيدي از انبا آتاناسيوس قوصي (قوص بر نيل‌، پايين‌تر از الاقسور)؛ 5) دستور زبان بُحيري از همو؛ 6) دستور زبان بحيري انبا يوحناي سمنودي‌؛ 7) سُلًم ديني بحيري‌؛ 8) علم اصول دين از سنت ويكتور و فويبامُن‌.1

عبـري‌
يـوسـف بـن داود هـه ـ يِـوانـي‌

يوسف بن داود هه ـ يواني (يعني يوناني‌)، نحوي يهودي يوناني‌، كه اندكي پيش از سال 1337 وفات يافت‌. اوكتابي نوشت به‌نام چلچراغ كه حاوي مقدمه‌اي درباب دستور زبان عبري و در پي‌ آن واژه‌نامه‌ٴ ناتمام عبري (ريشـه‌ٴ حشو) است‌. او از حيّـوج (دهم ـ 2)، ابن جناح (يازدهم ـ 1)، رشي (يازدهم ـ 2)، ابراهيم بن عزرا (دوازدهم ـ 1)، داود قمحي (دوازدهم ـ 2)، يهودا بن سليمان‌ كهن (سيزدهم ـ 1)، و موسي بن نحمن (سيزدهم ـ 2) نقل قول مي‌كند.

سليمـان بـن سمـوئيـل‌

لغت‌نويس يهودي ايراني‌، كه مقارن سال 1339 در اورگنج خوارزم مي‌زيست‌. در آن سال در

1. Phoibammon. شخصيتي مجهول‌. آيا ممكن است همان شخص مذكور در
(Karl Fuhr: Zwei Hermogeneskommentatoren (Rheinisches Museum 51, 50-51, 1896 , باشد؟ در (دايرةالمعارف
(Eleutheroudakis (12, 655 Athens 1931, از مفسري به‌اين نام در نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ پنجم ياد مي‌كند.