(مونته كوروينو و مونته كروچه‌) انگيزه‌ٴ اين سفرهاي آسيايي در وهله‌ٴ اول جنبه‌ٴ سياسي و بازرگاني داشته و عامل ديني در درجه‌ٴ دوم بوده است‌. از سوي ديگر، راهباني كه نام بردم نه تنها معرف خودشان‌اند، بلكه كسان زيادي را هم نشان مي‌دهند كه جز مأموران و مبشّران ديني‌ نبوده‌اند و همه چيز را فداي ايمان خويش كرده‌اند. برخي از آنان در اين راه به شهادت رسيده‌اند.
مسيحيان لاتيني پويندگان اصلي آسيا بودند، ولي به هيچ روي تنها پويندگان به‌شمار نمي‌رفتند. براي عرضه‌ٴ خلاصه‌ٴ درخوري از سياحت‌هاي آسيايي در آن ايام دست‌كم يازده نام‌ ديگر را مي‌توان به نام اين يازده تن افزود: دو ارمني‌، يك مسلمان‌، و هشت چيني‌، اين بيست و دو جهانگرد برجسته‌ٴ آسيا گروه بزرگي را به وجود مي‌آوردند؛ مسلماً براي يك سده‌، به‌تنهايي‌ گزارش جالبي است‌.
جهانگردان ارمني عبارت بودند از شاه هايتون مهتر و برادرش سمپاد. هر دو از كيليكيه به‌ مغولستان رفتند و برگشتند. جويني مسلمان هم دوبار به مغولستان رفت و برگشت‌، ولي راه او به دوري راه ارمنيان نبود، چون او اهل ايران بود؛ بعدها او كاتب هلاكو شد.
سرانجام به گروه جالب توجه چينيان مي‌رسيم‌: يه - لوچئو- تسئاي‌، چنگيزخان را در سراسر مسيرش تا ايران همراهي كرد؛ اين لشكركشي در 1219، صورت گرفت‌. اندكي بعد، وو - كو - سون چونگ - توان براي سفارت به‌سوي شمال‌، يعني به دربار مغول فرستاده شد، ولي از آن‌جا كه چنگيز هنوز در ايران بود، سفير به دنبالش شتافت‌. نفر سوم چئيوچئانگ - چئون است كه‌ چنگيز او را به ايران و مرز هند فرستاد و ما گزارش جالبي از سفر شخص اخير در دست داريم‌.
همين قدر درباره‌ٴ چنگيز، يعني نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ سيزدهم‌، كافي است‌. در ربع سوم‌، دو جهانگرد برجسته وجود داشتند: چئانگ ته كه از قراقوروم به بغداد رفت‌، و يه - كوهسي - ليانگ كه آسياي‌ مركزي را سياحت كرد. مقارن اواخر سده‌، چو تا - كوان همراه هيئتي به كامبوج فرستاده شد و شرح فوق‌العاده گران‌بهايي درباره‌ٴ رسوم كامبوج نوشت‌؛ توصيف او از معبد آنگكور1 تا همين‌ اواخر اولين و آخرين گزارش بود. بزرگ‌ترين اين جهانگردان چيني بارصوماي نسطوري بود. او نخستين فرد چيني شناخته شده بود كه به اروپاي باختري رسيد (1287). نسطوري ديگري به‌ نام ماركوس بينيل تا بغداد بارصوما را همراهي كرد و سرانجام‌، اسقف اعظم امت خود شد. بارصوما تقريباً همان راه ماركوپولو را در جهت عكس پيمود. او به ستايش جهانگردان اروپايي‌ كه نسبت به ميهن او، خَتاي اسرارآميز، كشش مقاومت‌ناپذيري داشتند، پاسخ داد.

1 Angkor Vat. ، معبد بزرگ و پرشكوه امپراتوري خِمِر در كامبوج در حومه‌ٴ شهر آنگكور - توم است‌. از وجود اين شاه‌كار معماري‌، قرن‌ها، كسي آگاه نبود تا آن‌ كه در 1858، جهانگردي فرانسوي در جنگل‌هاي انبوه وادي علياي رود مكونگ آن را كشف كرد. -- و.