كافي نيست گفته شود كه جويبار شاهان بهترين تاريخ قديم هندي است‌، بلكه عملاً تنها تاريخ‌ خوب موجود است‌. آثار قديمي‌تر هندي را مشكل بتوان تاريخ ناميد، آنها منظومه‌هاي‌ مداهنه‌آميز (كاوياي تاريخي‌، يا كاريتا = كارنامه‌)اند كه ارزش علميشان ناچيز است‌. بااين‌همه‌، يك تاريخ عالي از سيلان داريم‌، به‌نام ماهاوامسا، كه ماهاناما آن‌را به‌شعر پالي نوشته است (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ پنجم‌، ج 1، ص 405). جويبار شاهان از مآخذ اساسي در زمينه‌ٴ باستان‌شناسي كشمير، و از اسناد مهم براي بررسي تمدن هند در قرون وسطاست‌. درباره‌ٴ تكمله‌ٴ آن تاريخ ¿ يادداشت‌ اين‌جانب درباره‌ٴ جوناراجا (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ پانزدهم‌).

يه‌. چين‌

تنگ مينگ ـ شيه‌1

در حدود 1134، در زمان سلسله‌ٴ سونگ برآمد. محقق چيني‌. در 1134، با همكاري پسرش تنگ‌ چئون‌2 رساله‌اي در باب منشأ و تاريخ قبايل و خانواده‌هاي چيني‌3 نوشت‌، كه اساس همه‌ٴ پژوهش‌هاي بعدي قرار گرفت‌.

هونگ تسون‌4

باستان‌شناس چيني كه در 1120، زاده شد و در 1174، درگذشت‌؛ لقب ديني او ون آن شد. يكي‌ از سه برادر معروف به سه هونگ‌. دوتاي ديگر هونگ كوا (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌)، و هونگ‌ مائي منتقد ادبي (1124 ـ 1203)، بودند. در 1149، هونگ تسون قديمي‌ترين اثر موجود درباره‌ٴ سكه‌هاي چيني‌5 را نوشت‌. اين اثر در پانزده كتاب و ((حاوي شكل و توصيف سكه‌هاي‌ مختلف رايج از قديمي‌ترين ايام تا نيمه‌ٴ سده‌ٴ دهم است‌، هم سكه‌هاي رايج قانوني و هم‌ سكه‌هاي غاصبان سلطنت‌)) (وايلي‌). قبلاً (اگر قديمي‌تر نباشد، مقارن سده‌ٴ ششم‌)، آثار ديگري‌ نوشته شده بود، ولي آنها گم شده‌اند. علاوه بر اين‌، در همه‌ٴ تاريخ‌هاي سلسله‌ها از زمان هان تا زمان مينگ بخشي به پول رايج اختصاص دارد.

باستان‌شناسي چين‌

دوران سلسله‌ٴ سونگ عصر زرين نقاشي در چين بود، و امپراتوران هنر را سخت تشويق‌ مي‌كردند، از اين گذشته امپراتور هوئي تسونگ‌، كه از 1100 تا 1126 فرمانروايي كرد، خود يك‌

Teng Ming-shih .1
Teng Ch'un .2
Ku - chin hsing-shih-shu pien-cheng .3
Hung Tsun .4
Chuan chih .5