موسي بن يعقوب‌

موسي بن يعقوب كوسي‌1 تلمودي فرانسوي در پاريس تحصيل كرد؛ در زمينه‌ٴ زبان‌هاي فرانسه‌، اسپانيايي و عربي معلومات خوبي داشت‌؛ در 1235 ـ 1236 در مدارس يهودي فرانسه و اسپانيا تدريس‌ كرد؛ او يكي از رابياني بود كه در 1240، در پاريس‌، تعيين شد تا به ادعانامه‌ٴ دونين پاسخ گويد. چند سال‌ بعد، مهم‌ترين كتابش سِفِر هَـه ـ مِظوُت‌2 را تأليف كرد، كه كوششي است براي ترتيب دادن شريعت‌ موسوي تحت 613 ماده‌، يعني 365 امر حرام و 248 امر واجب‌3. با توجه به تعداد نسخه‌ها، تحريرها و شرح‌هاي آن‌، اين كتاب رواج زيادي يافت‌. اغلب آن را سِفِر مِظوُت هَـه ـ گَـدُل‌4 مي‌نامند (مختصر آن‌ سِمَگ‌5 است كه به موٴلف هم اطلاق مي‌شود) تا از رساله‌اي كه اسحاق بن يوسف كوربه‌اي‌6، با عنوان سِفِر مِظوُت هَـه ـ قَطُن‌7 (به اختصار سِمَق‌8) تأليف كرده‌، تميز داده شود.

ابراهيم بن عزرائيل‌9

تلموددان بوهميايي كه در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ سيزدهم‌، برآمد. در 1234، شرحي بر مَـحزُر 10 نوشت با عنوان بستر عطرها 11 كه در مقام نخستين اثر ادبي مهم يهوديان اسلاوني درخور توجه است‌. اين‌ كتاب حاوي واژه‌هاي بوهمي زيادي است‌. شرحي بر سليحُت‌12 (دعاهاي توبه‌) هم بدو منسوب‌ است كه تعدادي عبارتهاي بوهمي و فرانسوي در آن ديده مي‌شود. اگر اين انتساب درست باشد، ثابت مي‌كند كه ابراهيم بخشي از تحصيلات خود را در فرانسه يا نزد رابيان فرانسوي انجام داده‌ است‌. وي با آثار نحويان يهودي اسپانيا هم آشنايي داشت‌، هم‌چنين با آثار قبّـاليان آلمان‌، يعني‌ يهودا هَـه ـ حَسـِد و العاذر وُرمسي‌.

اشعيا بن مَـلي تراني‌13

اغلب براي تشخيص از پسر خواهرش‌، اشعيا بن ايليا تراني كهتر (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ سيزدهم‌)، او را

Moses ben Jacob of Coucy .1
Sefer ha-mizwot .2
3. اين اعداد را موسي بن يعقوب معمول نكرد. سنتي كه احكام حلال و حرام تورات را 613 مي‌داند دست كم به سده‌ٴ نهم مربوط مي‌شود و آن را در آثار مختلف يهودي و سامري مي‌توان يافت‌. درباره‌ٴ سنت سامري ¿ يادداشت اينجانب در مورد ابو اسحاق ابراهيم (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دوازدهم‌).
Sefer mizwot ha-Gadol .4
Semag .5
Isaac ben Joseph of Corbeil .6
Sefer mizwot ha-qaton .7
Semaq .8
Abraham ben Azriel .9
Mahzor .10
Arugat ha-bosem .11
Selihot .12
Isaiah ben Mali of Trani, Rid .13