( ¿ قسمت 5 درباره‌ٴ فيزيولوژي در بالا). در اين‌جا باز مشكل تعيين خط فاصل پيش مي‌آيد، ميان يك دستور تن‌درستي كه به‌طور ضمني درباب آن روش‌ها بحث مي‌كند و رساله‌اي كه در اصل بدان اختصاص يافته‌، ولي از روش‌هاي حفظ تن‌درستي هم به‌طور كلي سخن مي‌گويد. خون‌گرفتن از افراد سالم براي حفظ سلامتشان و از افراد بيمار براي بهبوديشان جنبه‌اي جهاني‌ داشت‌. براي اين منظور تقويم‌ها و مقرراتي تدوين شده بود و گواه آن نسخه‌هاي خطي بي‌شمار و چاپ‌هاي قديمي است‌. صفحه‌ٴ ساعت بزرگ جامع استراسبورگ تصوير شخصي بود كه زمان‌ خون گرفتن از نقاط مختلف بدن را نشان مي‌داد. اين تصوير هيچ چيز ناجوري نداشت‌، چون‌ مردم مي‌خواستند وقت خون گرفتن از خودشان را هم مثل وقت خوردن يا نماز خواندن بدانند. جاي شگفتي نيست كه نخستين متن يديش موجود مطلب كوتاهي درباره‌ٴ خون گرفتن است‌؛ اين‌ متن در سال 1396 در كلن نوشته شده است‌.
اين به ما خاطرنشان مي‌كند كه يهوديان هم در آن فكر با مسيحيان سهيم بودند. موسي‌ رُكاموري رساله‌اي در آن باب به لاتيني نوشت و يوشع‌بن يوسف لرقي دوم رساله‌اي درباب‌ اغذيه و ادويه به عربي‌. رساله‌ٴ اولي تنها به‌صورت ترجمه‌ٴ اسپانيايي در دست است و دومي‌ به‌صورت ترجمه‌ٴ عبري‌.
رساله‌اي فارسي در باب بهداشت جنسي را فردي به نام صلاح‌الدين به تركي ترجمه كرد. چيا مينگ توصيه‌هايي در باب مراقبت در سنين پيري تأليف كرد. او خود بيش از صد سال‌ داشت و توصيه‌هايش با عمل توأم بود. نسخه‌اي از كتابش را به امپراتور اهدا كرد.
16. گرمابه‌شناسي‌. جاكومو و جوواني دوندي‌، پدر و پسري كه به چشمه‌هاي آب گرم آبانو1 توجه داشتند؛ فرانچسكو دا سي‌ينا كه درباره‌ٴ حمام‌هاي پاتئولي و بسياري جاهاي ديگر مطالعه‌ كرد؛ پيترو دا توسينياتو كه درباره‌ٴ حمام‌هاي بورميو مطالعه كرد؛ اوگولينو دا مونته‌كاتيني كه‌ درباره‌ٴ حمام‌هاي لوكا مطالعه كرد (كه پيش از او، توسط جنتيله دا فولينيو صورت گرفته بود) و بررسي كلي حمام‌هاي ايتاليا را تأليف كرد؛ همه‌ٴ اينان ادامه‌دهنده‌ٴ يك سنّت ايتاليايي بودند؛ حتي‌ مي‌توان گفت گرمابه‌شناسي غربي يك سنّت ايتاليايي بود و ايتالياييان دست‌كم از اين لحاظ وارثان‌ِ بحق روميان بودند.
برخي چشمه‌هاي معدني ايتاليا در آن هنگام به كار افتاده بود، هرچند قديمي‌ترين مقرراتي‌ كه مي‌شناسم مربوط به اندكي پس از آن است و به حمام‌هاي آب گرم آكواريا، در نزديكي رگيونل‌ اميليا مربوط مي‌شود.

1. تئودوريك كبير، شاه اوستروگوت‌ها، از سال 475 تا 526 در چشمه‌هاي آب گرم آبانو گرمابه ساخته بود. در اين‌باره كاسيودوروس (ششم ـ 1) نامه‌اي از طرف او به آلوئيسيوس معمار نوشته بود.