سلاطين تلمسان‌، يعني سلسله‌ٴ بنوزيان (1235 ـ 1393 م‌/ 632 ـ 795 ه ق‌) را تا سال 1376 م‌/ 778 ه ق نوشت‌، به‌نام بُغيةالرُوّاد في ذكر الملوك مِن بني عَبدَالواد. از آن‌جا كه يحيي كاتب و مشاور ابوحمو موسي دوم (سلطنتش 1352 ـ 1386 م‌/ 753 ـ 784 ه ق‌) بود، اسناد بسيار خوبي در اختيار داشت‌. تاريخ او به عمق كتاب برادرش نيست‌، ولي به‌صورت بهتري نوشته‌ شده و اطلاعات گران‌بهايي در زمينه‌ٴ شعر و حيات ادبي دربار تلمسان عرضه كرده است‌.

ابن خلدون‌

عبدالرحمن بن خلدون مورخ مسلمان مغربي (تلمساني‌)، فيلسوف‌، مربي‌، از بنيانگذاران فلسفه‌ٴ تاريخ و جامعه‌شناسي (تونس 1332 ـ قاهره 1406 م‌/ 732 ـ 808 ه ق‌).
مندرجات‌: 1) زندگي‌؛ 2) آثار؛ 3) فلسفه‌ٴ تاريخ و جامعه شناسي‌؛ 4) اقتصاد؛ 5) جغرافيا و مردم‌شناسي‌؛ 6) امور روحاني يا فراروان شناسي‌؛ 7) رده‌بندي و تاريخ علم‌؛ 8) علم تربيت‌؛ 9) زبان‌شناسي‌؛ 10) عقايد علمي‌؛ 11) گزيده‌؛ 12) تأثير.
1. زندگي‌. ابوزيد ولي‌الدين عبدالرحمن‌بن محمدبن خلدون تونسي حَضَرمي اشبيلي‌ مالكي‌. خاندانش از اعراب بنوكنده در جنوب عربستان بودند. جدش خالد يا خلدون در سده‌ٴ نهم از يمن به اندلس مهاجرت كرد و برخي از اعقاب او در اشبيليه‌1 و قرمونه هم‌چنين در اطراف تنگه‌ها در سبته و عنابه ساكن شدند. ابن خلدون از شاخه‌ٴ اشبيلي آن خاندان بود كه در اواسط سده‌ٴ سيزدهم‌/ هفتم راهي تونس گرديدند؛ او در اول رمضان 732 ه ق در تونس زاده‌ شد و بيشتر عمرش را در آفريقا گذراند. پدرش در سال 1349 م‌/ 750 ه ق از بيماري طاعون‌ در تونس مرد.
عرضه‌ٴ شرح كاملي از زندگي او بسيار مفصل و وقتگير خواهد بود و جز براي آشنايان با تاريخ بغرنج بنوحفص در تونس (1228 ـ 1534 م‌/ 625 ـ 940 ه ق‌)؛ بنوزيان در الجزاير (1235 ـ 1393 م‌/ 633 ـ 795 ه ق‌)؛ بنومرين در مراكش (1195 ـ 1470 م‌/ 591 ـ 792 ه ق‌)؛ مماليك بحري 1250 ـ 1390 م‌/ 648 ـ 792 ه ق‌) و مماليك برجي (1382 ـ 1517 م‌/ 784 ـ 923 ه ق‌) در مصر، درك آن سخت دشوار است‌، بگذريم از امراي كوچك‌؛ چون ابن‌خلدون‌ شاهد فراز ونشيب‌هاي برخي از آنان بوده و در برخي هم شركت داشته است‌. او در تونس‌ تحصيل كرد و پس از فتح آن كشور به‌دست سلطان مَريني (1347 م‌/ 748 ه ق‌) توانست بدون‌ ترك زادگاهش نزد استادان مراكشي تحصيلاتش را دنبال كند. او 20 سال كاتب ديوان سلطنت

1. يكي از اعضاي اشبيلي خاندان ابن‌خلدون‌، ابومسلم عمربن احمدبن خلدون حضرمي بود، كه در سال 449 ه ق در اشبيليه درگذشت‌. او در رياضيات‌، نجوم و فلسفه اطلاعاتي داشت‌، ولي نوشته‌اي برجاي نگذاشته است‌. از شاگردان مسلمةبن احمد مجريطي (دهم ـ 2) بود و ابن صفار (يازدهم ـ 1) معروف‌ترين شاگرد او.