چنان كه مجموعه‌ٴ آنها يكي از بزرگ‌ترين شاه‌كارهاي بازمانده از موسيقي قرون وسطا، را تشكيل‌ مي‌دهد. در واقع متن اشعار از نغمه‌ٴ آنها غيرقابل تفكيك است و آهنگ كلمات را بدون آنها كاملاً نمي‌توان يافت‌. مصنفان اين اشعار تحت تأثير مغنيان مسلمان و تروبادورها بوده‌اند، ولي هسته‌ٴ اصلي و روح آنها اسپانيايي و بسيار اصيل است‌.
آلفونسو بنيانگذار زبان و ادبيات علمي اسپانيايي هم بود. ترجمه‌هايي كه به فرمان اوصورت‌ مي‌گرفت مستلزم ايجاد واژگان جديدي بود. از اين جنبه‌ٴ مهم خدمت او به اسپانيا شبيه خدمت‌ آلفرد كبير به انگلستان در چهار سده‌ٴ پيش‌، بود.

يهودا بن موسي‌1

پزشك و اخترشناس يهودي‌، كه در طليطله برآمد، از مترجمان عربي به اسپانيايي كه در خدمت‌ آلفونسوي دهم بود. يكي از دو موٴلف اصلي زيج آلفونسي در 1272، (كه ديگري اسحاق بن سيد بود). ترجمه‌ٴ آثار زير بدو منسوب است‌:
1) قسطا بن لوقا: كتاب الكره‌. در 1259، با خوان داسپا ترجمه كرد؛ در 1277، به اصلاح و تكميل آن پرداخت‌.
2) عبدالرحمن صوفي‌: كتاب صُوَرالكواكب‌، ترجمه در 1256، اصلاح و تكميل در 1276، با همكاري سمويل لاوي وديگران‌.
3) ابن ابي رجال‌: كتاب‌البارع‌. ترجمه در 1256.
4) كتاب الجواهر از ابوالعيش (؟) نام‌، درباره‌ٴ 360 جواهر، به تعداد روزهاي سال‌.
اندكي پس از 1256، آيگيديوس دوتبالديس پارمايي و پطروس دورگيو دبير مخصوص‌ آلفونسو كتاب‌البارع را از روي ترجمه‌ٴ او به لاتيني ترجمه كردند؛ بالاخره اين ترجمه‌ٴ لاتيني براي‌ بار سوم‌، به عبري ترجمه شد. ممكن است يهودا مترجم كتاب ثمره‌ٴ بطليموس و شرح علي بن‌ رضوان بر آن هم باشد، كه در آن هنگام‌، به آيگيديوس دوتبالديس دستور داده شد آنها را از متن‌ اسپانيايي به لاتيني ترجمه كند (افلاطون تيوولي و ابراهيم برحيه در حدود 1136 ـ 1137، ترجمه‌ٴ لاتيني ديگري از آن كرده بودند).

سمويل هه ـ لاوي‌2

ملقب به ابوالعافيه و عضو يكي از خانواده‌هاي يهودي اسپانيا با همين لقب‌، كه شاخه‌اي از آن با لقب ثانوي لاوي از بقيه ممتاز بود. سمويل از جمله فضلاي يهودي بود كه در خدمت شاه‌

Judah ben Mosses ha-Kohen .1
Samuel ha-Levi Abulafia .2