مراكز رهباني از قبيل سانتياگو دو كومپوستلا؛ سن مارتين تور؛ روم‌؛ شارتر و جاهاي ديگر موجب تبادل فكري مي‌شد. حالا ديگر تعداد زايران فراوان بود، چون اقدام به زيارت براي كسب‌ بركت يا بخشايش گناهان در قلمرو مسيحيت عادت مرسومي شده بود. تعداد زايران چندان زياد بود كه در نواحي آلپ و پيرنه‌، براي زايران مهمان‌سراهايي ايجاد شده بود (برخي از اين‌ مهمان‌سراها بسيار قديمي بود). نمي‌توان تأثير اين زايران را تخمين زد. جاده‌هاي زيارتي در تعالي فكري و هنري جهان مسيحي همان مقامي را دارد كه جاده‌هاي بازرگاني در سازمان‌ اقتصادي آن‌.
بزرگ‌ترين سفرهاي زيارتي به بيت‌المقدس صورت مي‌گرفت‌. اين سفرهاي طولاني بر اثر جنگ‌هاي صليبي شدت چشمگيري يافت‌، و در مدتي كه بيت‌المقدس در تصرف مسيحيان بود زيارت بيت‌المقدس و ساير جاهاي مقدس فلسطيني سخت فزوني گرفت‌. از سوي ديگر، مي‌توان ادعا كرد كه جنگ‌هاي صليبي تا حدود زيادي در نتيجه‌ٴ شور و هيجان زايران بود؛ و مي‌توان صليبيان را توده‌ٴ انبوهي از زايران دانست كه به‌صورت سپاهي در يك مقياس ملي يا بين‌المللي سازمان يافته بودند. مسلم اين است كه بسياري از بهترين صليبيان در عين حال زاير بودند و خود از آن آگاهي داشتند.
برخي از زايران بيت‌المقدس‌، شرح مشاهدات خود را نوشتند، كه علي‌ٰرغم فقدان روح‌ انتقادي‌، از لحاظ تاريخي و جغرافيايي به‌يك اندازه مهم است‌. با وقايع‌نامه‌هاي جنگ‌هاي‌ صليبي‌، كه در بخش تاريخ مورد بررسي قرار خواهد گرفت‌، مسلماً بايد اين روايت‌ها را تكميل‌ كرد.
قديمي‌ترين گزارش لاتيني از زاير ناشناسي است‌1 كه پيش از فتح بيت‌المقدس (1099)، آن‌جا را زيارت كرد. دو روايت ناشناس ديگر،2 به‌ترتيب از ربع اول و دهه‌ٴ چهارم سده‌ٴ دوازدهم‌، است‌.
دو تن ديگر از زايران نويسنده معروف‌ترند: يك انگليسي به نام ساي‌ولف‌3 كه در 1102 ـ 1103، بيت‌المقدس و خاورميانه را سياحت كرد و گزارش او نخستين شرح بعد از جنگ صليبي‌ اول است‌، و بلاردو داسكولي‌4 ايتاليايي كه مقارن 1116، بيت‌المقدس را زيارت كرد.

5. ساير زايران مسيحي‌. به دو روايت ديگر كه نه به‌لاتيني‌، بلكه به دو زبان محلي نوشته شده‌، بايد توجه خاصي كرد. اولي از دانيل كيِفي‌5 است‌. كه در حدود سال 1106، بيت‌المقدس را زيارت كرد، و كتابش از قديمي‌ترين يادگارهاي ادبيات روسي به‌شمار مي‌رود، و آن‌را مي‌توان با

Innominatus I .1
Innominatus VII ,Innominatus IV .2
Saewulf .3
Belardo d'Ascoli .4
Daniel of Kiev .5