4. يهوديان شرقي‌. گزارش كارهاي يهوديان شرقي ناچشمگيرتر است‌، ولي اگر ابن ميمون و ابن عقنين را در شمار شرقيان به‌حساب آوريم ــ كاري كه چندان دور از انصاف نيست ــ در آن‌ صورت وضع عوض مي‌شود.
هبةاللّه بن ملكا مسئله‌ٴ نامرئي بودن ستارگان در هنگام روز، و روٴيت بامدادي‌ آنها را مورد بحث قرار داد. سموئيل بن عباس‌، دانشمندي كه داراي تبار مغربي بود، رساله‌هايي درباره‌ٴ حساب و جبر نوشت‌، و در 1165، كشف شبهات اخترشماري را تأليف كرد. هر دوي اينان در اواخر عمر، مسلمان شدند، سموئيل بن عباس هنگام تأليف شبهات اخترگويان‌ مسلمان شد. شايد درست‌تر آن بود كه آنان را در شمار مسلمانان آوريم‌، ولي اصولي‌ اين است كه حقايق را به‌خاطر داشته باشيم‌. جالب است بدانيم كه چهار رياضيدان يهودي‌ كه در آن زمان‌، در مشرق برآمدند، سه تن مغربي بودند، و دو تن سرانجام راه خود را به مسلمان شدن ختم كردند.

5. سرياني‌. سيميون شنقلاوي رساله‌اي درباره‌ٴ تقويم به صورت پرسش و پاسخ به‌زبان‌ سرياني نوشت‌.

6. بيزانس‌. يوآنس كاماتروس دو منظومه در باب اخترگويي نوشت كه بيش از آثار معاصر مهترش پرودروموس داراي جنبه‌ٴ علمي است‌، ولي نمي‌توان گفت خيلي زياد.

7. لاتين‌. مهم‌ترين اتفاق نجومي در قلمرو مسيحيت غربي پيدايش مجسطي به‌زبان لاتيني‌ بود. عجيب است كه در اثناي پانزده سال‌، دو ترجمه‌ٴ لاتيني از آن پديدار شد. آريستيپوس‌ كاتانيايي يك نسخه‌ٴ يوناني مجسطي را از قسطنطنيه به سيسيل برده بود. فضلاي ناشناس نسخه‌ٴ يوناني را به لاتيني ترجمه كردند؛ اين قديمي‌ترين ترجمه بود، كه در حدود 1160، در سيسيل به‌ اتمام رسيد. ترجمه‌ٴ دومي را ژرار كرمونائي در 1175، در طليطله از زبان عربي صورت داد. به‌ سبب اعتبار علم عربي بود كه مجسطي بيشتر از طريق اين ترجمه‌ٴ دومي‌، يعني ترجمه‌ٴ غيرمستقيم و فروتر، به مغرب‌زمين انتقال يافت‌؛ ترجمه‌ٴ قبلي هيچ نفوذ درخور توجهي اعمال‌ نكرد. ازاين‌رو، سال 1175، از لحاظ همه‌ٴ منظورهاي عملي تاريخ واقعي معرفي مجسطي به‌ اخترشناسان لاتيني بود.
شايد ترجمه‌ٴ مجسطي بزرگ‌ترين خدمت ژرار به اخترشناسان بود، ولي به هيچ روي تنها خدمتش نبود. او كتاب اﻷكَر اوتولوكوس‌، اصول و مُعْطَيات اقليدس‌، رساله‌ٴ ارشميدس در باب‌ مساحت دايره‌، مخروطات آپولونيوس‌(؟)، كتاب المطالع هوپسيكلس و كتاب‌اﻷٴكَر تئودوسيوس‌، گمينوس و منلائوس را ترجمه كرد. به‌عبارت ديگر، وي به انتقال مجموعه‌ٴ كاملي از هندسه و اخترشناسي يوناني كمك كرد؛ و نه‌فقط مقاله‌ٴ كبير (يعني مجسطي‌) بلكه‌