و با يوآنس بخشنده (بِـطريق اسكندريه‌) در كتاب آثار مقدس (حدود 600) پايان مي‌يابد. آن‌گاه‌ پس از فترتي پانصدساله‌، بار ديگر در اواسط سده‌ٴ دوازدهم آغاز مي‌گردد. قديم‌ترين پروانه‌ٴ كانسارهاي قلع مربوط به سال 1201 است‌. استخراج و ذوب قلع در سده‌ٴ سيزدهم پيش‌رفت كرد. در سده‌ٴ چهاردهم مقادير فراواني قلع براي ساختن توپ‌هاي جنگي برنجي به‌كار مي‌رفت (نقطه‌ٴ اوج آن در 1337 به‌وقوع پيوست‌). قلع براي ساختن ناقوس كليساها و در خاور نزديك براي‌ روكش داخلي ظرف‌هاي مسي به‌كار مي‌رفت‌؛ استفاده از آن براي ظرف‌هاي مسبار تا مدت‌ها بعد چندان اهميتي نداشت‌، چون هنوز ظرف مسبار نوعي تجمل به‌حساب مي‌آمد؛ ولي درحدود سال 1348 تجارت قلع تاحدي در دست ((مسباركاران‌)) لندن قرار گرفته بود. در آن هنگام قلع از راه بروژ، ونيز و مارسي صادر مي‌شد.1
فرانسه‌. با اين‌كه درباره‌ٴ معدن‌كاري پيش از تاريخ و عصر روميان در گُل اطلاعات زيادي داريم‌ (ديويس 198 نقطه‌ٴ معدني را در فرانسه و راينلاند ذكر مي‌كند) درباره‌ٴ اوضاع و احوال آن در سده‌هاي ميانه بسيار كم مي‌دانيم‌. ريكارد (ص 512) از معادن نقره سخن مي‌گويد كه در سال‌1316در لاكونت‌، لانگدوك استخراج مي‌شد (در بخش هرو).
سرزمين‌هاي آلمان‌. غني‌ترين معادن نقره در گوسلار و در معادن راملزبرگ (كوه‌هاي هارتس‌) قرار داشت‌.
اسكانديناوي‌. در عصر مفرغ و آهن استخراج در خور توجه فلزات در كشورهاي شمال اروپا انجام مي‌گرفت‌. رونق معدن‌كاري سده‌هاي ميانه در سده‌ٴ سيزدهم در سوئد ظاهراً براثر پيش‌گامي‌ آلمان‌ها بوده است‌. در آن سده و سده‌هاي بعدي رشد زيادي در معدن‌كاري روي داد.
بخش‌هاي معدني عمده‌ٴ سوئد عبارت بود از ورملاند و دالارنه‌. در مركز ايالت دالارنه‌، يعني‌ فالون‌، معدن مس بزرگي قرار داشت‌، كه قبلاً در سده‌ٴ سيزدهم معروفيت يافته بود. ميزان‌ بهره‌برداري از معادن در سده‌ٴ چهاردهم بسيار زياد بود. در فالون يك موزه‌ٴ معدن‌كاري وجود دارد (موزه‌ٴ بِرلاگتس‌) كه از آن اطلاعاتي مي‌توان به دست آورد.
تصور مي‌كنم در مورد كشورهاي فوق‌الذكر آثار بيشتري را مي‌شد ذكر كرد و در مورد كشورهاي ديگر جز چندتايي را نمي‌توان برشمرد. ترجيح مي‌دهم به جاي تلاش براي تكميل‌ اين كتاب‌شناسي‌، اطلاعاتي در باره‌ٴ مهم‌ترين كاني‌ها، يعني آهن و زغال سنگ به دست دهم‌.
آهن‌. احتمالاً در آغاز سده‌ٴ چهاردهم بود كه كوره‌هاي بلند2 در اندازه‌هاي بزرگ در قاره‌ٴ اروپا

1. A. K. Hamilton Jenkin: The Cornish miner. An account of his life above and underground from eorly times (352 p., ill, (London 1927
2.يعني ((كوره‌اي با مقداري ارتفاع كه از بالا بارگيري‌، و فلز گذاخته هرچند وقت يك‌بار از پايين جمع‌آوري مي‌شود.)) (Rhys Jenkins (p. 17, 1921). با قبول‌ اين تعريف‌، برخي كوره‌هاي بلند كوچك قبلاً مورد استفاده‌ٴ سياهان آفريقا بوده است‌. نك (W. Cline (p. 30-55, 1937 . ازاين‌رو، به‌نظر مي‌رسد كه اين اختراع‌ در سده‌هاي ميانه‌، ازنظر اندازه‌، مقدار زيادي افزايش يافته باشد.