تحرير اخير كليد مبتديان دستوري براي تهيهٴ الكل دارد، كه اين قديم‌ترين شناسايي آن است‌ (نيمهٴ اول سدهٴ دوازدهم‌). در اينجا از آن ذكري نمي‌كنم‌، مگر به خاطر اين كه بحث‌هاي زيادي در مورد احتمال كشف الكل در زماني پيش‌تر از آن وجود دارد.
راجع به فن‌آوري در اين عصر يادداشت‌هاي مرا دربارهٴ شوتوكو - تنو در فقرهٴ ج و معرفي پنبه‌ در فقرهٴ و ببينيد.

و. تاريخ طبيعي اسلامي‌، چيني و ژاپني‌

اصمعي‌

عبدالملك بن قريب اصمعي از عرب‌هاي اصيل در 739 - 740 [122 ه . ق‌] در بصره زاده شد، در بغداد و بصره برآمد، و در حدود 831 [213 ه . ق‌] در بصره درگذشت‌. محقق عرب‌؛ يكي از بزرگ‌ترين محققان عصر خويش‌؛ رقيب ابوعبيده‌. او كه يك عرب تمام عيار1 بود، تمايلات‌ شعوبي ابوعبيده را تقبيح مي‌كرد. سخت دين‌دار و متقي بود. كتاب‌هاي بسيار نوشت‌، از قبيل‌ كتاب‌الخيل‌، كتاب‌اﻹبل‌، كتاب‌الوحش‌، كتاب‌الشاة، كتاب خلق‌الانسان‌. آخري نشان مي‌دهد كه‌ عرب‌ها معلومات قابل توجهي دربارهٴ كالبدشناسي انسان داشتند. مطالعات او در باب شعر عرب بسيار اساسي بوده است‌.

لو يو

لو يو2 در چينگ - لينگ هوپه متولد شد و تحصيل كرد، از اين رو اغلب چينگ - لينگ تسه‌ خوانده مي‌شود. در حدود 775 گوشهٴ انزوا اختيار كرد؛ در 804 درگذشت‌. نويسندهٴ چيني‌، مؤلف چاينامه‌3، كه در 10 بخش به ترتيب زير است‌: منشأ بوتهٴ چاي‌، ابزارهاي چيدن آن‌، عمل‌ آوردن برگ چاي‌، وسايل تهيهٴ آن‌، دم كردن‌، نوشيدن‌، تاريخ‌، نواحي كشت چاي‌، خلاصه‌، توضيح تصاوير.

پنبهٴ ژاپني‌

كشت پنبه و استفادهٴ صنعتي از آن در زماني بسيار قديم‌، ولي نامعلوم‌، در هند، يا در مصر، يا مستقلاً در هر دو، آغاز شد. نخستين اشارات مكتوب به پنبه در اثر هرودوت‌، كتاب سوم‌، فصل‌47 و 106 آمده است‌؛ اولي اشاره‌اي ضمني است‌، و دومي اشاره‌اي دقيق‌تر: ((هم در آنجا (يعني‌

1 .يا بنا به يك اصطلاح زمخت امريكايي‌، يك عرب صددرصد!
Lu yu .2
Ch'a ching .3