است‌. با اين حال نمي‌توانم درمورد گزارش‌هاي پيش‌از سده‌ٴ شانزدهم و حتي هفدهم مشكوك‌ نباشم‌. اگر بتوان محتويات آنها را بررسي كرد، مي‌ترسم اغلبشان مردود شوند. علتش اين است‌كه‌ اكثر اين مشاهده‌كنندگان قديمي در عرض‌هاي پايين مي‌زيستند، كه در آنها شفق قطبي نادر و تشخيص آن دشوار است‌. حتي با تجربه‌ترين رصدكنندگان امروزي هم نمي‌توانند مطمئن باشند درخششي كه در آسمان شمال ديده‌اند شفق قطبي است يا چيز ديگر. البته با كمك يك‌ طيف‌نگار جيبي ترديدشان به‌آساني برطرف مي‌گردد، چون در مورد شفق قطبي خط سبزي در آن به‌خوبي نمايان مي‌شود،1 ولي طيف‌نما از ابزارهاي كاملاً جديد است و نخستين مشاهدات‌ با طيف‌نگار مقارن سال 1867 به‌وسيله‌ٴ آندرياس آنگستروم انجام گرفت‌.
شفق‌هاي بزرگ غيرقابل ترديد، مانند آنها كه در عرض‌هاي بالاتر ديده مي‌شود، از نظر دور نمي‌ماند؛ با اين حال گزارش‌هاي تاريخي دقيق از آنها، در سده‌هاي ميانه انگشت‌شمار است‌. بهترين گزارش متعلق به دايرةالمعارف نروژي آيينه شاهي‌2 است و در آن به نورهاي زيبايي كه در گرينلند مي‌توان ديد، اشاره مي‌كند (بدون ذكر تاريخ‌)، تاريخ‌هاي روسي بسياري شفق‌هاي قطبي‌ مشخص را ذكر كرده‌اند، كه در سال‌هاي 919، 922، 1016، 1111، 1259، 1292 ديده شده‌اند. در سده‌ٴ چهاردهم (1335، 1397) و بعد از آن‌، هنگامي كه دولت روسيه در صدد استعمار سرزمين‌هاي شمالي‌ برآمد، شفق‌هاي فوق‌العاده زيبا را كشيشان به‌عنوان فرمان الاهي براي ايجاد كليسا تفسير كردند.3
در فهرست لاورينگ (1818)، شفق قطبي در سده‌ٴ چهاردهم در سال‌هاي زير ذكر شده است‌: 6 مارس 1307؛ 1309 (؟)؛ 30 مه 1325؛ دسامبر 1351 (يا 52)؛ 30 اكتبر 1352؛ 19 اوت‌ 1353؛ 9 مارس 1354؛ دوازدهم دسامبر 1361؛ 1375 ؛ 1399؛ يعني جمعاً 10 شفق قطبي كه‌ سي و هفت نفر آن را مشاهده كرده‌اند. از آنجا كه برخي از آنها را چندين نفر جدا از يكديگر ديده‌اند، آنها شفق‌هاي واقعي با اندازه‌هاي چشم‌گير بوده‌اند.
نخستين توصيف‌هاي چاپي شفق قطبي در سال 1527 منتشر شدند؛ سه نشريه در آن سال از

1. Carl Stormer: Photographic atlas of auroral forms and scheme for visual observation of auroras, published by the International Geodetic and Geophysical Union ( p.19,Olso 1930) .

2. بيشتر آخر فصل 19 چاپ اسكار برنر (ص 54 ـ 56). ترجمه‌ٴ انگليسي.

‌L. M. Larson. The king's mirror . (p. 18-19, 101, 146,149-52, New York 1917)
3. D. O. Sviatskii: Aurora borealis in Russian Literature from the tenth to the eighteenth century (Archives of history of science 4, 47-67, 2pl., 1fig., Leningrad 1934) in Russian (Isis 24, 282).