گانگشا1

منطق‌دان هندي كه در اواخر سده‌ٴ دوازدهم‌، در بنگال برآمد. او ناوانيايا2 يعني مكتب جديد منطق هندي را در بنگال تأسيس كرد، كه آن را ناوادويپا3 هم مي‌نامند. مهم‌ترين تأليفش‌ تاتواسينتاماني‌4 نام دارد، كه گزارشي اصولي است از دستگاه فلسفي نيايا و مهم‌ترين اثر كلاسيك در اين‌باره است‌. بر آن چندان شرح نوشته‌اند، و منشأ چنان سنت مدرسي شده‌، كه عاري از هر فايده‌اي گشته است‌. اين رساله در چهار كتاب است كه از چهار منشأ شناخت‌5 بحث مي‌كند: ادراك‌،6 استنتاج‌،7 قياس‌،8 ريشه‌شناسي‌.9

دورلابهاراجا10

پسر ناراسيمها. در زمان كوماراپالا شاه گجرات (در اميرنشين بمبئي‌) برآمد. در 1160، رساله‌اي‌ در باب فال‌بيني‌، بانام سامودراتيلاكا،11 نوشت‌، كه پسرش جاگاددِوا آن را به اتمام رساند.

جاگادوا12

غير از تكميل كتاب پدرش‌، كتابي در باب خوابگزاري نوشت‌، به نام سواپناسينتاماني‌13 (گوهر روٴياها)، كه نه‌فقط از لحاظ فرهنگي و ديني‌، بلكه از لحاظ پزشكي هم جالب است‌.

ي‌. چيني‌

چو هسي‌14

غالباً معروف به چوتسه‌، يا چو فو تسه‌.15 فيلسوف و مورخ چيني كه در 1130، در يوـ چئي‌ واقع در فوكين زاده شد، در 1200، درگذشت‌. در 1241، لوحه‌ٴ او را در معبد كنفوسيوس قرار دادند. دوازدهمين حكيم از حكماي دوازده‌گانه‌ٴ آيين كنفوسيوس بود، و يازده تن ديگر عبارت‌ بودند از يازده شاگرد كنفوسيوس (سده‌ٴ ششم ق‌م‌). آخرين و بزرگ‌ترين پنج فيلسوف‌، يعني‌

Gangesa, Gangeśvara .1
2 ya.ژNavanya به معني نياياي جديد است‌. واژه‌ٴ نيايا يعني روش‌، اصل‌، استنتاج منطقي‌، منطق‌؛ و نيايا يكي از شش مكتب سنتي هند است‌.
Navadvipa (Nuddea) .3
Tattvacintamani .4
cognition .5
perception .6
deduction .7
analogy .8
etymology .9
Durlabharāja .10
Sāmudratilaka .11
Jagaddeva .12
Svapna.13 يعني خواب و خواب‌ديدن‌؛ cintamani ، يعني حجرالفلاسفه‌.
Chu Hsi .14
‌Chu Fu Tzŭ .15