درباب چهارم داستاني است راجع به چهار عنصر، درباب پنجم داستاني راجع به حس‌هاي‌ پنجگانه‌، درباب هفتم داستان‌هايي راجع به هفت سياره و هفت‌سالگي انسان‌. ايجاد تقارن‌ براي هدف‌هاي صوفيانه به ابهام و تصنع زياد منجر شده و ارزش علمي يا شعري اثر را ناچيز ساخته است‌.
صرف‌نظر از شعر عاميانه‌، كه هر روز نمونه‌هاي تازه‌اي از آن كشف مي‌شود، عاشق نخستين‌ شاعر ترك نيست‌. مولوي (سيزدهم ـ 2)، موٴلف منظومه‌ٴ بزرگ فلسفي به‌نام مثنوي (به فارسي‌) چند شعر تركي سروده و در رباب‌نامه‌ٴ پسرش بهاءالدين سلطان ولد 156 بيت به زبان تركي‌ سلجوقي وجود دارد. در ديوان شخص اخير هم چند شعر تركي ديده مي‌شود. جلال‌الدين‌ مولوي در سال 1273م‌/672 ه ق وفات يافته و رباب‌نامه در سال 1301م‌/701 ه ق تأليف شده‌ است‌. معارف‌نامه كه در سال 1330م‌/730 ه ق تأليف شده‌، اهميتي خيلي بيشتر از اشعار تركي‌ مولوي و سلطان ولد دارد. هر سه شاعر در بحر واحدي شعر گفته‌اند (رَمَل مُسدس‌).
صرف‌نظر از چند شعر تركي مولوي‌، مي‌توان گفت شعر تركي و ادبيات تركي بلافاصله پس‌ از سده‌ٴ سيزدهم ميلادي‌/ هفتم ه ق آغاز شد. اين از آن جهت مهم است كه امپراتوري سلجوقي در سال 1300م‌/700 ه ق به پايان رسيد و نخستين سلطان عثماني‌، عثمان اول از سال‌1299م‌/699 ه ق فرمان راند. ولي حمله‌ٴ مغول‌، همراه با انقراض سلجوقيان در آناطولي هرج و مرجي پديد آورد و در سده‌ٴ چهاردهم در آنجا ده دولت ترك رقيب وجود داشت‌. از آنجاكه در يادداشت‌هاي مربوط به تركان بارها از اين دولت‌ها نام برده خواهد شد، فهرستي از آنها با معادل‌هاي تقريبي هلني و موقعيت تقريبي‌شان در شبه جزيره‌ٴ آناطولي عرضه مي‌شود:
1. قرَامان‌. ليكائونيا. جنوب مركزي داخل خشكي‌.
2. تِكه‌. ليكيا، پامفيليا. كرانه‌ٴ جنوبي‌.
3. حميد. پيسيديا، ايسائوريا. جنوب داخل خشكي‌.
4. گِرْمْيان‌. فريگيا. غرب داخل خشكي‌.
5 . قيزيل احمدلي (يا اسفندياريه‌). پافلاگونيا. ساحل شمال مركزي‌.
6. مِنتِشا. كاريا. گوشه‌ٴ جنوب باختري‌.
7. آيدين‌. ليديا. ساحل غرب مركزي‌.
8. صاروخان‌. ليديا. ساحل غرب مركزي‌.
9. قَراسي‌. ميسيا. گوشه‌ٴ شمال باختري‌.
10. قلمرو عثمانلي‌. فريگياي شمالي‌، به‌علاوه بخشي از بي‌تي‌نيه كه از يونانيان گرفته شده‌ بود. ساحل شمالي‌، جنوب مرمره‌.
آخرين اين دولت‌ها تدريجاً قلمرو ممالك ديگر را جذب كرد و امپراتوري عثماني را پديد