فلسفه‌ٴ سرياني‌

يادداشت مرا درباره‌ٴ الياس بارشينايا در فقره‌ٴ تاريخ (ح‌) در زير ببينيد.

فلسفه و كلام اسلامي‌
نصر بن يعقوب‌

ابو سعيد نصر بن يعقوب دينوري در حدود 1006 برآمد. در 1006 - 1007 كتاب القادري في‌ التعبير را درباره‌ٴ خواب‌گزاري در 15 باب‌، به قادر خليفه‌ٴ عباسي تقديم كرد.
بيشتر بدان سبب اين رساله را ذكر مي‌كنم كه بنا به گفته‌ٴ بروكلمان‌1 اين قديم‌ترين رساله‌ٴ عربي‌ موجود درباره‌ٴ خواب‌گزاري است‌. بسيار عجيب است‌، چون اين موضوع بايستي موافق طبع‌ مسلمانان بوده باشد و انتظار داريم رساله‌هاي قديم‌تري وجود داشته باشد. بنابر عقيده‌اي كه از روزگار هلنيستي به بعد رايج بود، هنگامي كه خواب روح را تا حدي از بدن آزاد مي‌ساخت‌، روٴيا تأثيرات عالم اكبر را بر آن آشكار مي‌كرد. از آن پس خواب‌گزاري در حيطه‌ٴ احكام نجوم قرار گرفت‌ و هر فيلسوف‌، هر منجم‌، هر پزشك‌، يعني هر عالمي ناگزير بود درباره‌ٴ آن مطالعه‌اي بكند. بنابراين ممكن است تاريخي براي خواب‌گزاري اسلامي نوشته شود، ولو اين كه رساله‌ٴ نصر بن‌ يعقوب واقعاً قديم‌ترين رساله‌ٴ مستقل در اين باب باشد. بايد توجه داشت كه آخرين فصل همين‌ رساله شامل فهرستي از يكصد خواب‌گزار بزرگ است‌، و اين خود پژوهش در اين زمينه را جالب‌ مي‌سازد.
خالي از فايده نيست در اينجا يادآور شويم كه كندي (نك نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ نهم‌) رساله‌اي‌ نوشت به نام علةالنوم و الروٴيا كه ژرار كرمونايي آن را به لاتيني ترجمه كرد.2 يادداشت مرا راجع به‌ احمد بن سيرين هم ببينيد (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ نهم‌).

باقلاني‌

ابوبكر احمد بن علي بن طيب باقلاني‌3 در بصره زاده شد؛ در بغداد برآمد، و در 1013 در همان‌جا درگذشت‌. متكلم مسلمان‌. برجسته‌ترين شاگرد اشعري‌4؛ كار وي را تكميل كرد. ابن‌ خلدون وارد ساختن مفاهيم ذره (جزء لايتجزي‌) و خلاٴ را در كلام به وي نسبت مي‌دهد. او

Carl Brockelmann: Geschicht der arabischen Litteratur (vol. 1, 244, 1898).1
2 .زير نام De somno et uisione (چاپ A. Nagy در 1897).
3 .احتمالاً به معني فروشنده‌ٴ حبوبات يا سبزي‌فروش است‌.
4 .به عبارت دقيق‌، شاگرد شاگرد اشعري‌.