فصل چهارم‌

عصر دو بقراط
(سدهٴ پنجم ق م‌)

الف‌. نظري كوتاه به علم در سدهٴ پنجم ق م‌. ب‌. فلسفهٴ يوناني‌، عبري و چيني‌. ج‌. رياضيات يوناني‌. د. نجوم يوناني‌. ه. فن‌آوران چيني‌، ايراني و يوناني‌. و. طب يوناني و چيني‌. ز. كاشفان كارتاژي و يوناني‌. ح‌. كانيگري يوناني و عبري‌. ط.تاريخ‌نگاري يوناني و عبري‌. ي‌. قانون عبري‌، يوناني و رومي‌. ك‌. زبان‌شناسي يوناني‌، سانسكريت و چيني‌.

الف‌. نظري كوتاه به علم در سدهٴ پنجم ق م‌

1. فعاليت فكري عظيم سدهٴ ششم هنوز تا حدود زيادي غيرتخصصي بود. البته‌، در آن هنگام‌ پزشكان‌، مهندسان‌، قانون‌گذاران‌، و چند نوع متخصصان ديگر وجود داشتند، ولي بزرگ‌ترين‌ فعاليت فكري به وسيلهٴ پيام‌بران و حكماي طبيعي صورت مي‌گرفت‌، به وسيلهٴ مردمي كه همهٴ طبيعت و همهٴ بشريت‌، گذشته‌، حال و آينده را قلمرو خويش مي‌دانستند. آن عصر، عصر تركيب‌ بود، مايليم بگوييم عصر تركيب زودرس‌؛ ولي هر تركيبي شايد از جهتي زودرس‌، ولي لازم‌ باشد. حكماي طبيعي سده‌هاي ششم و پنجم نخستين پويش منظم طبيعت را سر و صورت‌ دادند. اين گام دليرانه فعاليت نخستين مردان علم را تسريع كرد و موجب شد تا پژوهش‌هاشان‌ آسان‌تر و ثمربخش‌تر شود.
ضرورت تركيب موقتي هنوز در سدهٴ پنجم‌، دست كم در نيمهٴ اول آن‌، بسيار زياد بود؛ و برخي از فيلسوفان يوناني آن عصر نه فقط در پيش‌رفت فلسفه‌، بلكه پژوهش علمي در بسياري‌ جهات‌، تأثير نيرومندي اعمال كردند؛ از اين رو بايد مطالعهٴ مختصر خود را از سدهٴ پنجم‌، با گزارش كوتاهي از آثار ايشان آغاز كنم‌.

2. فلسفهٴ يوناني‌، عبري و چيني‌. فلسفهٴ فيثاغوري به وسيلهٴ اپي‌خارموس‌1، ولي بيشتر به‌

Epicharmos .1