فصل سي و نهم‌

تاريخ‌نويسي‌
(نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ سيزدهم‌)

الف‌. فرانسه‌

ويلاردوان‌

ژوفروا دو ويلاردوان‌1 از بزرگ‌ترين وقايع‌نگاران فرانسه‌، احتمالاً در حدود 1150، در ويلاردوان‌ در نزديكي تروا در شامپاني زاده شد، پس از 1204، مارشال روماني‌؛ در 1212، هنوز زنده بود؛ و اندكي پس از آن‌، درگذشت‌. وي از سازمان‌دهندگان و شركت‌كنندگان جنگ صليبي چهارم بود، و شرح اين جنگ صليبي و سنوات اوليه‌ٴ (1204 ـ 1207) امپراتوري لاتيني قسطنطنيه را نوشت‌. پس از 1207، اين گزارش را به زبان فرانسه تقرير كرد. فتح قسطنطنيه‌2 از شاه‌كارهاي‌ ادبيات قديم فرانسه و بي‌شك ادبيات اروپاي آن عصر است‌. نمي‌توانيم صداقت موٴلف را تمام و كمال تأييد كنيم‌، چون مي‌دانيم وي در مورد رويدادهاي سياسي كه شرح مي‌دهد بي‌طرف نبوده‌ است‌. با اين همه گزارش او سند محكمي از تفوق فرهنگ بيزانس نسبت به فرهنگ لاتيني آن‌ عصر است‌. ويلاردوان نه اهل احساسات و خيال‌پردازي‌، بلكه مطيع سرسخت واقعيت بوده‌ است‌، اخلاق او را فقط افتخارات فئودالي تشكيل مي‌داده‌؛ گزارش او كوتاه و عاري از لطافت و مانند گزارش يك تاجر است‌. انريكوي بلنسي تكمله‌اي بر آن نوشته است‌.
براي ارزيابي كار ويلاردوان بايد به خاطر داشت كه جنگ صليبي چهارم (1202 ـ 1204)، نخست از طرف اينوسان سوم بر ضد مصر ترتيب يافت كه بحق بزرگ‌ترين قدرت اسلامي تلقي‌ مي‌شد. با اين حال‌، نتيجه‌ٴ جنگ‌، فتح و تاراج قسطنطنيه به دست صليبيان و ايجاد امپراتوري‌

Geoffroi de Villehardouin .1
La conquete de Constantinopl .2