موسي قمحي‌

موسي بن يوسف قمحي معروف به رمق‌1، متكلم و نحوي از يهوديان پرونس‌. قبلاً، از پدرش‌ يوسف ياد كرديم كه از بزرگ‌ترين مترجمان عربي به عبري بود و در حدود 1170، درگذشت‌. هم‌اكنون‌، از برادر جوان‌ترش داود هم سخن خواهيم گفت‌. موسي احتمالاً در ناربُن برآمد، و در حدود 1190، درگذشت‌. تفسيرهايي بر كتاب مقدس و رساله‌هايي در باب دستور زبان نوشت‌؛ مهمترين تأليفش سفر هه ـ دِقدُق‌2 نام دارد، و نخستين كتاب درسي موجز در باب دستور زبان‌ عبري است‌. اين كتاب توفيق زيادي يافت و در همه‌ٴ آيندگان تأثير زيادي داشت‌؛ مثلاً او نخستين‌ كسي بود كه فعل پَقَد (ديدن‌) را به عنوان يك باب دستوري مطرح كرد، و اين باب‌ها را به‌ترتيب‌ زير مورد بحث قرار داد: قَل‌، نفعل‌، پئيل‌، پعل‌، هفعل‌، هتپعل‌.3 در زمان اصلاح كليسا اين كتاب‌ در ميان مسيحيان شهرت زيادي داشت‌.

داود قمحي‌

داود بن يوسف قمحي معروف به رِدَق‌،4 هم‌چنين معروف به هَه ـ سِفَرده‌،5 و استاد صغير.6 متكلم و نحوي از يهوديان پرونس‌. برجسته‌ترين عضو خانواده‌ٴ قمحي‌. برادر كهتر موسي قمحي‌. در 1160، در ناربُن زاده شد؛ در 1235، همان‌جا درگذشت‌. تفسيرهاي گران‌بهايي بر كتاب‌مقدس‌ نوشت‌، كه برخي از آنها در زمره‌ٴ آثار رابيان به‌لاتيني ترجمه شد. مسلماً تأثير آنها را مي‌توان در ترجمه‌ٴ معتبر تورات (1611)، جستجو كرد. صرف‌نظر از ابن‌ميمون‌، داود قمحي موٴثرترين‌ حكيم يهودي عصر خويش بود، و او را مي‌توان با سلفش ابراهيم بن عزرا قياس كرد، كه‌ آثارش غالباً مورد مراجعه و اقتباس وي قرار مي‌گرفت‌. داود مناظره‌كننده‌ٴ جسوري بود و در مجادله با مسيحيان و هواداران ابن‌ميمون سهم زيادي داشت‌. جماعت يهودي لونل و ناربُن‌ او را در اواخر عمرش‌، به اسپانيا فرستادند تا وسايل تغيير عقيده‌ٴ هم‌كيشان اسپانياييشان را فراهم سازد؛ ولي بيماري مانع اين سفر شد. مهم‌ترين تأليفش به نام ميكلل‌7 (كامل‌) درباره‌ٴ دستور زبان و در دو بخش است‌، دستور زبان عبري و واژه‌نامه‌ٴ عبري كتاب مقدس‌. واژه‌نامه (كه‌ غالباً آن را هم ميكلل مي‌نامند) مبتني بر آثار حيوج (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ دهم‌)، ابن جناح (نيمه‌ٴ اول‌ سده‌ٴ يازدهم‌) و پدر خودش است‌، ولي اصلاحات كوچك فراواني دارد و بهتر مرتب شده‌

Remaq .1
Mahalak shebile ha-da'at (sefer ha-diqduq) .2
Pāgad, qal, nif'al, pi'ēl, pu'al, hif'al, hithpa'ēl .3
Redaq .4
5. به خاطر تبار اسپانيايي‌اش ha-sefardi
6. شايد به خاطر اين كه قمح به‌معني آرد ذرت ساييده است Maistre Petit
Miklol .7