خود عنوان كتاب و نسخه‌ٴ تهيه‌ٴ آتش يوناني حاكي از منشأ بيزانسي آن است‌. ¿ يادداشت‌ مربوط به كالينيكوس (نيمه‌ٴ دوم سده‌ٴ هفتم‌). دليلي در دست نيست تا (مانند برتلو) باور كنيم‌ sal coctum كه در نسخه‌ٴ تهيه‌ٴ آتش يوناني ذكر شده همان شوره است‌.
در ميان الحاقات اخير كتاب ماركوس نسخه‌هايي براي تقطير تربانتين‌، روغن آجر1، الكل‌، و بالاخره باروت ديده مي‌شود. در اين آخري‌، شوره كاملاً تعريف شده‌، كه مي‌توان دريافت چيز نسبتاً تازه‌اي بوده است‌. نسخه‌ٴ تهيه‌ٴ باروت به شرح زير است‌: ((يك پوند گوگرد تازه‌، 2 پوند زغال‌ بيد يا زيزفون‌، 6 پوند شوره بگيريد، آنها را روي يك تخته سنگ مرمر كاملاً بساييد (و سپس‌، با هم مخلوط كنيد))).

حسن رَمّاح‌

نجم‌الدين حسن احدب (كوژپشت‌) رماح (نيزه‌افكن‌)، نويسنده‌ٴ مسلمان در زمينه‌ٴ مسائل نظامي‌ احتمالاً در شام برآمد؛ در 1294 ـ 1295، در سنين سي سالگي درگذشت‌؛ از اين رو، فعاليت‌ ادبي‌اش نبايد مقدم بر 1280، بوده باشد.
او دو كتاب در باب سواركاري و جنگاوري نوشت‌: 1) كتاب‌الفروسية والمناصب الحربيه‌؛ 2) نهايةالسئول والامنيه في تعلم اعمال‌الفروسيه‌. دومي به يكي از امراي دمشق اهدا شده است‌.
اولي از تمام موضوعاتي بحث مي‌كند كه دانستن آنها بر يك افسر فرض بوده‌: اعمال نظامي‌، وسايل استفاده از نيزه‌، كمان‌، ماشين‌هاي قلعه‌گيري‌، چگونگي جنگ در دريا، چگونگي مخابره‌ به وسيله‌ٴ آتش‌، و غيره‌. در آن دستورالعمل‌هاي متعددي براي تهيه‌ٴ مواد آتشزا ديده مي‌شود، و يكي از آنها مطالب كتاب ماركوس يوناني را به ياد مي‌آورد. بايد اين هر دو كتاب از مأخذ واحدي اقتباس شده باشد. حسن رماح شوره را مهم‌ترين ماده براي آتش‌بازي دانسته است‌؛ و روش‌هاي تهيه و تصفيه‌ٴ آن را به وسيله‌ٴ پتاسيم و متبلور ساختن مجدد آن را شرح مي‌دهد. اين مطلب‌ خيلي مهم‌تر از آن است كه به نظر مي‌رسد، چون ناخالصي شوره بيشتر ناشي از رطوبت است كه‌ موجب خرابي آن مي‌شود. كشف شوره و استعمال آن يك چيز بود، و تصفيه‌ٴ آن چيز ديگر.

ب‌. شيشه‌سازي‌

ساختن شيشه در مصر و بين‌النهرين به زمان‌هاي بسيار قديم‌، مربوط مي‌شود. فوت كردن آن در عصر اوگوستين‌، در صيدا ابداع شد، و بزودي اسكندريه به صورت مهم‌ترين مركز تجاري آن‌ درآمد. احتمالاً از اسكندريه بود كه سرانجام‌، در سده‌ٴ پنجم‌، اين صنعت به چين رسيد (ج 1، ص‌

1 .(oleum laterinum (brick oil معني آن را نفهميدم‌. ــ م‌.