اين قديم‌ترين ساعت موجود است‌. البته اگر تاريخي كه براي آن روايت شده‌، يعني سال‌1348درست باشد، ولي اين تاريخ‌گذاري ناشي از يك سوءبرداشت است‌. در سال 1345 ـ 1348 در برج قلعه ناقوس تازه‌اي كار گذاشته شد. ولي قديم‌ترين اشاره به ساعت در يك سند مالي از سال‌هاي 3 ـ 6 پادشاهي هنري پنجم (1415 ـ 1418) است‌. ساعت احتمالاً در پايان‌ سده‌ٴ چهاردهم ساخته شده بود؛ يعني سال‌هاي 1390 ـ 1400، ولي ممكن است حتي بعد از آن‌ بوده باشد. در سال 1872 از قلعه‌ٴ داور برداشته شد.
حاصل اين سياهه‌ٴ مفصل چندان رضايت‌بخش نيست‌. روشن است كه ساعت‌هاي مكانيكي‌، اگرنه كمي پيش‌تر، در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم ساخته شدند و به‌كار افتادند، ولي نمي‌توان به‌ يك مورد مشخص اشاره كرد كه مدارك كتبي و باستان‌شناسي كافي در موردش وجود داشته‌ باشد. شايد لازم است گفته شود ساعت ميلان در سال 1335 نخستين ساعت زنگ‌دار واقعي‌ بوده است‌، ولي آن ساعت در دست‌رس نيست‌، ساعت داوِر حفظ شده‌، ولي بي‌شك مربوط به زماني بعداز آن است كه بنابر روايت پذيرفته شده بود، شايد حتي مربوط به پس‌از سده‌ٴ چهاردهم‌.

5. اسلحـه و اسلحـه‌سـازي‌

اختـراع اسلحـه‌ٴ گـرم‌

در پايان يادداشت مربوط به شوره و اختراع باروت‌، (مقدمه 2، 1897) خاطرنشان شدم‌: ((احتمال كلي دارد كه باروت پيش از پايان سده‌ٴ سيزدهم اختراع شده باشد، ولي در اين صورت‌ هم مسلم است كه هيچ‌كس از موارد استفاده‌ٴ آن خبر نداشت‌.)) مهم‌ترين كاربردهايش‌، يعني‌ خاصيت انفجاري و پرتابي باروت‌، در نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ چهاردهم كشف شد، ولي دشوار است‌ دقيقاً بتوان گفت چه وقت و در كجا؟1
اختراع سلاح گرم‌، يعني توپ يا تفنگ نه تنها مستلزم كشف آن خاصيت باروت بود، كه‌ وظيفه‌ٴ كيمياگران شمرده مي‌شد، بلكه به ساختن تفنگ هم نياز بود كه تنها مي‌بايد اسلحه‌سازان‌، آهنگران و ريخته‌گران مي‌ساختند. پيش‌رفت بزرگي كه در سده‌هاي سيزدهم و چهاردهم‌ صنعتگران در ساختن برنج و مفرغ بدان‌ها دست يافتند، زمان را مساعد ساخت‌. فن ريخته‌گري‌ كاري دقيق و پر از رموز و اسرار است‌.
اين مبحث بر اثر ابهامات لفظي پيچيده‌تر شده است‌. اشارات تاريخي به ماشين‌هاي‌

1 .راجر بيكن (سيزدهم ـ 2) گفته بود كه نيروي انفجاري باروت را مي‌توان با قرار دادن آن در يك محفظه‌ٴ محكم افزايش داد.