پدياسيموس درباره‌ٴ امكان زنده ماندن نوزاد هفت‌ماهه و نه‌ماهه و مردن نوزاد هشت‌ماهه‌ گفت‌وگو كرديم‌.
چنين مسايلي نه‌تنها در قلمرو مسيحيت‌، بلكه در اسلام و خاور دور هم‌، هر جا كه متفكراني‌ بودند به‌وجود آمده بود. آكي موريسادا رساله‌اي ژاپني درباره‌ٴ آبستني و زايمان نوشت‌، ولي‌ نمي‌دانيم آيا چنين پرسش‌هايي در آن مطرح شده بود يا نه‌؟
مجموعه‌ٴ ديگري از مسئله‌ها كه همواره ذهن مردان و زنان را مشغول مي‌داشت تعيين آبستني‌ بود. چه موقع زن در مي‌يابد كه باردار است و چگونه‌؟1 آيا مي‌توان جنسيت بچه را پيش از تولد حدس زد، يا بهتر از آن‌، آن را پيش‌بيني كرد؟ آيا تغذيه و رفتار مادر، كارها يا روٴياهاي او تأثيري‌ در كودك دارد؟ بي‌شك اين‌ها اسرار برانگيزاننده‌اي بودند و اسرار جادو و خرافات را در پي‌ داشت‌. اين‌ها محيط مساعدي را براي اخترگويان و همه‌گونه پيش‌گويان و كلاه‌برداران فراهم‌ مي‌ساخت‌.
پي‌گيري اين فرهنگ عامه در زمينه‌ٴ زايمان در همه‌ٴ شاخه‌هايش و در همه‌ٴ ارتباطهايش با اقسام معلومات و خرافات وقت زيادي مي‌گيرد. مثال زير كفايت مي‌كند. يكي از قديم‌ترين‌ روش‌هاي تشخيص‌، آزمايش ادرار بود (مقدمه 2، 871). ماكسيموس پلانودس (سيزدهم ـ 2) در آغاز عصر مورد بحث ما كتابي در قاروره‌بيني به زبان يوناني تأليف كرد؛ و در اين زمينه در هر يك از زبان‌هاي علمي چندين رساله وجود داشت‌؛ البته هر كتاب پزشكي عمومي هم بحثي را بدان اختصاص داده بود. بدين‌ترتيب‌، طبيعي بود كه قاروره‌بيني براي تشخيص آبستني به‌كار رود. بنابر كتاب اسرار زنان‌، از روي ادرار ممكن بود فهميد آيا زني حامله است يا نه‌؛ هم‌چنين از روي ادرار زن (يا مرد) ممكن بود دريافت آيا او بچه‌دار مي‌شود يا نه‌.2 موٴلف اسرار زنان‌ به‌صورتي مبهم دريافته بود كه انعقاد نطفه و به‌دنبال آن رشد جنين‌، فرايندي سلامتي‌بخش و سازنده است و مخالف فرايند ويرانگر موسوم به گنديدگي‌. اين‌ها كنج‌كاوي‌ها و تأملات‌ هوشمندانه‌اي بودند، ولو اين‌كه آن روزها اغلب به نتيجه‌گيري‌هاي موهومي مي‌انجاميدند.

1. البته قطع قاعدگي را مي‌دانستند، ولي از مسلم نبودن اين نشانه هم خبر داشتند.
2. يك موضوع مربوط به‌آن كه ذهن اين انديشمندان سده‌هاي ميانه را مشغول مي‌داشت مسئله‌ٴ ناتواني جنسي زن يا مرد بود. ازآنجا كه ناتواني مرد اغلب‌ ناشي از بازداري‌هاي رواني است‌، زمينه‌ٴ مساعدي را براي خرافات و ترفندهاي جادوگري فراهم مي‌ساخت‌.

Gerda Hoffmann: Beitrage zur Lehre von der durch Zauber verursachten Krankheit und ihrer Behandlung in der Medizin des Mittelalter (Janus vol. 37, reprint 37p. Leiden 1933; Isis 21, 425). Henry E. Sigerist: Impotence as a result of Witchcraft (Essays in biology in honor of Herbert M. Evans p. 541-46, Berkeley 1943).