العاذر بن ناتان بَبْلي

اِلِعاذر اَشكِنازي بِن ناتان هَه ـ بَبْلي‌، مفسر يهودي كه در حدود 1364 در خاور نزديك و به‌ احتمال زياد در مصر برآمد.
او در همان سال 1364 تفسيري بر تورات نوشت‌، كه در آن به بحث در مسائل جهان‌شناسي‌ و فلسفي پرداخت‌. به زبان‌هاي عربي و قبطي آشنايي داشت‌. مهم‌ترين مرجع استنادش‌ ابراهيم‌بن عزراست‌. برخي تفسيرهاي استعاري‌اش بسيار جسورانه است‌، چندان‌كه كاتب‌ كتاب‌، يعني افراييم‌بن شبِثاي مِلامِد، در سال 1399 در حاشيه‌، از گرايش‌هاي تعقلي العاذر استغفار و حتي برخي قسمت‌ها را كه به‌ويژه به نظرش قابل اعتراض مي‌آيد، حذف مي‌كند. عجيب است كه العاذر پولس رسول را با اَباشائول بن بُطنِت معلّم ديني يهود در سده‌ٴ اول‌ يكي مي‌داند.

د. اسلام

1. قلمرو غربي اسلام

عبدالحق اسلامي

يهودي مراكشي كه در ربع آخر سده‌ٴ چهاردهم برآمد و مسلمان شد.
ابومحمد عبدالحق اسلامي در حدود 1393ـ1396 م‌. 795/ـ798 ه. ق‌، شانزده سال پس از مسلمان شدن‌، رساله‌اي در رد يهود نوشت‌، با عنوان كتاب السيف المَمدود في‌الرَدٍ علي اليهود و در استدلالش از روش گماتريا بهره جست‌. تاريخ‌گذاري بر اساس اين فرض است كه فرمان‌رواي‌ مذكور در مقدمه‌ٴ كتاب او ابوالفارس بن احمد مستنصر مريني (سلطان مراكش 1393ـ1396) است‌؛ رساله براي فرزند يك حاجب سلاطين مريني به نام ابوالعباس احمد قبائلي نوشته شده‌ (كه در سال‌هاي 1387ـ1393، 1396ـ1400 شاغل بوده است‌)؛ بنابراين احتمالاً در سال 1393 يا 1396 به اتمام رسيده است‌.

ه. هند

ماداوا1

ماداواكاريا، يعني استاد ماداوا، از بزرگ‌ترين فضلاي ودايي هند (برآمدنش 1368ـ1391).
نام ديني او ويديارانيا (بيشه‌ٴ معرفت‌) بود و غالباً او را ماداوا ويديارانيا مي‌خوانند. او در سال

1. اين يادداشت و يادداشت بعدي در باب سايانا مكمل يك‌ديگرند و بايد با هم مطالعه شود.