نيست‌، مگر شايد يك كتاب راجع به چشمه‌هاي آب گرم كيليكيه منسوب به نرسس بالي‌. ولي‌ اين كتاب گم شده و وجود و انتساب آن محقق نيست‌. به علاوه‌، نرسس كاتوليك بود و دست كم‌ مدتي درآوينيون مي‌زيست‌؛ از اين رو معرف خوبي براي شرق مسيحي نيست‌.

ج‌. يهوديان غربي‌

يهوديان اروپاي باختري‌، علي‌رغم تعقيب‌ها، به تلاش خود براي انتقال معلومات پزشكي و حتي بهتر ساختن آن ادامه دادند. اين به‌ويژه درمورد يهوديان جنوب فرانسه و شبه‌جزيره‌ٴ اسپانيا صادق است‌.
1. جنوب فرانسه‌. در جامعه‌هاي يهودي لانگدوك وپرونس فعاليت در زمينه‌ٴ پزشكي بيشتر به‌صورت ترجمه بود. ممكن است عادت‌هاي رابيان در بيت مدراش يا در يشيوه اين نوع فعاليت‌ را مطلوب ذوق پزشكان يهودي ساخته بود. مسلم است كه كتاب‌هاي نوشته شده به عبري اصلاً كافي نبود. بايد به خاطر داشته باشيم كه بهترين كتاب‌هاي پزشكي داراي منشأ يهودي‌، يعني آثار ابن‌ميمون (دوازدهم ـ 2)،1 به عربي نوشته شده بود و سپس‌، براي بهره‌گيري يهوديان آن سوي‌ كوه‌هاي پيرنه و حتي براي استفاده‌ٴ تعداد روز افزوني از يهوديان اسپانيا به عبري ترجمه شده بود.
اكثريت عظيمي از اين فضلا سرگرم ترجمه به عبري بودند، ولي در آغاز قرن دست كم يك‌ تن را مي‌يابيم به نام آرمانگو پسر بلز (سيزدهم ـ 2)، كه نه براي همكيشانش‌، بلكه براي مسيحيان‌ كار مي‌كرد و به ترجمه‌ٴ كتاب‌هاي عربي‌، نه به عبري بلكه به لاتيني سرگرم بود. او به كمك‌ ترجمه‌هاي عبري‌، بسياري از متن‌هاي جالينوس‌، ابن سينا و ابن ميمون را به لاتين برگرداند.
در زمان‌هاي گذشته ترجمه به عبري‌، اگر نه منحصراً، غالباً از عربي صورت مي‌گرفت‌. هنوز در مورد دو مترجم‌، يعني شمشون بن سليمان و قالونيموس بن قالونيموس صادق بود. شمشون‌ سته‌ٴ عشر جالينوس را ترجمه كرد. قالونيموس در مقام ترجمه‌ٴ آثار رياضي و نجومي خدمات‌ بيشتري انجام داد، ولي ترجمه‌ٴ دو متن كوچك از جالينوس و آثاري از حنين بن اسحاق و علي‌ بن‌رضوان را هم در زمينه‌ٴ پزشكي به او مديونيم‌.
اينك بيشتر مترجمان به بررسي آثار پزشكي موجود در زبان لاتيني و ترجمه‌ٴ آنها به عبري‌ مي‌پرداختند تا پزشكان يهودي بتوانند اطلاعاتي بهتر از همكاران مسيحيشان داشته باشند، چون‌ بيشتر آثار پزشكي يوناني و عربي به زبان لاتيني در دست‌رس بود، اما يهوديان منابع عربي را از

1 .مقدمه 2، ص 1211 ـ 1213. براي اطلاعات بيشتري درباره‌ٴ ابن ميمون در مقام پزشك‌، نك
(Max Meyerhof: Un glossaire de matiere medicale de Maimonide edite traduite (Cairo 1940; Isis 33, 523-25
براي چاپ آثار پزشكي ابن ميمون از Suessman Muntner (قدس 1940 به‌بعد)، نك ايسيس 33، 92؛ 34، 243.