فصل پنجم‌

رياضيات و اخترشناسي‌
(نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌)

الف‌. مسلمانان شرقي‌

درباره‌ٴ عمر خيام ومحمد بن عبدالباقي ¿ ج 1، ص 742 ـ 743. درباره‌ٴ خازني ¿ فصل ششم‌ مربوط به فيزيك‌.

مظفر اسفزاري‌

ابو حاتم مظفربن اسماعيل اسفزاري‌. اسفزار جايي است در خراسان‌،1 جنوب هرات‌، در فاصله‌ٴ كمي از سيستان‌. رياضيدان و فيزيكدان مسلمان‌، همكار عمر خيام‌. وفات پيش از 1122. شرحي بر اصول اقليدس نوشت به‌نام الاختصار لاِٴصول اقليدس‌، كه تا كتاب چهاردهم تأليف‌ هوپسيكلس (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوم ق‌م‌)، را شامل است‌. به روايت خازني‌، او پژوهش‌هايي درباره‌ٴ وزن مخصوص كرده است‌.

بديع اسطرلابي‌

بديع‌الزمان ابوالقاسم هبةالله بن حسين بن احمد (يا يوسف‌) اسطرلابي بغدادي اصفهاني‌، كه‌ عموماً به بديع اسطرلابي معروف است‌. اخترشناس مسلمان‌، بزرگ‌ترين متخصص زمان‌ خويش در زمينه‌ٴ معلومات و ساختن اسطرلاب‌. در حدود 1116، در اصفهان و سپس در بغداد مي‌زيست‌، و در 1139 ـ 1140، در همان‌جا درگذشت‌. در 1129 ـ 1130، رصدهايي تحت‌ سرپرستي او در قصر مغيث‌الدين محمود سلطان سلجوقي عراق (1117 ـ 1131)، صورت‌

1 .البته منظور موٴلف خراسان بزرگ‌، يا خراسان مورد نظر جغرافيدانان قرون وسطاست‌. ــ م‌.