فصل شانزدهم‌

عصر جالينوس‌
(نيمهٴ دوم سدهٴ دوم‌)

الف‌. نظري به علم در نيمهٴ دوم سدهٴ دوم‌. ب‌. زمينهٴ ديني‌. ج‌. فلسفهٴ هلنيستي‌، رومي و چيني‌. د. رياضيات رومي و چيني‌. ه . نجوم سرياني و چيني‌. و. تاريخ طبيعي هلنيستي‌. ز. جغرافياي هلنيستي و رومي‌. ح‌. طب هلنيستي و چيني‌. ط. تاريخ‌نويسي هلنيستي‌، رومي و چيني‌. ي‌. قانون رومي‌. يا. زبان‌شناسي يوناني‌.

الف‌. نظري به علم در نيمهٴ دوم سدهٴ دوم‌

1. نيمهٴ دوم سدهٴ دوم هنوز عصر فعاليتي عظيم است‌، ولي تقريباً در همهٴ زمينه‌ها جز در طب‌، ايام‌ خوش به سر آمده است‌. عصر جالينوس‌، در مقايسه با عصر بطليموس دوران انحطاط است‌.

2. زمينهٴ ديني‌. متن عبري عهد عتيق براي آخربار و به‌طور كامل در سدهٴ دوم تحرير شد، ولي‌ متن موسوم به صوفريم كاملاً مصمت بود، يعني علايم مصوّته و علايم وقف ثبت نشده بود. از آنجا كه معلوم شده بود متن يوناني ترجمهٴ هفتاد نفري در همه جا با متن عبري كاملاً وفق‌ نمي‌دهد، ترجمه‌هاي تازهٴ مختلفي از آن به يوناني به عمل آمد. قديم‌ترين ترجمهٴ لاتيني احتمالاً در حوالي همان ايام در كارتاژ صورت گرفت‌. قديم‌ترين ترجمهٴ سرياني (پشيطتا) ممكن است‌ اندكي پيش از آن باشد. ترجمه‌هاي قبطي آن نيز وجود داشت‌. دانستن اين كه هر يك از اين ترجمه‌ها در چه زماني صورت گرفت‌، نه تنها از لحاظ ديني‌، بلكه از نظر زبان‌شناسي نيز مهم است‌. هر يك از آنها يك روي‌داد فرهنگي است‌، و در هر موردي نشانهٴ آغاز ادبياتي جديد و تمدني تازه است‌.

همين مطلب در مورد انجيل‌ها نيز صادق است‌. مقارن اواسط قرن‌، مجموعه‌اي از چهار انجيل به زبان يوناني به وسيلهٴ تاتيان تدوين شد، موسوم به دياتسارون‌، كه در حدود 170 به‌ سرياني ترجمه شد. ترجمهٴ سرياني انجيل‌هاي جداگانه در اواخر قرن پديدار شد، ولي براي‌ مدتي بيش از دويست سال از دياتسارون پيشي نجست‌.