ب‌. زمينهٴ ديني‌

پيدايش قرائيه‌
عانان بن داود

در نيمهٴ دوم سدهٴ هشتم در بابل برآمد؛ در حدود 760 در رسيدن به مقام اكسيلارشي‌1 با شكست‌ مواجه شد؛ در 767 به زندان افتاد و بدين ترتيب با ابوحنيفه كه هم‌زنجيرش بود ملاقات كرد و سخت‌ تحت تأثير وي قرار گرفت‌؛ در اواخر قرن درگذشت‌. متكلم يهودي‌. مؤسس فرقهٴ قرائيه‌2 كه نهضت‌ ضدتلمودي نيرومندي بود و نوعي اصلاح‌طلبي يهودي شمرده مي‌شد. اين نهضت داراي‌ اهميت زيادي است‌، از آن لحاظ كه مدت چهار قرن خواه مستقيماً يا از طريق مخالفتي كه با آن‌ مي‌شد، فكر يهود را توسعه بخشيد. او در حدود 770 كتاب احكام‌3 را تدوين كرد.
قرائيه در فلسطين و مصر خوب درخشيد، ولي در پايان سدهٴ دوازدهم قدرت خود را از دست‌ داد. اين مذهب اينك كاملاً ناپديد شده‌، مگر بقاياي ناچيزي كه در تركيه و جنوب روسيه وجود دارد.

فقه اسلامي‌

ابويوسف‌

ابويوسف يعقوب بن ابراهيم بن حبيب كوفي انصاري در 2 - 731 [113 ه. ق‌] در يكي از قبايل‌ قديمي عرب در كوفه زاده شد؛ در بغداد زندگي كرد، در 3 - 782 به قضاوت منصوب شد؛4 در 9- 798 [182 ه. ق‌] درگذشت‌. فقيه حنفي‌، اعظم شاگردان ابوحنيفه‌؛ به تقاضاي هارون‌الرشيد رساله‌اي در باب ماليات نوشت‌، موسوم به كتاب‌الخراج‌، كه هنوز در اجتماعات حنفي مورد استفاده است‌.

مالك بن انس‌

ابوعبيدالله مالك بن انس اصبحي در 6 - 715 [93 ه. ق‌] در مدينه زاده شد، و در 6 - 795 [179 ه. ق‌]

1 exilarch. ، رئيس اداري يهوديان بابل بود. عانان براي آن مقام برخي مزاياي موروثي داشت‌. جايون رئيس ديني بود.
2 .از قرا qara به معني خواندن‌qera . ,meqra معادل Bible انگليسي است‌. يهوديان و مسلمانان كتاب‌هاي مقدس خود را خواندني مي‌نامند (مقرا، قرآن‌) نه‌ نوشته‌. قرائيه تابع كتاب مقدس بودند (به جاي روايات ربّي‌ها).
3 .سفر مضبوط، Sefer ha-mizwot . كتاب ديگري به همين نام به يكي ديگر از مؤسسان قرائيه به نام بنيامين نهاوندي منسوب است (نك نيمهٴ اول سدهٴ نهم‌).
4 .او نخستين كسي بود كه به مقام قاضي‌القضاتي رسيد. او را اغلب قاضي ابويوسف مي‌نامند.