بهترين محققان جانورشناسي در غرب ونسان دوبووه و آلبرت كبير بودند. يعقوب‌بن ماهر شرح ابن رشد بر كتاب‌الحيوان ارسطو را از عربي به عبري ترجمه كرد. چند رساله‌ٴ فرانسوي درباره‌ٴ بازداري مربوط به اين عصر است‌. يعني آنهايي كه دانيل كرمونايي ترجمه كرد، و رساله‌ٴ منسوب به‌ دانكوس شاه ارمنستان‌. كامل‌ترين رساله در اين باره را ديمتريوس پپاگومنس به زبان يوناني نوشت‌.
بايد از سه رساله‌ٴ ديگر هم در اين عصر، نام ببريم‌: يك رساله‌ٴ يوناني درباره‌ٴ سگان‌، يك رساله‌ٴ عربي درباره‌ٴ اسبان‌، و يك رساله‌ٴ چيني درباره‌ٴ پرندگان‌.
شخصيت‌هاي ممتاز عبارت بودند از ونسان دوبووه‌، آلبرت كبير، سيمون جنوايي‌، ديمتريوس پپاگومنس‌، چئن چينگ ـ ئي‌، لي كئان‌، كورمونه توموتوشي‌. سه لاتيني‌، يك‌ يوناني‌، دو چيني‌، يك ژاپني‌.

يا. طب‌

شرح آثار طبي به ترتيب زير تقسيم شده است‌: 1. مسيحيان غربي‌؛ 2. مسيحيان شرقي‌؛ 3. يهوديان غربي‌؛ 4. يهوديان و سامريان شرقي‌؛ 5 . مسلمانان شرقي (شامل مسيحيان عربي‌زبان‌)؛ 6. هنديان‌؛ 7. چينيان‌؛ 8 . ژاپنيان‌.
1. مسيحيان غربي‌. تعداد پزشكان برجسته‌ٴ قلمرو لاتيني چندان زياد بود كه آنها را به‌ گروه‌هاي فرعي چندي تقسيم كرده‌ايم‌: الف‌) ايتاليا؛ ب‌) فرانسه‌؛ ج‌) اسپانيا؛ د) انگلستان‌؛ ه) فلاندر؛ و) اروپاي مركزي‌؛ ز) اسكانديناوي‌. هم‌چنان كه‌، خواهيم ديد نخستين گروه فرعي‌ مهم‌تر از همه بود، در واقع مهم‌تر از مجموع سايرين‌.
الف‌) ايتاليا. در كتاب سوم توضيح داديم كه مقارن آغاز سده‌ٴ سيزدهم‌، مدرسه‌ٴ سالرنو تقريباً تفوق خود را از دست داده بود و مساعي فردريك براي احياي آن با شكست مواجه شد. در اواسط سده‌ٴ سيزدهم‌، بولونيا كاملاً سالرنو را تحت‌الشعاع قرار داده بود.
اين بدان معني نيست كه فعاليت طبي در جنوب ايتاليا متوقف شد، مسلماً نمي‌توان آن را قبول كرد. براي روشن كردن زمينه بهتر است اول از پزشكان جنوب ايتاليا بحث كنيم‌. بسياري از اينان هنوز سرگرم ترجمه بودند. (برخي از آنان يهودي بودند، ولي آنها را در اين جا ذكر كرده‌ام‌ چون زباني كه به آن ترجمه مي‌كردند لاتيني بود و مساعي آنان بخشي از فعاليت جهان مسيحي‌ به شمار مي‌رفت‌. به همين ترتيب‌، مسيحيان عربي‌نويس را در شمار مسلمانان آورده‌ام‌). بي‌شك‌، مهم‌ترين اين ترجمه‌ها ترجمه‌ٴ كتاب حاوي رازي‌، يعني بزرگ‌ترين گنجينه‌ٴ طب يونان و عربي بود كه در 1279، به دست فرج بن سليم صورت گرفت‌؛ او رساله‌هاي طبي ديگري را هم‌ ترجمه كرد، از قبيل تقويم‌الاٴبدان ابن جزله‌. يكي ديگر از آثار بزرگ عربي‌، يعني التيسير ابن زُهْر، هم‌چنين دستور غذايي ابن ميمون را جوواني كاپوايي از عبري ترجمه كرد.