ميزان ((نوگرايي‌)) آن همه كيفيات بغرنج سخت دشوار است‌، ولي اين اظهار كلي را بايد پذيرفت‌: پترارك گشاينده‌ٴ عصري تازه است‌.
3. پترارك اديب‌. پترارك هم مانند دانته به ايتاليايي و لاتيني نوشت‌، ولي برخلاف دانته بيشتر از لاتيني استفاده كرد. تعداد فراواني شعر لاتيني سرود و نامه‌هاي زيادي به آن زبان نوشت‌. او شهرت و جاودانگي را از آثار لاتيني خود انتظار داشت‌، ولي واقعيت اين است كه آن را بيشتر از اشعار ايتاليايي‌اش به‌دست آورد، كه خود برايشان اهميت كم‌تري قايل بود.
ظاهراً عقيده داشت زبان بومي انسان براي كاربردهاي روزمره و منظورهاي عاطفي خوب‌ است‌، زبان بين‌المللي (كه در زمان او لاتيني بود) براي امور جهاني مناسبت بيشتري دارد.
ولي در زبان ايتاليايي او هيچ گويش شهرستاني ديده نمي‌شود و از اين‌رو او يكي از بنيان‌گذاران زبان ايتاليايي بود، هم‌چنان كه از مناديان وحدت ايتاليا به‌شمار مي‌رفت‌.
تقريباً از هر لحاظ شعر ايتاليايي او با شعر دانته متفاوت است‌؛ علي رغم عشق به طبيعت كه‌ در آن نمايان است‌، اغلب متكلّف و مصنوع و قراردادي است‌. دانته نخستين شاعر بزرگ ايتاليايي‌ بود، پترارك نخستين ((اديب‌)).
پترارك تا مدت‌ها كمدي الاهي را نخواند، يعني تا سال‌هاي 50 و حدود 50 سالگي هم بنا به‌ اصرار دوست جوان‌ترش بوكاچيو كه نسخه‌اي از آن را به وي داد آن را خواند؛ و اين نشان از جبهه‌گيري دمدمي‌مآبانه‌ٴ پترارك نسبت به دانته دارد.
4. آثار پترارك‌. اشعار ايتاليايي بخش كوچكي (حدود يك شانزدهم‌) از آثار پترارك را تشكيل‌ مي‌دهد. ولي از لحاظ ادبيات مهم‌ترين و محبوب‌ترين آنهاست‌. چاپ‌هاي غزل‌ها و پيروزي‌ها تقريباً بي‌شمار است و نخستين بار در سال 1470 به‌وسيله‌ٴ وندلين اهل اشپاير در ونيز انجام‌ گرفت‌.
اما در ميان آثار لاتيني‌، بلندپروازانه‌ترينش منظومه‌ٴ حماسي آفريقا بود، درباره‌ٴ جنگ‌هاي‌ روم و كارتاژ و تجليل اسكيپيو آفريكانوس كبير (237 ـ 183 پ‌م‌). پترارك سرودن آن را در جواني آغاز كرد، ولي نتوانست به انجامش رساند. چند بار در سده‌ٴ شانزدهم و چند بار هم بعداً چاپ شد و ترجمه‌هايي از آن به ايتاليايي‌، فرانسه و سوئدي انجام گرفت‌.
در چشم پترارك مردان نامي از لحاظ اهميت دومين اثر او بود. چاپ تصحيح شده‌ٴ كاملي از آن‌ تا سال 1874 ـ 1879 منتشر نشده بود. ولي زندگي‌نامه‌ٴ قيصر (كه به‌تنهايي مفصل‌تر از همه‌ٴ زندگي‌نامه‌هاي ديگر است‌) در سال 1473 و بارها پس از آن چاپ شد. يكي ديگر از آثار مشابه‌ آن يادگارهاي پيشينيان است كه اول بار در سال 1484/5 در لوون انتشار يافت‌.
محبوب‌ترين اثر لاتيني پترارك چاره‌ٴ بدبختي است كه در آن از موضوعات زيادي گفت‌وگو مي‌كند و مثال‌هاي فراواني از پوچي خوش‌بختي مي‌آورد و دلخوشي‌هايي به قربانيان‌