درباب اكسير است‌، ممكن است فقط مقاله‌اي درباب سعادت يا مطالعاتي مابعدالطبيعي‌ باشد.
درمورد جلدكي مصري‌، كه چندين رساله‌ٴ كيمياگري نوشته‌، كار ما راحت‌تر است‌. او آخرين‌ نويسنده‌ٴ مهم عربي دراين زمينه بود، ولي نوشته‌هايش علي‌رغم ارزش ذاتي‌شان‌، كه هنوز مورد بررسي قرار نگرفته‌، براي مورخ شيمي ارزش ناچيزي دارد، زيرا ديرتر از آن نوشته شدند كه به‌ لاتيني ترجمه شوند و ازاين‌رو، در سنت اصيل شيمي تأثيري اعمال نكردند.
جالب است كه نويسندگان مبحث كيميا كه در اين بخش ذكر شدند، جز تاحدي ابوحيان‌، همه شرقي بودند. اين استثنا هم جزئي است‌، زيرا اين‌كه او موٴلف يك رساله‌ٴ كيميا باشد محقّق‌ نيست و هم‌چنين علي‌رغم اين‌كه او در اسپانيا متولد شد و تحصيل كرد، بيشتر عمرش را (از 1280 تا 1344م‌/679 تا 745 ه ق‌) در مصر گذراند.
9. كيمياگري در آسياي بودايي‌. نظريه‌هاي اتمي بسيار زود در هند تكوين يافت و گواه آن بحث‌هايي‌ است كه در نظام‌هاي ويشه‌شيكا و نيايا (مقدمه‌، ج 1، 110) و حكماي ديني جاين (مقدمه‌، ج 1، 85) و بحث‌هاي بيشتري كه در آثار بودايي مطرح شد.1 اين آثار اخير اتم‌گرايي و كيمياگري را در سراسر آسياي بودايي منتشر كرد.2
نمي‌دانم چه‌قدر از آثار بزرگان دين بودايي حاوي ملاحظات اتمي و كيمياگري است‌، ولي‌ درباره‌ٴ آثار بزرگان دين تائو اطلاعات نسبتاً بيشتري داريم‌. البته كشيش ويگر به يك طبقه‌بندي‌ مقدماتي براي آثار تائويي اقدام كرده‌، كه از مجموع 1464 اثر حدود 130 كتاب تحت عنوان‌ كيمياگري است (ص 226، 1911). اين طرح‌واره‌اي است از كاري كه در انتظار محققان آثار كيمياگري چيني است‌. بايد به خاطر داشت كه اين آثار مربوط به قرن‌هاي متمادي است و ما بايد تنها آنچه را كه به سده‌ٴ چهاردهم مربوط مي‌شود مورد رسيدگي قرار دهيم‌. تعداد زيادي از اين‌ آثار، اگرنه اكثرشان‌، مقدم برسده‌ٴ چهاردهم است‌. البته‌، وقتي عالم بزرگ چنگ چئيائو (دوازدهم‌ ـ 2) فهرستي از آنها فراهم ساخت‌، لازم ديد تا آن آثار فراوان را به بيست و پنج گروه تقسيم كند كه برخي از آنها كاربردهاي كيمياگري داشت‌: شماره 16 ((پرورش روح جاوداني‌))، شماره 21 ((معالجات شيميايي‌))، شماره 23 ((برنامه‌ٴ غذايي ويژه براي داوطلبان جاودانگي‌)).
يگانه اثر تائويي كه مي‌توانم منسوب به عصر مورد بحثمان بدانم‌، مباني پزشكي طلاست از چئن‌كوان‌ـ وو (شماره‌ٴ 1053 از فهرست ويگر، كه درشمار آثار كيمياگري نيامده و او مي‌گويد

1. شرح كلي نظريه‌هاي اتمي در هند از هرمان ياكوبي (ERE 2, 199-202, 1910).
2. براي برخي اطلاعات جالب (ولو غيركامل‌) در اين‌باره نك‌(Mc Govern (p. 125-28, 1923); Eliade (p. 245-275, 1936